شادی رستمی: «سر به مهر» اولین فیلم سینمایی هادی مقدمدوست در مقام کارگردان است که پیش از این به عنوان نویسنده در کنار حمید نعمتالله حضور داشته و در سینما و تلویزیون خالق آثار پرمخاطبی چون «بیپولی» و «وضعیت سفید» بوده است. «سر به مهر» با نامی زیبا و دوپهلو و لو رفتن دو خط از داستان، ابتدا از بیننده دلبری میکند. دختری که برای رفع مشکلاتش پنهانی نماز میخواند و از گفتن آن به دیگران واهمه دارد. رازی سربه مهر و بندهای سر بر سجاده. حتی ایده نام، جالب و توجهبرانگیز است؛ چه رسد به موضوعی خاص و مذهبی که پیش از این کمتر مورد توجه قرار گرفته آن هم در کشوری که دین نقشی پررنگ در زندگی مردم دارد و متولیانش در راه تبلیغ آن بسیار میکوشند. ولی آنچه به تصویر کشیده شده اثری کمجان، بیرمق و سرد است که کمترین شباهتی با کارهای قبلی مقدمدوست ندارد و میتواند نقش نعمتالله را در ذهن بیننده پررنگتر کند. گرچه او در اولین اثر دوستش در کنار او بوده ولی کار بشدت فشل و عقبمانده است!
بهرغم تیتراژ پررنگ و لعاب،خلاقانه و مدرن فیلم که تا حد زیادی زنانه هم هست، ریتم اثر کند است. کاراکترها بهخوبی معرفی و پرداخت نمیشوند و تا نیمه فیلم حتی یک خط داستانی منسجم وجود ندارد. بعد از آن قصه کلیشهای و ایرانیپسند خواستگاری پیش میآید و دغدغه ازدواج برای دختر از همه مسائل پررنگتر میشود. کمکهای بیدلیل دوست که به دلیل سامان گرفتن برادرش انجام میشود، رفتار طلبکارانه داماد بیوه که بچه بزرگی دارد و هرچه رذایل اخلاقی نام میبرد را خود دارد، ضعف اعصاب و کمرویی و حساسیتهای دختر به دل مخاطب نمینشیند و حتی اگر خود چنین شرایطی را تجربه کرده باشد باز هم با «صبا» همذاتپنداری نمیکند. همه چیز تصنعی به نظر میرسد و گویی در جایی تکههایی از داستان گم شده است. ضمنا همانطور که گفته شد گویی مشکل اصلی صبا کمرویی و انزوای او باشد که سبب میشود وی از مکنونات قلبیاش سخنی بر زبان نیاورد؛ چه درباره نماز چه هر چیز دیگر. آنچه برای نگارنده جالب بود دستمایه قرار دادن موضوع نماز بود. بسیاری از دوستان اعتقاد دارند که پرداختن به این موضوع خود ارزش جوایز بیشماری را دارد ولی اینکه کسی از اقرار به نماز خواندن شرم کند بسیار عجیب به نظر میرسد. صبا دختری تحصیلکرده و روشنفکر است ولی به هیچوجه سبکسر و فاسد معرفی نمیشود و اتفاقا ازطبقه اجتماعی محروم و روستایی برمیخیزد که دین در زندگیشان جایگاه ویژهای دارد. اینکه خواهر او ادامه تحصیل وی را دلیل بیشوهریاش بداند بسیار عامی و سطح پایین است و برآورده شدن آرزوها از جمله کار و خواستگار پس از یکبار نماز خواندن، تنها از فیلمهای سبک هندی برمیآید. البته در گوشههایی از فیلم اندکی درام روانشناسانه خودنمایی میکند و گاهی داستان به سمت آن میرود که صبا در گیر و دار مکاشفه است و سفری معنوی را به سوی شناخت خویش آغاز کرده ولی در واقع چیزی جز یأس، خجلت و نومیدی نمینمایاند. حین وبگردی او میبینیم به دنبال ثبتنام در آزمون دکتراست ولی چنین رفتارهای سطحی و احساساتی برای یک آدم تحصیلکرده ثقیل است و با باورهای جامعه ما منافات دارد. البته از دیالوگهای درخشان سر به مهر باید به گفتوگوی صبا با راننده زن اشاره کرد که قضیه «در جریان بودن» را با لحنی جالب ولی ناقص بیان میکند. همچنین تبلیغات گلدرشت مترو و تور مجازی و کامل برج میلاد به مدد جور کردن شغلی بیربط برای صبا حسابی توی چشم بیننده میزند، طوری که ارادت تهیهکننده به مسؤولان شهرداری کاملا اثبات میشود. همه چیز چنان سردستی و شلخته است که گویی فقط باید آنچه را که لازم است بیهیچ ظرافتی نمایش دهند.
از لحاظ بازیگری، سر به مهر جز لیلا حاتمی گزینه چشمگیری ندارد. خاطره اسدی و آرش مجیدی هر دو بازیگران تلویزیونی نهچندان مشهوری هستند که با بازی متوسط خود چیزی به فیلم نمیافزایند. حاتمی اما برگ برنده فیلم است و با لحن و میمیک صورت شخصیتی زودرنج، حساس، ستیزهجو و درمانده از خود نشان میدهد تا جایی که بسیاری نامزدی و دریافت سیمرغ را حق مسلم او میدانستند که محقق نشد. قطعا کاراکتر صبا از فیلمنامه ضربه شدیدی خورده است. البته هستند کسانی که حاتمی را به سبب استفاده از پوششی که مطابق سلیقهشان نبود مناسب ایفای نقش در این فیلم نمیدانستند و اعتقاد داشتند یک نابازیگر باید در هیبت صبای معصوم ظاهر میشد.
جز آنچه عنوان شد، تصویربرداری سر به مهر بسیار معمولی و دور از خلاقیت است و چنانچه نماهای کارت پستالی برج میلاد را فاکتور بگیریم چیزی درخور توجه باقی نخواهد ماند. همچنین کمبود موسیقی در جای جای فیلم مشهود است.
شاید هر فیلمی به جای سر به مهر بود توقع کمتری در بیننده ایجاد میکرد اما کسب سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی انتظارات را از اثر بالا میبرد اما شاید یکی دیگر از نقاط مثبت «سر به مهر» آوردن موضوعی مذهبی از تلویزیون به سینما باشد و علنی کردن آن در جامعهای که این روزها عدهای از نماز به قصد ریا بهره میبرند. شاید از این جهت بشود گفت فیلمی است شریف که هرچند ناتوان، مخاطب را به یاد فرایض دینیاش میاندازد.