۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۰۰

این یک «تجارت فرهنگی» است

برای پاسخ به این قبیل سوالات «محمد حمیدی‌مقدم» گزینه مناسبی است. او که از اوایل دهه 60 کار فیلمسازی را با انجمن سینمای جوان شروع کرده و در سال 1375 با مدرک فوق‌لیسانس از دانشکده سینما فارغ‌التحصیل شد، از سال 1374 به طور رسمی کار خود را با تلویزیون آغاز کرد. او در ابتدا مجری ‌طرح و مدیر تولید برنامه‌های تلویزیونی بود اما نخستین کار حرفه‌ای و جدی خود را در تهیه و اجرای برنامه «سینما دو» رقم زد. پایه‌گذاری و طراحی «سینما 4» و پس از آن «سینما یک» از دیگر فعالیت‌های حمیدی‌مقدم در راستای نمایش آثار سینمایی در سیما بود. او در حال حاضر برنامه‌های «مستند 4» و سری جدید «سینما 4» را روی آنتن دارد. درباره یک پروسه تعریف شده محمد حمیدی‌مقدم در پاسخ به نخستین سوال درباره «روند انتخاب، تأیید و تهیه یک فیلم سینمایی برای پخش از تلویزیون» می‌گوید: انتخاب فیلم‌های سینمای جهان برای پخش از شبکه‌های مختلف پروسه‌ای تعریف شده دارد. در گام اول گروه‌های انتخاب که به صورت مجزا در هر شبکه وجود دارد، آثار مدنظر خود را انتخاب کرده و به «گروه نمایش و فیلم شبکه» پیشنهاد می‌دهد. کارشناسان در این گروه فیلم‌ها را می‌بینند، شورای فیلم معاونت سیما تأیید نهایی را اعلام می‌کند و پس از آن پروسه تهیه آغاز می‌شود. تهیه‌ آثار به طور کامل برعهده «تأمین برنامه» هر شبکه در درجه نخست و تأمین برنامه کل معاونت سیما در مرحله ‌نهایی است. تهیه‌کننده «سینما 4» در ادامه می‌افزاید: در برنامه‌هایی مانند «سینما4» و «مستند4» که من حضور داشته‌ و دارم، ما صرفاً در پیشنهاد آثار نقش داریم و خرید، ارتباط و انتقال پول به کمپانی طرف قرارداد، همه از طریق اداره «تأمین برنامه خارجی شبکه 4» پیگیری می‌شود. اسکار معیار اصلی نیست محمد حمیدی‌مقدم درباره معیارهای انتخاب آثار که در چند سال اخیر به صورت «آثار برگزیده جشنواره‌های معتبر جهانی مانند اسکار» نمود داشته، می‌گوید: این امر به طور مشخص اینگونه نیست که تلویزیون این آثار را پس از موفقیت در سطح جهانی انتخاب کند بلکه مهم کیفیت خود آثار است که زمانی مانند نوروز گذشته این امکان پیش می‌آید که از امتیاز همزمانی و به‌‌روز بودن آنها هم بهره‌مند شویم. مثلاً سال گذشته ما در برنامه «سینما 4» این امکان برای‌مان مهیا شد که فیلم‌هایی مانند «مایکل کلایتون»، «خون به پا خواهد شد» و «جایی برای پیرمردها نیست» را همزمان با توفیق در مراسم اسکار برای تلویزیون خریداری کنیم، اما امسال در شبکه 4 این امکان فراهم نبود و هیچ فیلم اسکاری نداریم. وی می‌افزاید: از طرف دیگر باید به این نکته هم توجه داشت که یک گروه برنامه‌ساز، در طول سال 4 الی 5 گزینه قابل توجه از میان فیلم‌های اکران شده در جهان دارد و باید به‌صورتی عمل کند که به جذب مخاطب و رضایت او بینجامد. در این زمینه قطعاً فیلم‌های خبرساز در عرصه جهانی می‌توانند گزینه‌های قابل توجهی باشند. لذت تماشای فیلم دوبله شده چیز دیگری است «با توجه به انتشار به‌روز فیلم‌های سینمای جهان با کیفیت DVD و زیرنویس فارسی، پخش آنها از تلویزیون چه لطفی می‌تواند داشته باشد؟» حمیدی‌مقدم در پاسخ به این سوال، بر نکته قابل تأملی تأکید می‌کند: ما در این زمینه باید میانگین مخاطبان تلویزیون را مدنظر داشته باشیم. باید ببینیم مخاطبان این رسانه چگونه تعریف می‌شوند. شاید این بحث درباره مجموعه‌هاي کوچک‌تر بحث صحیحی باشد، اما اگر 70 میلیون مخاطب ایرانی را مورد بررسی قرار دهیم و میانگین آنها را مدنظر بگیریم، آن‌وقت است که می‌توان پرسید چند درصد از این طیف به فیلم‌های مورد اشاره دسترسی دارند؟ وی می‌افزاید: در کنار این مساله ما شاهدیم که پخش چندباره بسیاری از آثار بزرگ سینمای جهان همواره با استقبال مخاطبان خاص هم همراه بوده است. فیلم‌هایی مثل «پدرخوانده»، «برباد رفته» و... حتی در پخش مجدد هم مخاطبان بسیاری دارند و نمی‌توان به صرف دیده شدن یک فیلم آن ‌را از فهرست نمایش تلویزیونی خارج کرد. مقدم می‌گوید: طبق سنجشی که خود ما در این زمینه داشته‌ایم، 6 الی 7 درصد مخاطبان تلویزیون جزو طیف خاصی هستند که بیشتر آثار را از طریق DVD می‌بینند، پیگیر سینمای جهان هستند و حتی خرید آثار روز را در سبد هزینه خود تعریف می‌کنند، اما رسانه باید کل مخاطبان را مدنظر داشته باشد. البته گروه‌های برنامه‌ساز از ابتدا باید به‌گونه‌ای فیلم‌ها را انتخاب کنند که با اعمال اصلاحات در کلیت فیلم تناقض محتوایی به وجود نیاید و مخاطب با فیلمی وارونه مواجه نشود. با لحاظ کردن این شرایط معتقدم هنوز هم تماشای فیلم دوبله شده از تلویزیون جذابیت و لذت خاص خود را دارد که با نسخه‌های DVD زیرنویس قابل مقایسه نیست. پخش آثار بدون رعایت کپی‌رایت! یکی از اصلی‌ترین شایعاتی که در مواجهه با اخبار نمایش آثار سینمایی جهان در تلویزیون بسیار طرح می‌شود رعایت نكردن مراحل حقوقی از سوی ایران و به تعبیری پایبند نبودن صدا و سیما به قوانین «کپی‌رایت» است. حمیدی‌مقدم در پاسخ به این شایعات می‌گوید: به هیچ‌وجه اینگونه نیست، در این چند سالی که من در این زمینه فعالیت می‌کنم، بارها پیش آمده که به‌دلیل ممکن نشدن خرید حقوق فیلم، از نمایش آن بازمانده‌ایم و این امری کاملاً معمول است؛ بویژه از زمانی که جناب آقای غلامرضایی به اداره کل تأمین آمده بودند. وی می‌افزاید: حقوق پخش در هر منطقه جغرافیایی در دنیا صورتی متفاوت دارد و کمپانی‌های زیادی هم آن را لحاظ می‌‌کنند. «اداره کل تأمین صدا و سیما» هم به نمایندگی از ایران این مسير را به طور کامل طی می‌کند. مقدم تأکید می‌کند: تمام آثار به نمایش درآمده از سیما با عقد کامل قرارداد حقوقی پخش می‌شوند و بدون ارتباط با کمپانی رابط به‌هیچ عنوان از تلویزیون پخش نخواهند شد. وی در تشریح این امر ادامه می‌دهد: امسال هم چند فیلم همین حالت را داشتند و به‌دلیل مشکلات حقوقی پخش‌شان از تلویزیون ممکن نشد. نمونه بارز آن هم فیلم «سیکو» (Sicko) ساخته مایکل مور است که اگر چه از یک‌سال پیش و توسط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی نسخه‌ای از آن وارد کشور شده بود، اما تلویزیون به‌دلیل نداشتن امتیاز پخش آن‌ را پخش نکرد تا بهمن‌ماه امسال که امکان خرید حق پخش فیلم برای تلویزیون محقق شد و توانستیم آن ‌را در دهه فجر پخش کنیم. این کارشناس و تهیه‌کننده تلویزیونی خاطرنشان می‌کند: نباید فراموش کنیم که این پروسه یک «بیزینس» است؛ فعالیتی تجاری که صرفاً کالای آن «کالایی فرهنگی» است. صدا و سیما هم به عنوان مرکزی با منافع معین، برای ورود به این پروسه در جایگاه تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد و سیاست‌هایی را اعمال می‌کند که متناسب با منافعش باشد. تأثیر تحریم‌ها بر روند تهیه آثار تأکید بر «تجاری بودن» روند تهیه آثار ناخودآگاه بحث تحریم‌های اقتصادی ایران از سوی آمریکا و متحدانش را به ذهن متبادر می‌کند. اما آیا در تهیه آثار برتری که تولیدات هالیوود هم در بین‌شان حضور کمرنگی ندارد، سنگ‌اندازی و ممانعتی وجود ندارد؟ مقدم می‌گوید: این سوال را کارشناسان اداره کل تأمین فیلم سیما باید پاسخ دهند چرا که ما صرفاً در جایگاه پیشنهاد دهنده هستیم و تمام مراحل حقوقی تهیه فیلم با شورای مرکزی فیلم معاونت سیماست. اما آنچه مشخص است اینکه این دوستان هم مجاری متفاوتی برای تهیه آثار دارند. برخی آثار چند تهیه‌کننده دارد اما حق پخش آن به یک کشور خاص واگذار می‌شود و همان یک کشور به راحتی می‌تواند طرف قرارداد ما شود. ما حتی داشته‌ایم تهیه‌کننده‌ای که فیلمی را پیش‌تر به 6 هزار یورو فروخته بود اما به تلویزیون ما همان فیلم را یکهزار یورو ارائه کرد و این کاملاً مربوط به شرایط بود، همانطور که پخش‌کننده‌های ایرانی هم در بازارهای بین‌المللی این امر را لحاظ می‌کنند و در معامله تمامی شرایط را مدنظر قرار می‌دهند. سانسور؛ گزاره‌ای کاملاً پذیرفته شده اما در کنار رعایت موازین حقوقی، بحثی که در نگاه اول انتظار می‌رود در روند تهیه‌ آثار سینمایی با واکنش و اعمال محدودیت در عقد قرارداد از سوی صاحبان آثار مواجه شود، اعمال «اصلاحات» یا به تعبیری «سانسور» است، اما مقدم به‌گونه‌ای دیگر از این مورد سخن می‌گوید: این بحثی کاملاً روشن و پذیرفته شده است. وی می‌افزاید: وقتی بحث بر سر مالکیت فیلم مطرح می‌شود صرفاً پخش‌کننده فیلم به‌عنوان ارائه دهنده کالا، طرف معامله است و کارگردان فیلم یا دیگر عوامل به آن صورتی که بخواهند دغدغه‌های فرهنگی و هنری فیلمشان را در معاملات دخیل کنند، نقشی ندارند. این البته برخلاف روال جشنواره‌هاست که فیلم‌ها در جایگاه هنری مبادله می‌شوند و بالطبع دغدغه‌هایی هم بویژه در زمینه تولیدات بزرگ مطرح می‌شود. اما در زمینه توزیع آثار و واگذاری حق پخش، کار شكلي کاملاً تجاری پیدا می‌کند و کمپانی طرف قرارداد هم بیشتر سود و زیان مادی را مدنظر قرار می‌دهد و پس از واگذاری هم اصلاً کاری ندارد که روی فیلم چه تغییراتی اعمال می‌شود. حمیدی مقدم تأکید می‌کند: این نه فقط درباره ایران که درباره بسیاری از كشورها امری کاملاً پذیرفته شده است و به طور معمول کمپانی‌های جهانی هم با این قواعد درباره نقاط مختلف آشنایی کامل دارند. تهیه‌کننده «سینما 4» معتقد است: البته درباره اعمال حذفیات و برای لطمه نخوردن به اصل آثار، دست‌اندرکاران و تولیدکنندگان برنامه‌های تلویزیونی هم باید دقت داشته باشند و به سمت آثاری بروند که کمترین آسیب را برای پخش ببینند. لزوم تشکیل هسته‌های کارشناسی حمیدی‌مقدم در پایان درباره کارنامه چند سال اخیر صدا و سیما در پخش آثار سینمایی می‌گوید: از نظر تنوع در نمایش فیلم‌ها بسیار بهتر از قبل شده است اما باید کمی مطالعاتی‌تر در این زمینه رفتار شود. تشکیل «شورای فیلم در معاونت سیما» از 2 سال گذشته در بسیاری از زمینه‌ها تکلیف آثار را مشخص کرده‌ است و ما کم‌کم به سویی حرکت می‌کنیم که فرصت انتخاب برای طیف‌های مختلف مخاطبان شبکه‌های سیما فراهم بیاید. این امتیازی است که با توجه به تداخل نمایش فیلم‌ها در سال‌های قبل‌تر وجود نداشت؛ این برای رسانه یک موفقیت است. وی تأکید می‌کند: اما در کنار این فرآیند، تشکیل هسته‌های کارشناسی برای طبقه‌بندی و تقسیم‌بندی فیلم‌ها بسیار مهم است. در چند سال اخیر این نگرش نسبت به قبل بسیار قابل توجه بوده اما هنوز کافی نیست و ما باید به سمتی برویم که مخاطب بتواند آگاهانه فیلمی را انتخاب و در فرصت مقرر، با کیفیت مطلوب تماشا کند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده