گروه فرهنگ و هنر: مراسم پاسداشت «ابراهیم حاتمی‌کیا» به پاس یک عمر تلاش مجاهدانه در عرصه سینمای دفاع مقدس به میزبانی فرزندان شهید‌ان همت، محمود کاوه، عباس کریمی، عباس ورامینی، مهدی زین‌الدین، حمید باکری، فیاض بخش، کلاهدوز، دستواره و... شب گذشته در مؤسسه رسانه‌ای اوج برگزار شد. مراسم با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و خاطره‌خوانی دختر دریادار شهید رودکی آغاز شد، در ادامه کلیپی درباره روایت فرزندان شهدا از فیلم‌های حاتمی‌کیا و خاطراتی که از آن داشتند، برای حاضران پخش شد. در بخش‌های دیگری از مراسم همسرشهید تهرانی مقدم گفت: جلسه را با سلام و درود بیکران بر امام راحل(ره) و درود بیکران به مقام معظم رهبری که سالیان سال خسته از بسیاری از فرازها و نشیب‌های جامعه اسلامی است، آغاز می‌کنم. همانگونه که مقام معظم رهبری به ایشان عنوان کارگردان متعهد و فرزند انقلاب اطلاق کردند باید گفت الحق درست است. مسلما ایشان در کارهایشان اخلاص داشتند و توانستند فیلم‌های ارزشی را تولید کنند و گوشه‌ای از فضا و فعالیت‌های واقعی بزرگمردان عزیزی که از این مرز و بوم دفاع کردند را به نمایش گذاشتند. ابراهیم حاتمی‌کیا سخنان خود را با خاطراتش در عملیات بدر آغاز کرد و گفت: برای من سخت است که در این محفل صحبت کنم. من قصد داشتم متنی را آماده کنم اما احساس کردم بهتر است از فضای این محفل الهام بگیرم و سخن بگویم. شاید تکراری است اما عملیات بدر صبحی که هوا بسیار زیبا و بسیار خوش در هویزه بود من به عنوان مسوول یک اکیپ فیلمبرداری از قایق پیاده شدم. همه چیز قشنگ و زیبا بود، تصویری بسیار شاعرانه حتی صدای بلبل‌ها به گوش می‌رسید، دوست داشتم این صحنه‌ها را ضبط کنم عکس قشنگی بود. ستون‌هایی دورادور اندازه نقطه به ما نزدیک می‌شدند، با دوربین صحنه می‌گرفتم نقطه‌ها نزدیک می‌شدند کم کم دیدم یک عده زخمی و عده‌ای که به آنها کمک می‌کنند. اولی به من گفت دیر آمدی برادر! دومی: جرات نداشتی دیشب بیای و... بعضی نیش و نوش بود...
وی ادامه داد: کم‌کم خمپاره‌ها و آتش هلیکوپتر عراقی را احساس کردم، هلیکوپتر مسلح بالای سر ما قرار گرفت. ضد هوایی شروع به کار کرد، یک لحظه حس کردم مماس به سمت ما است و به بچه‌ها هشدار دادم. راکت هلیکوپتر شلیک شد. هر کدام به سمتی فرار کردیم راکت بزرگی بین ما فاصله انداخت و زمین را شخم زد اما این راکت عمل نکرد، هر لحظه احساس کردم خودم یا پسر عموی عکاسم شهید میشویم و ری اکشن‌های خانواده‌ام، تنها فرزندم را مرور می‌کردم. گل زمین پوتین‌ها را سنگین می‌کرد.
شهید کریمی حاضر به عقب نشینی نبود
وی درباره شهید کریمی توضیح داد: همه در سنگر عراقی‌ها جای گرفتیم، فضایی تنگ در شرایطی بسیار بد. آرپی‌جی زن را صدا می‌زدند اما حاضر نبود پاسخ بدهد و در جواب یکی از افراد گفت آرپی‌جی مال تو. اما در آن شرایط عباس کریمی فریاد می‌زد و با آرپی‌جی تانک‌ها را هدف قرار داده بود. به او می‌گفتند عباس بیا عقب اما او فقط می‌گفت بچه‌ها. عباس کریمی حاضر نمی‌شد عقب بیاید. ما جلوتر آمدیم قایق‌ها را می‌دیدم. خوشحال از اینکه سالم برمی‌گردیم اما پای من را مجروحی گرفت که نیمی از بدنش در گل بود ونیمی از آن دیده می‌شد، برگشتم دیدم رزمنده‌ای بسیار زیبا و معصوم با رنگی پریده در اوج معصومیت بود و خداوند مرا به امتحان کشید. همه گروه‌ها از کنار من می‌گذشتند، من عقب ماندم، نشستم کنارش او استمداد می‌کرد که این مجروح را با خودم ببرم اما کاری از من برنمی آمد. انگشتانش را با قدرت اما نرم از پایم جدا کردم زیرا می‌دانستم نمی‌توانم به او کمک کنم. جای دست آن عزیز هنوز روی پای من چسبیده است، هنوز با من است، از من جدا نمی شود.
از این ساختمان به ماموریت اعزام می‌شدم
وی ادامه داد: من همان موقع عشق و علاقه به عرصه هنر داشتم اما سینما برای من مساله نبود. سینما را می‌خواستم که این واقعیات را بگویم. از این ساختمان (محل اوج) خاطرات بسیاری دارم. اینجا ساختمان سپاه تهران بود خیلی وقت‌ها در این مکان کشیک و پاس دادم از اینجا ماموریت و عملیات رفتم و خاطره بسیار دارم. حاتمی‌کیا درباره آثارش که مستقیما در ارتباط با جنگ نیست گفت: من انسانم طغیان بشریت را می‌بینم، فیلم «دعوت» درباره آنچه خداوند به انسان هدیه می‌دهد. من هم خدا دارم، قرآن می‌خوانم، دوست دارم جوان‌ها حرف بزنند. گزارش یک جشن بسازم حال بعضی دوستان خوش‌شان بیاید یا نیاید. ما تلاش مان این قدر بود، این قدر می‌توانستیم بگویم. دیرهنگام این محفل شکل گرفت من بی‌گناهم با تک تک شما ارتباط داشتم .
با ساخت چمران تیرم را رها کردم
وی درباره ساخت فیلم چمران گفت: من جسارت کردم درباره چمران فیلم ساختم. اول انقلاب وقایع عمیق و پیچیده‌ای رخ داده است درباره آن سی و چند سال حرف نزدیم. من سعی ام را کردم و تیرم را رها کردم بقیه‌اش را نمی‌دانم چه اتفاقی بیفتد. من را دعا کنید. این چیزی است که در قنوت سحری خدا نکند در بستر عافیت بمیرم قرار ما این بود.
وی در خاتمه گفت: هر وقت از این ساختمان خارج می‌شدیم به قصد این می‌رفتیم که بر نمی‌گردیم و به خیل کاروان می‌پیوندیم. ما بازماندگان قطعامشغول به چیز‌های دیگر میشویم. قطعا پیش می‌آید حواسمان پرت شود، ما انسان هستیم. بعضی وقت‌ها حرفمان به دل‌ها می‌نشیند. دعایم کنید که من وقف این عالم باشم ولی این وقف بودن را مفهوم جنگ و باروت گلوله نبینید. فیلم «دعوت» جنگی‌ترین فیلم من به مفهومی است که به آن اعتقاد دارم. خدا کند از من بر بیاید لحظاتی را به تصویر بکشم که نسل ما دست خالی در بیت المقدس جنگید. امیدوارم سر صحنه ای بمیرم که شرمنده نباشم.
مراسم پاسداشت از ابراهیم حاتمی‌کیا با ارائه کتابی با عنوان «برای حاتمی‌کیا» و پخش پشت صحنه «چ» در موسسه رسانه‌ای اوج به پایان رسید.
نامه حسین قدیانی به ابراهیم حاتمی‌کیا
به نام خدا... خدای کلمه، خدای حرف، خدای «چ». به نام خدا... خدای پاوه، خدای جاده اهواز– خرمشهر.
و سلام بر ابراهیم!
حالا «چ» فقط یکی از سی و چند حرف زبان فارسی نیست؛ بیشتر، آدمی را یاد آخرین اثر حاتمی‌کیا می‌اندازد، یاد «چمران» که درست مثل «چریک» با «چ» شروع می‌شود! وه که در همین مختصر حرف ناز و مدور ۳ نقطه‌ای، چقدر معنای بلندبالا خوابیده و من، «چ» عزیز را دوست می‌دارم، آنجا که حتی در اوج جنگ و خون، نهیب علیه منیت و دعواهای نفسانی را فراموش نمی‌کند؛
«شما وسط این بگومگو، صدای اصل‌کاری را نشنیدید... خوب گوش کنید!»
[از مناره‌های دوردست، صدای اذان می‌آید؛ الله اکبر...]
اصلا سر ابراهیم درد می‌کند برای تبر دست گرفتن، رفتن به جنگ بت‌های نفسانی، دعوا... دعوا با خود و با نفس خود به خاطر خدا... و خدا رحمت کند آن که بر این حلال‌زاده نیز نام «ابراهیم» گذاشت.
در زمانه‌ای که عمدتا فیلمساز به جای فیلم حرف می‌زند، بعضی‌ها معتقدند: «فیلم باید خودش حرف بزند». در «چ» اما حرف، نه از آنِ فیلمساز است، نه از آنِ فیلم. حتی این «چمران» هم نیست که حرف می‌زند! حرفی اگر هست، فقط و فقط حرف خداست. «چ» حرف خداست. خدایی که از حلقوم مصطفی چمران و اصغر وصالی حرف می‌زند!
ابراهیم را هم باید به تبر شناخت و هم عرفان... و مگر نه آنکه چمران خود گل و گلوله و صلح و اسلحه و عشق و جنگ و عرفان و نبرد را با هم داشت؟! و مگر نه آنکه وسط معرکه، با گل آفتابگردان، عکس یادگاری می‌انداخت؟!
از «علی (ع)» فیلم ساختن، بسی سخت‌تر است تا از پیامبر، چرا که «جمع اضداد» را مشکل بتوان «تصور» کرد، چه رسد به «تصویر»! و چمران در گونه خودش، «جمع اضداد» بود. گفتم که! سر ابراهیم درد می‌کند برای دعوا!
«اصلا خود خمینی هم «سرباز خدا» بود».
وه که چه عارفانه بود این پاسخ شهید چمران به شهید وصالی. «چ» هم سرباز خداست؛ خواه حرف باشد، خواه فیلم...
آهای ابراهیم حاتمی‌کیا! جایی به بزرگی گفته بودی؛ «من مطرب نیستم» اما هیچ می‌دانستی روضه‌های نابی می‌خوانی؟! به حرمت اشک‌هایی که در حریم خصوصی «چ» ریختم، این چند جمله را که با حروفی از قبیل «چ» نوشته شده، پذیرا باش. فقط همین یک قلم شهید، فقط همین چمران کفایت می‌کند که تو حق داشته باشی عاشق شهدا باشی. و همچنان از جبهه و جنگ، فیلم بسازی. این سهم تو نیست، حق تو است. اصلا نمی‌شود چمران را دوست نداشت.
ابراهیم! این جمهوری، «جمهوری مصطفی‌ها» است. «مصطفی» نام تمام شهدای هسته‌ای این دیار است. از حیث علمی، همه چمران را به دکترا در زمینه «فیزیک پلاسما» می‌شناسند، من اما به مهم‌ترین زیرشاخه درسی‌اش یعنی «گداخت هسته‌ای». آری، این جمهوری، «جمهوری مصطفی‌ها»ست... و هنوز عصای خمینی بلند است.
۲۸ صفر ۹۲/ مصطفایی‌ترین روز سال