اگر پول داشتم نقش‌های بزرگ را می‌خریدم!

وقتی هنوز بازیگر نشده بودید به این آرزو که فکر می‌کردید چه تصوری در ذهنتان تداعی می‌شد؟ پول، شهرت و یا...می‌خواهم بدانم چقدر به خاطر خود بازیگری بازیگر شدید؟ (فکر می‌کند) همیشه شاید در ابتدا تصوری رویایی از بازیگری داشته باشیم که لزوما پول یا شهرت نیست. نکته این است که بازیگرها مثل نویسنده‌ها رویا می‌فروشند یا به عبارت بهتر رویای روی کاغذ را جسمیت می‌بخشند. طبیعی است که طرفداران آنها هم انسان‌های رویاپردازی هستند و خیال را دوست دارند. اولین باری که من مجله فیلم خواندم ـ فروردین 65 ـ گفت‌وگویی با جمشید مشایخی در آن چاپ شده بود برای فیلم «پدربزرگ» ـ اگر اشتباه نکنم ـ که در ذهنم ماند، (نقل به مضمون) اگر کسی به خاطر ثروت یا شهرت سراغ بازیگری می‌آید بهتر است اصلا این کار را نکند. و من با خودم کلنجار می‌رفتم که آیا اینهاست آن‌چه من می‌خواهم یا چیزی دیگر. اما به هر صورت دلم می‌رفت برای اینکه من هم رویای کسی باشم! اما بزرگ‌تر که شدم کم‌کم تصوراتم تغییر کرد و حالا که جلوی دوربین می‌روم یا تئاتر بازی می‌کنم به چیزی غیر از آنچه دارم بازی می‌کنم فکر نمی‌کنم. چیزهایی که می‌گویید مثل پول، شهرت و... پیامدهای بازیگری است اگر درست انجامش بدهیم. و البته اگر بخت هم یاری کند! در آن زمان آیا همین مسیری که الان در آن هستید را برای خود متصور بودید؟ در حقیقت چقدر به آرمان‌هایتان نزدیک شدید؟ واقعیتش این است که انسان اولش تصوری از مسیر ندارد چون با واقعیت روبه‌رو نیست و فقط می‌تواند تخیل کند که چه خواهد شد. من از هر راهی برای ورود استفاده کردم چراکه می‌خواستم خانواده تئاتر مرا بپذیرد ولی به هر صورت الان که نگاه می‌کنم نمی‌دانم این مسیر همان مسیری است که تصور می‌کردم یا نه؟! به هر صورت می‌تواند خوب یا بد باشد؟ این را در سال‌های بعد می‌فهمم! ولی به هر حال آن راهی که من تا این لحظه رفتم زیاد بر بخت و شانس استوار نبوده. منظورتان این است که بدشانس بوده‌اید؟ نه، اصلا منظورم این نیست. گاهی یک نفر در حالی که هنوز علاقه‌مند است ناگهان اتفاقی برایش می‌افتد و راه زیادی را طی می‌کند. این همان بخت است که گفتم. برای من اینطور نبوده. من در خوابگاه دانشگاه، فرهنگسرا، کافه‌تریای تئاترشهر و جاهای دیگر تئاتر اجرا کرده‌ام. ولی به نظر من اگر آدم در هنر بیشتر زحمت بکشد قدرشناس‌تر و معتبرتر است. نه، لزوما اینطور نیست! مثل کسی که زحمت بکشد تا پولدار شود یا کسی که از اول پدرش پولدار بوده است. در نهایت هردو پولدارند و باهم فرق نمی کنند! حالا هردو باید مواظب باشند این پول از دست نرود و البته در این بخش آن که زحمت کشیده، شاید مراقب‌تر با‌شد. حرف شما یک عقیده معنوی است که در برابر واقعیت خیلی معتبر نیست! شما بازیگری هستید که در تئاتر زندگی می‌کنید. با توجه به مافیایی که در سینمای حال حاضر ما حکمفرماست چطور توانستید خود را به سینما تحمیل کنید؟ این را به‌خاطر جو مخدوشی که علیه بازیگران تئاتر در سینماست می‌گویم. اجازه بدهید من ابتدا از شما سوالی بکنم. مافیا یعنی چه؟ مافیایی که در حال حاضر در سینما شاهد هستیم شامل نقش فروشی‌ها، تبعیض‌ها و ارتباطات خانوادگی است. اجازه دهید ابتدا من از نحوه ورودم به سینما بگویم و بعد به سوال شما برگردیم. در بخش معرفی من به سینما آن شانس که صحبتش را کردیم یار بود! آقای رضا میرکریمی به دنبال بازیگری بود که لهجه خراسانی بداند. خیلی اتفاقی خانم معصومه تقی‌پور به من زنگ زد و گفت:‌ چنین بازیگری سراغ داری و من خودم را پیشنهاد کردم. من آن زمان برای «حمید امجد» در نمایش «زائر» بازی می‌کردم و برای اینکه سنم بالاتر نشان داده شود وسط سرم را تراشیده بودم. در مرحله اول پذیرفته شدم. برای بار دوم که مرا خواستند نمایش تمام شده بود و من تمام سرم را تراشیده بودم و حالا سنم خیلی پایین‌تر نشان می‌داد! آقای میرکریمی از دیدن صورت من خیلی جا خورد ولی انگار بازی‌ام را پسندید و تنها مشکلش این بودکه سنم برای نقش پایین بود. این‌جا آقای امیر اثباتی که در 2 تئاتری که من بازیگر بودم طراح صحنه بودند اطمینان آقای میرکریمی را جلب می‌کنند و من بالاخره برای بازی در آن فیلم انتخاب شدم. اتفاقا اولش همین ترس را داشتم که تئاتری‌ها متهم هستند به اغراق و غلو و بیخودی بحث کردن و... و این که اگر برداشت دوم به سوم برسد آبرویم می‌رود، اما فضای آن فیلم آنقدر خوب بود که من از روز دوم احساس می‌کردم روی صحنه‌ تئاتر اتود می‌کنم. در روز آخر فیلمبرداری‌ام آقای میر کریمی گفتند: «اینقدر نتیجه کار خوب شده که دلم می‌خواهد پلان روز اول را دوباره بگیرم چون روز اول کمی با دوربین غریبه بودی» که خب من هم خیلی از این تعریف حال کردم! و من نه در آن فیلم و نه در دیگر فیلم‌هایی که تا به حال بازی کردم با این مافیا روبه‌رو نشدم ولی حتماً در جاهایی هست که می‌گویید و البته قواعدی در سینما هست که من به عنوان بازیگر مجبورم آنها را بپذیرم حتي اگر به آن اعتقاد نداشته باشم! راجع به نقش فروشی هم من یک سوال می‌پرسم. آن که می‌فروشد را کار ندارم اما چه اشکالی دارد کسی نقش بخرد؟! خب هر کسی یک جور سرمایه می‌گذارد؛ مثل سرمایه‌گذاری در تجارت! من اگر پول زیادی داشتم حتما این کار را می‌کردم (می‌خندد). چون شما به استعدادتان یقین دارید. حتماً آنها هم دارند! دیده شده که ندارند! من نمی‌توانم داوری کنم چون من نمی‌دانم که آنها کیستند ولی اگر کسی می‌داند وقتی سرمایه‌گذاری‌ کند می‌تواند 10برابر برداشت کند، چرا این کار را نکند؟ من اگر پول داشتم حتما این کار را می‌کردم! باز هم می‌گویم چون شما استعدادش را دارید و می‌دانید که می‌توانید. خب اگر کسی نداشته باشد خودش ضرر خواهد کرد. انگار در این تجارت شکست خورده! سینمای ما هم در نتیجه‌اش ضرر خواهد کرد. نه، چه ضرری؟ حداکثرش این است که یک فیلم نمی‌فروشد، یک نفر هم دنیای بازیگری را کنار می‌گذارد! اما کسی که می‌توانست جای آن بازی کند مجبور است در خانه بنشیند و بازی آن نابازیگر را تماشا کند. بله، این اتفاق ممکن است بیفتد، گرچه تردید دارم فیلمی که نقش‌هایش به مزایده گذاشته شده فیلم خوبی از آب دربیاید که اگر در نیامد همان بهتر که آن بازیگر بااستعداد در آن نبوده. اگر هم فیلم خوبی شد که یعنی خوش‌شانسی آن که نقش را خریده و بدشانسی آن بازیگر بااستعداد! او در این شرایط راهی ندارد جز این که منتظر شانس بعدی بنشیند! (فکر می‌کند) ولی من اگر پول داشتم حتما نقش‌های زیادی را می‌خریدم: نقش آقای انتظامی در «گاو»، پرویز فنی‌زاده در «رگبار» ، علی نصیریان در «آقای هالو»، داریوش ارجمند در «ناخداخورشید»، رضا کیانیان در «ماهی‌ها عاشق می‌شوند»، مهدی هاشمی در «مرگ یزدگرد»، پرویز پرستویی در «آژانس شیشه‌ای» و خیلی نقش‌های دیگر! از سینمای هالیوود کدام نقش را می‌خریدید؟ درست است که من رویاپردازم ولی منطق هم دارم! رویای بازی در هالیوود را دارم اما تخیلم به دستمزدهای میلیاردی آنها راه نمی‌دهد. هرگاه بتوانم تخیل کنم که به دلار دستمزد می‌گیرم حتما به خرید نقش‌های هالیوود فکر خواهم کرد! البته به آن، فهرست کارگردان‌های خوبش را هم اضافه کنید چون فقط اسمشان را شنیده‌ا‌م ولی آقای مهرجویی، بیضایی، تقوایی و... را کاملا می‌شناسم و زبان فیلم‌هایشان را هم می‌فهمم! من اگر فیلم هیچکاک را 3بار با کیفیت بد در ویدئو دیده‌م فیلم ناصر تقوایی را 5 بار با کیفیت خوب روی پرده دیده‌ام! من از جواب سوال شما می‌خواهم یک فلش بزنم به سوال خودم؛ شما گفتید فیلم مهرجویی و... را می‌بینید و زبانش را می‌فهمید. پس چرا با اجرای نمایش «مانیفست چو» این فرصت را از مخاطبانش گرفتید؟ اگر امکان اجرای آن نمایش به زبان فارسی بود حتما اجرا می‌کردیم و یا لااقل یک شب به زبان فارسی اجرا می‌رفتیم. اماخیلی‌ها اجرای این نمایش را اهانت به فرهنگ ایران می‌دانند. من نمی‌دانم کدام بخش به فرهنگ ایران توهین می‌کند! مگر نمایشی با زبان لری به فرهنگ ترکی توهین می‌کند؟ مثال شما شهری است، لطفا بحث ملیتی کنید. اگر بچه‌های عرب خوزستان یا کردهای عراق به زبان فارسی تئاتر اجرا کنند فرهنگ عربی زیر سوال رفته است؟! باز هم جواب‌تان درست نیست. اتفاقا آقای رحمانیان جزو کسانی است که فارسی نوشتنش خیلی بهتر از بعضی مدعیان دفاع از فرهنگ فارسی است و ادبیات فارسی را بسیار خوب می‌شناسد. من می‌دانم تمام مشکلات از اینجاست که ما این تئاتر را به زبان انگلیسی (و نه مثلاً روسی!) اجرا کردیم ولی هیچکس برای انتقادش دلیل تئاتری نمی‌گوید. ببینید من اینطور می‌گویم که این نمایش مثل این است که مثلا نمایشنامه‌ای به زبان ایرانی بنویسیم و برویم آن را در انگلیس اجرا کنیم که در آن جنایات «خفاش شب» در ایران را تبرئه کنیم. اتفاقا آقای رحمانیان جواب این سوال را در جلسه نقد و بررسی نمایش دادند که اگر می‌شد درباره‌ جنایات خفاش شب یا اتفاقات زاهدان نمایشنامه می‌نوشتند! و البته دلیل شما هم تئاتری نیست! آوای (و نه زبان) انگلیسی این نمایش مانند یک عنصر فضاساز در نمایش عمل می‌کند که اگر نبود شاید احساسات شخصیت‌ها در این شکل منتقل نمی‌شد. و اصلا چرا فکر نمی‌کنیم که این نمایش دارد چیزی را تجربه می‌کند؟ مگر آقای پسیانی در نمایش‌های چندسال اخیرش با حذف زبان، تجربه گرایی نمی‌کند؟ یا مثلا امیررضا کوهستانی در نمایش «رقص روی لیوان‌ها»، که ما چیزی حدود 20 دقیقه فقط صدا می‌شنویم و تصویر را حذف می‌کند یا در «کوارتت» که حرکت در صحنه را. ما هم به نوعی دیگر تجربه کردیم حتی اگر این تجربه به این نتیجه برسد که اجرا به زبانی دیگر تماشاگر را پس می‌زند ولی این در حالی است که ما جواب خیلی خوبی از مخاطب گرفتیم. گاهی حس لازم برای اجرا در بازیگر وجود ندارد و بر فرض مثال نمی‌تواند در لحظه‌ای خوب بازی کند. آن موقع چه کار باید کرد که آن حس سراغ بازیگر بیاید. مثالش را از دکتر رفیعی وام می‌گیرم که می‌گوید: «تفاوت بازیگر حرفه‌ای با آماتور این است که بازیگر آماتور یک بار کاری را درخشان انجام می‌دهد اما لزوما بارهای بعد نمی‌تواند موفق باشد اما بازیگر حرفه‌ای یک کار خوب را چندین بار خوب انجام می‌دهد. مگر تفاوت یک بازیگر با باقی افراد در حس‌گیری‌هایش نیست؟ ظاهرا شما فراموش کرده‌اید که بازیگر هم یک آدم است، از گوشت و پوست و استخوان! ممکن است گاهی گوشت و پوست و استخوانش یاری نکند نه لزوما حس و عاطفه‌اش و البته گاهی هم احساسش. با توجه به آزادی میدانی که در تئاتر دارید آیا برای بازی در سینما و تلویزیون دچار مشکل می‌شوید؟ من یک بازیگرم و باید بتوانم در قاب‌های مختلف بازی کنم. هم به اندازه عرض تالار چهارسو و هم در عمق تالار وحدت. باید به قول آقای میرکریمی مثل یک ضبط ولوم داشته باشم. یا به گفته‌ آقای بیضایی در تئاتر باد نمی‌وزد، ما وزیدن باد را بازی می‌کنیم. در سینما آن باد همان‌قدر که لازم است می‌وزد و ما به همان اندازه که می‌وزد بازی می‌کنیم! من از شما انتقادی دارم و آن این است که شما برای بازی انرژی بیش از اندازه‌ای به‌کار می‌برید و این موجب درگیری شما و تماشاچیان می‌شود. بیننده یک دفعه به خود می‌آید می‌بیند چقدر خسته شده است. شما با حرکات‌تان و انرژی زیادتان فشار زیادی به خودتان و مخاطب وارد می‌کنید. پانته‌آ بهرام هم به من می‌گوید: «بیش فعال»! (می‌خندد) این شاید مقتضای نقش است که البته اگر بیش از آن‌چه لازم است به چشم آمده، ایراد از بازیگر است و باید بیشتر روی حرکاتم فکر کنم. ولی به هر حال شما کارتان را بیش از اندازه جدی می‌گیرید! جدی می‌گیرم چون برایم جدی ا‌ست. اگر کارم را خوب انجام بدهم قبل از هرچیز به خودم احترام ‌گذاشته‌ام. برویم سراغ «شکار روباه»؛ آیا تصویر ذهنی که خودتان هم از مرتضي‌قلی دارید شجاع و تندخو است؟ یکی از خصوصیاتش است. خیلی هم توطئه‌گر و دسیسه‌چین است. در عین حال یک وجه عاطفی هم دارد! از زن برادر مرحومش خوشش می‌آید و به شیوه خودش ابراز علاقه می‌کند. اگر بخواهید «شکار روباه» را در یک خط توضیح دهید و نتیجه‌گیری کنید چه می‌‌گویید؟ من خیلی اهل تفسیرهای یک خطی نیستم. 2 ساعت و نیم نمایش را که نمی‌شود در یک خط خلاصه کرد! به تعداد تماشاگران می‌تواند تأویل وجود داشته باشد و من نمی‌خواهم این تخیل را از تماشاگران بگیرم. موقع اعلام برنده سیمرغ جشنواره امسال چقدر تصور می‌کردید که الان نام شما را می‌خوانند؟ خبر نامزد شدن مرا «صابر ابر» ساعت 5 صبح به من داد که برایم جالب بود. بین نامزدها تنها بازی «صابر ابر» و «حامد کمیلی» را در «درباره‌ الی» و «تردید» دیده بودم که هر دو را خیلی دوست داشتم. صابر که به نظرم در نقش کوتاهش درخشان بود! آن شب آخرین شب تمرین ما برای اجرای «شکار روباه» بود که فردایش شروع می‌شد و من به مراسم پایانی نرفتم؛ اما برادرم را فرستادم که به نمایندگی از من جایزه بگیرد یا برای برنده دست بزند. امسال هنگام سال تحویل به خودتان قول می‌دهید که کدام اخلاق بدتان را حذف کنید و کدام اخلاق خوب‌تان را تقویت کنید ؟ (می‌خندد) همه آدم‌های بد خودشان فکر می‌کنند که آدم‌های خیلی خوبی هستند؛ درست مثل بازیگرهای بد! من هم آدم خیلی خوبی هستم که هیچ اخلاق بدی ندارم! و این از خودخواهی شماست! همه‌ پاسخ‌ها که نباید واقعی باشند! بعضی از جواب‌ها باید قشنگ باشند! حتی اگر ناراحت كننده باشند؟ ما روی صحنه یا جلوی دوربین همین کار را می‌کنیم: زیبا دروغ می‌گوییم! اما در زندگی... نمی‌دانم کدام بهتر است: دروغ زیبا یا واقعیت زشت؟ خوب از جواب دادن طفره رفتید. گاهی هم زیبا طفره رفتن همان دروغی است که زیباست! و یا شاید همان واقعیتی که تلخ است! بزرگ‌ترین آرزوی کاری‌تان در سال 88؟ من از آنجایی که هر وقت چیزی را خواستم و گفتم به آن نرسیدم آن چیزهای خوب را نمی‌گویم تا شاید به آنها برسم.