خشایار سنجری: روز سوم جشنواره سی و دوم فیلم فجر را باید روز نظم و ترتیب نامید. اکران تمام فیلم‌ها سروقت آغاز شد و نشست‌های خبری نیز بلافاصله پس از پایان فیلم کار خود را شروع می‌کردند و عکاسان نیز از تجمع و ازدحام در مقابل تریبون‌ها منع شده بودند. تنها نکته منفی دیروز، سینک نبودن صدا و تصویر در ابتدای فیلم برف بود که با اعتراض اهالی رسانه همراه بود. البته این مورد نیز به سرعت رفع شد. جلسات مطبوعاتی پس از فیلم کماکان از کیفیت بسیار پایینی برخوردارند و در واقع عاملی‌اند برای مهیاسازی سوژه عکاسان و رسانه‌های حاشیه‌پرداز و زردنویس. در این نشست‌ها به مسائل تخصصی فیلم‌ها پرداخته نمی‌شود و مجریان جلسات سمت و سوی مناسبی را برای ادامه راه، در پیش نمی‌گیرند. اغلب مجری– منتقدان این جلسات، از قبل آماده این مسؤولیت نشده یا به طور کامل توجیه نشده‌اند و هر یک مشی خاصی را در اداره جلسات برمی‌گزینند.
چ؛ اشتیاق به سینما افروخته شد
بالاخره روز سوم فرارسید و انتظارها برای دیدن آخرین ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا پایان یافت. برای اولین‌بار در این 3 روز، اکران فیلم بموقع صورت گرفت و سالن اصلی میلاد مملو از جمعیت مشتاق تماشای چ بود. حاتمی‌کیا در این فیلم فاجعه پاوه را در سال 58 به تصویر می‌کشد و در این برهه حساس، به بررسی نقش تاثیرگذار شهید چمران می‌پردازد. دیدن این فیلم با حجم 70 دقیقه‌ای جلوه‌های ویژه، روی پرده بزرگ سینما، لذت تماشای یک اثر هنری تمام عیار را برای بیننده فراهم می‌کند. فردین خلعتبری موسیقی این فیلم را با ضرباهنگ جنگی و ریتمی تند ساخته و تلفیقی از موسیقی کردی محلی را نیز به آن افزوده که سبب شده با حال و هوای فیلم منطبق شده و بر بافت فیلم سوار شود. چ همه مولفه‌های یک فیلم کلاسیک در ژانر جنگ را دارد. اضطراب، تعلیق، کشمکش، نقاط عطف مهندسی شده و دارای ساختار دقیق، پیرنگ‌های قوی و پاساژهای نجاتبخش و اتصال‌دهنده و... . حاتمی‌کیا برای خارج شدن فیلمش از فضای خشک و مردانه، از زنان در ساختار دراماتیک قصه چ به شکل مناسبی استفاده می‌کند و روابط انسانی را با بیانی سینمایی در فیلمی سراسر کشتار و تیراندازی، به نمایش درمی‌آورد. هانا که سردسته زنان رنجکشیده منطقه است در دوراهی غریبی وامانده و در تصمیم‌گیری‌اش بارها دچار خطا می‌شود. چمران در ابتدای فیلم، با کت و شلوار و لباس رسمی وارد منطقه می‌شود و نشان می‌دهد که برای صلح و مذاکره مبتنی بر منطق آمده اما با دیدن شقاوت‌های گروه معاند و بی‌رحمی‌شان در کشتار انسان‌های بی‌گناه و زخمی، لباس رزم بر تن می‌کند، اسلحه دست می‌گیرد و همچون کهنه‌چریکی عارف، به مقابله با دشمنی می‌رود که هموطنش است. او منطق و واقعیت را بر هم منطبق می‌کند، سپس به تصمیم‌گیری درباره پیشامد‌های جنگ و پاتک به دشمن همت می‌گمارد. شهید چمران را باید مرد صلح دانست ولی نه به هر قیمتی و با از دست دادن هر آرمانی. حاتمی‌کیا در پرداخت شخصیت او، برای خارج کردن چمران از حالت کاراکتری ماورایی، در جاهایی از فیلم او را درمانده در مذاکره و تصمیم نشان می‌دهد تا او را از آسمانی بودن، به زمین بیاورد و برای مخاطب تلقی درست و منطبق بر حقیقتی را از او بسازد. جلوه‌های ویژه در این فیلم، نقطه عطفی در سینمای ایران محسوب می‌شود و کیفیت مثال‌زدنی این لحظات در فیلم، نشانگر توان بالای متخصصان این رشته در ایران است. سکانس سقوط هلی‌کوپتر در این فیلم را می‌توان با نمونه‌های مشابه در سینمای جهان مقایسه کرد و تطبیق داد.
لامپ 100؛ چالش‌های احساسی
اولین ساخته سینمایی آقاخانی فیلمی است در باب معضل اعتیاد در خانواده‌های طبقه متوسط جامعه ایران. آقاخانی تجربیات فراوانی در سریال‌سازی برای صدا و سیما داشته و به قواعد ساخت آشنایی دارد. او در لامپ 100 به دام شعارهای سطحی– که در مورد فیلم‌هایی با موضوع اعتیاد همواره آفتی جدی و مخرب است– نیفتاده و سعی می‌کند این فاجعه را در قالب روابط عمیق خانوادگی و چالش‌های احساسی تصویرسازی کند اما متاسفانه با به کاربردن
فلو فوکوس‌های متعدد که اکثرا زاید و فاقد توان انتقال اطلاعات به مخاطب است، موسیقی سنگین و پرطمطراق و همچنین پایانی خوش و سرهم‌بندی شده، اغلب اوقات به تله‌فیلم‌های خوش‌ساخت صدا و سیما پهلو می‌زند و از فیلمی دارای مولفه‌های یک اثر در مدیوم سینما دور می‌شود. البته تعدادی نمای ارزشمند و بدیع در فیلم به کار رفته که بیانگر ذوق فیلمبردار (امیر معقولی) در خلق این پلان‌های چشمنواز است. به عنوان مثال می‌توان به نمای بالای پله برقی یا دوربین کارگذاری شده در کنار خیابان اشاره کرد که نقش بسزایی در فضاسازی پیرنگ‌های داستان دارد. استفاده آقاخانی از روایت غیرخطی در اولین ساخته‌اش نشان می‌دهد او جسارت و ریسک‌پذیری بالایی در فیلمسازی دارد و می‌تواند به کمک تدوینگر توانایی چون بهرام دهقانی، از لحاظ فرم سینمایی به توفیقاتی دست یابد. فیلمنامه لامپ 100 با ضعف‌هایی در پیرنگ‌ها و همچنین کم‌مایه بودن پاساژهای قصه همراه است که سبب شده زمان بین دو نقطه عطف فیلم، طولانی و کسل‌کننده به نظر آید. صحنه‌های شکستن لامپ در سوپرمارکت و خیابان، در انتقال پیامش صریح و بی‌پرده عمل کرده و بیننده را از لذت کشف تصمیم بعدی فرزین محروم می‌کند. این نکته نشان می‌دهد که فیلمنامه‌نویس در ساختن و پرداختن انگیزه‌های فرزین برای ترک اعتیاد، با ظرافت عمل نکرده و تنها به جلوه‌ای بصری اکتفا کرده است.
خط ویژه؛ هرج و مرج بی‌انتها
نمایش هرج و مرجی بی‌انتها در جامعه برای بیان اعتراض به مسائل اجتماعی، به تمی مشترک در آثار کیایی تبدیل شده که خط ویژه نیز از این قاعده مستثنا نیست. خط ویژه فیلمی است که اکثر نماهایش در خیابان می‌گذرد و کارگردان از آن به عنوان محملی برای پیشبرد دراماتیک خرده‌داستان‌های پرشمارش بهره می‌برد. خیابان در خط ویژه همچون کاراکتری زنده و پویا شخصیت‌پردازی شده و نسبت به سایر کاراکترها پرداخت بهتر و موشکافانه‌تری دارد. استفاده از هلی‌شات در نمای پایانی که در راستای تعمیم اتفاقات رخ داده در فیلم، به جای جای اجتماع امروز است، حکایت از نگاه تلخ فیلمساز به موضوعات اجتماع دارد که این مساله خالی از هرگونه امیدبخشی است و مردم را تهی از هرگونه عزت نفسی نشان می‌دهد. خط ویژه فیلمی دغدغه‌محور است که به دنبال ارائه راه‌حل نیز است. کیایی راه مبارزه با مفاسد اقتصادی را اشتباه به تصویر کشیده و به نوعی مسیر رابین هودیسم را برای حفظ سرمایه‌های ملی توصیه می‌کند که این موضوع بر بی‌نظمی و آنارشیسم در جامعه دامن زده و گرهی از مشکلات مردم باز نمی‌کند. نماهای استفاده شده در فیلم اغلب شلخته و فاقد میزانسن متناسب با فضای قصه است. قاب‌بندی‌ها نیز عموما چرک بوده و در انتخاب آنها دقت و بازنگری ویژه‌ای نشده است. لحن ابسورد داستان از نیمه دوم فیلم سر باز می‌کند و اتفاقات فیلم از نقطه عطف اول به بعد حالت غیرمنطقی به خود می‌گیرد که این موضوع طنزی را در این نیمه از قصه، به جریان درمی‌آورد که مطابق فضای فانتزی در بافت داستان است.
برف؛ دوباره واکسن ویروسی ادای دین
سومین فیلم مهدی رحمانی، ادای دینی آشکار به سینمای فرهادی است. این فیلم که البته با بازی‌های فوق‌العاده و متفاوت بازیگران فیلم- بویژه رویا تیموریان و افشین هاشمی- همراه است، تمام مولفه‌های فیلمی از سینمای فرهادی را دارد بویژه تاکیدش بر مساله پنهانکاری و دروغ در طبقه متوسط جامعه ایران. رحمانی، فرهادی‌وار به رودست‌زدن‌های متعدد در طول فیلم متوسل می‌شود و بیننده را با این شگرد قصه‌گویی- مخفی کردن بخشی از واقعیت و آزادسازی تدریجی آن- تا انتها بر صندلی‌اش مبهوت می‌نشاند. البته نگاه رحمانی به دروغ و پنهانکاری، انتقادی و ملامت‌آمیز است و در پایان نیز با رفتن امید (نام پسر کوچک خانواده که البته با مفهوم ضمنی امید و یأس نیز همراه است) از خانه و نجات دادن گلدان‌ها از برف، همراه است. تیتراژ ابتدایی و انتهایی، با پایین آمدن نام عوامل فیلم، همچون ریزش دانه‌های برف، ساخته شده که در نوع خود بدیع و متفاوت بوده و توانسته جان کلام فیلم را در کسری از دقیقه تصویرسازی کند. غالب نماهای فیلم مدیوم‌شات بوده و دوربین بیش از حد به هیچ‌کدام از کاراکترها نزدیک نمی‌شود. تکنیک دوربین روی دست نیز تقریبا در تمام پلان‌ها استفاده شده تا نگاه واقع‌گرایانه رحمانی به زندگی یک روز خانواده‌ای شرافتمند- که اسیر مشکلات خودساخته است- به دکوپاژ فیلم نیز سرایت پیدا کند. استفاده از موسیقی در مراحل گذار فیلمنامه‌نویس از نقاط عطف، نکته‌ای است که این فیلم را از سایر آثار با این تم، متمایز می‌کند. این موسیقی که لحنی هشداردهنده و البته روشنگر دارد، در خدمت جهان‌بینی فیلم است.