جواد سالمی *: اهمیت دشمن‌شناسی تا آنجاست که مذهب تمدن‌ساز تشیع تبری و دوری جستن از دشمنان را به عنوان یکی از فروع دین در کنار حج و جهاد و نماز قرار داده است. از لحاظ منطقی هم انسان وقتی می‌تواند بگوید «انی سلم لمن سالمکم و حرب لمن حاربکم» که شناختی از کسانی که در حال دشمنی، کینه‌ورزی یا دوستی هستند، داشته باشد. بنابراین بر آن شدیم کمی درباره دشمن‌شناسی و مرزهای گرویدن به سمت دشمن در قرآن کریم جست‌وجو کنیم. از دو بعد می‌توان به این قضیه نگریست؛ یکی آنکه دشمن قرن 21 مسلمانان و شیعیان کیست؟ روح ابوسفیان، معاویه و یزید امروز در کالبد چه کسانی بازگشته است؟ امروز کاملا مشخص است. به دلیل تصریح دشمن در دشمنی‌اش با مسلمانان و شیعیان، دیگر نقابی بر چهره کفر و زورگویی جهانی وجود ندارد که ما بخواهیم نقاب از رخ آنها برافکنیم. اگر کسی هم با وجود کشته و آواره شدن میلیون‌ها مسلمان در عراق، افغانستان، فلسطین و میانمار، با وجود اهانت به پیامبر بزرگوار اسلام(ص) و قرآن‌سوزی به طور علنی، با تحریم‌های ظالمانه علیه کشورهای مستقل و با همراهی برخی گرگ‌صفتانی همچون محمدرضا شاه و مبارک، با تلاش گسترده برای تبلیغ دین‌های جعلی حتی شیطان‌پرستی، هنوز هم نفهمد که جبهه دشمن کجاست، از کسی کاری برنمی‌آید. این اشخاص تنها کافی است چشم خود را باز کنند و این سوال را در پیشگاه وجدان خود پاسخ گویند که اگر تمدن وحشی غرب به سردمداری آمریکای قلدر، دشمن محسوب نمی‌شود، پس چگونه در عالم وجود دشمنی محقق می‌شود؟ اگر آمریکا و سگ هارش اسرائیل، دشمن نیست، حتما ابوسفیان رفیق گرمابه و گلستان پیامبر اعظم بوده و معاویه هم دوست ششدانگ مولای متقیان!
از آنجا که این بعد به فضل الهی برای مردم بصیر ایران کاملا روشن است، ما به دنبال روشن شدن بعد دیگر آن هستیم و آن اینکه از کجا مطمئن باشیم ما در پازل دشمن برای نابودی اسلام و انقلاب هم نقشی ایفا نمی‌کنیم و یار دشمن نیستیم؟ چگونه دشمن را در لباس دوست تشخیص دهیم؟
بسیاری از بزرگان «دشمنی و دوستی دشمن با پدیده‌ای» را ملاک قضاوت قرار می‌دهند. به این معنا که اگر دشمن با پدیده‌ای دشمنی کرد، آن پدیده نیکو و اگر از آن ابراز رضایت کرد، باید به خود شک کنیم. برای شفاف شدن مبحث دشمن‌شناسی، بیشتر به دقیق‌سازی همین شاخص می‌پردازیم. ممکن است سوالاتی مطرح شود، مثل آنکه گاهی اوقات، دشمن با پدیده‌ای دشمن است ولی در عین حال آن پدیده باطل است. مانند دشمنی معاویه با خوارج یا دشمنی شوروی با آمریکا و لیبرالیسم. گاهی اوقات هم دشمنی جبهه باطل با پدیده‌ای حقیقی نیست مثلا در مواقعی که دشمنان به تقسیم کار می‌پردازند و یکی پلیس خوب می‌شود و دیگری پلیس بد تا مسلمانان و مستضعفان برای در امان ماندن از شر پلیس بد به پلیس خوب پناه بیاورند و در حقیقت دشمن را به مطامع بی‌حد و حصرش می‌رسانند. در این موارد چه باید کرد؟ بعضی هم به محض آنکه مواضعشان به تایید دشمن می‌رسد این ابهام را طرح می‌کنند که نمی‌توان به صرف جار و جنجال دشمن، دست از مواضع خودمان بکشیم. مگر رهبر معظم انقلاب نیستند که گاهی مواضعشان موجب جار و جنجال دشمن می‌شود؟
بهتر است در چنین گردنه حساس و سرنوشت‌سازی دست به دامان قرآن و قرآن شناسان شویم تا بتوانیم مواضعی سیاسی را اتخاذ کنیم که دارای حجت شرعی باشد. مگر اصولگرای حقیقی معنایی غیر از تطبیق مواضع سیاسی ـ اجتماعی با رویکرد قرآن دارد؟
قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَ لاَ النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللهِ هُوَ الْهُدى وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصيرٍ (بقره 120) هرگز يهوديان و نصاری از تو راضى نمىشوند، مگر آنكه از روش و آیین آنان پيروى كنى. بگو در حقيقت، تنها هدايتِ خداست كه هدايت است. و اگر بعد از آنکه علمى تو را حاصل شد، باز از هوس‌هاى آنان پيروى كنى، از سوی خدا هیچ سرپرست و ياورى نخواهى داشت».
علامه طباطبایی در تفسیر قیم المیزان که شهید مطهری آن را بهترین تفسیری می‌داند که طی این 14قرن بر قرآن نوشته شده است، نکته مهمی را در این باره گوشزد می‌کنند. خواندن دقیق و عمیق این سخنان گهربار توصیه می‌شود: «این آیه بیان می‌دارد که یهود و نصاری هرگز از شما راضی نمی‌شوند تا آنکه شما از روش و آیین آنها که به واسطه خواسته‌های نفسانی خود آن را ایجاد کرده‌اند و با نظرات خود آن را نظام بخشیده‌اند، پیروی کنید. خداوند برای رد کردن خواسته آنان برای این تبعیت اینگونه استدلال می‌آورد: «قُلْ إِنَّ هُدَى اللهِ هُوَ الْهُدى» بگو در حقيقت، تنها هدايت خداست كه هدايت است.» به عبارت دیگر تنها هدف پیروی کردن از روشی، رسیدن به هدایت است و هیچ هدایتی غیر از هدایت خداوند وجود ندارد و تبعیت از این حقیقت واجب است. غیر از حق و هدایت الهی– روش و آیین شما- هدایتی نیست بلکه آن خواسته‌ها و هوای نفس شماست که لباس دین بر تن آن کرده‌اید و آن را «آیین و روش» نام نهاده‌اید.» (الميزان في تفسير القرآن، ج1، ص: 265)
به بیان شفاف‌تر رضایت حقیقی دشمن موقعی حاصل می‌شود که شخص از روش و آیین دشمن پیروی کند و دشمنی حقیقی دشمنان هم با پدیده‌ای است که روش، آیین و سلوک فردی و اجتماعی آنها را به چالش بکشاند.
حال به سوالات قبلی بازگردیم! از کجا دشمن را در لباس دوست تشخیص دهیم؟ پاسخ اکنون با مراجعه به قرآن واضح می‌شود. وقتی کسی ادعای دوستی دارد ولی در حال تبلیغ و ترویج آرا و آیین دشمن است؛ گرگی است در لباس میش. وقتی کسی برای چند رای بیشتر اقدام به بزرگنمایی تهدیدات و تحریم‌های دشمن می‌کند و مدام مردم را از تحریم و قدرت پوشالی دشمن می‌ترساند، اینان همان تردیدافکنانی هستند که برای تکمیل پازل دشمن وارد شده‌اند.
دوم آنکه چگونه دشمنی دشمن با پدیده‌های باطل ما را به اشتباه نیندازد؟ دقیقا با دقت به «خاستگاه دشمنی» می‌توانیم راه صحیح را پیدا کنیم. به عبارت واضح‌تر باید به این نکته دقت کنیم که نحوه مواجهه دشمن با آن شیء باطل چیست و به چه دلیلی با آن وجود مخالف است. اینجا دقیقا مشخص می‌شود در اشتراک ظاهری مخالفت انقلاب اسلامی و شوروی با جرثومه آمریکا، تفاوت از زمین تا آسمان است. انقلاب اسلامی با آمریکا مخالف است چون لیبرالیسم، بشر را از عالم قدس منقطع می‌کند و مارکسیست‌ها مخالف بودند که چرا لیبرالیسم مثلا اصالت را به فرد می‌دهد. با این سخن، مضحک بودن کلام گهربار(!) غربزدگانی که دشمنی انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) با آمریکا را به دلیل فضاسازی ضدامپریالیستی مارکسیست‌ها می‌دانند، کاملا روشن می‌شود. عجیب است سخن کسانی که تفاوت جار و جنجال و شانتاژ رسانه‌ای دشمن پیرامون بیانات رهبر معظم انقلاب که از خاستگاه «گفتمان انقلاب اسلامی» است را با شادی و بازتاب مداوم یک مطلب به دلیل رضایت از آن، متوجه نمی‌شوند؟ این چنین مغلطه‌ای چه دلیلی جز توجیه رضایت دشمن از عملکرد برخی دارد؟ وقتی مواضع هزاران بار اعلام شده از سوی دشمن با مواضع ما همخوانی پیدا کرد به جای توجیه باید در سیر و مبنای فکر خود تجدیدنظر کنیم نه آنکه به هر خسی چنگ بزنیم تا خود را تبرئه کنیم.
از کجا متوجه شویم دشمنی دشمن حقیقی است یا از روی تقسیم کار؟ قرآن اینگونه پاسخ می‌دهد که وقتی پدیده‌ای در راستای «منافع، اهداف و آیین» دشمن نباشد ولی در عین حال دشمن از آن اعلام حمایت کند، این یک دروغ بزرگ است، چرا که آنها رضایتی از چنین پدیده‌ای ندارند. مانند دروغ بزرگ اسرائیلی‌ها در زمان جنگ که می‌گفتند ما به ایران سلاح می‌فروشیم و با واکنش امام خمینی(ره) روبه‌رو شد. زمانی که پدیده‌ای در راستای «منافع، اهداف و آیین» دشمن است ولی برخی از دشمنان با آن دشمنی می‌کنند، در حال تکمیل پروسه شکستن اراده مسؤولان و فریب افکار عمومی هستند. به عنوان مثال وزیر خارجه آمریکا قبل از توافق ژنو گفت گوشش از فریادهای نتانیاهو سوت می‌کشد و اسرائیل را مخالف توافق دانست، وقتی هم این توافق ننگین امضا شد، بر طبل شادانه کوفتند و اعلام داشتند که امنیت اسرائیل تضمین شد. امروز هم هیچ مخالفتی از سوی اسرائیل با توافق ژنو بلند نمی‌شود هیچ، بلکه آمریکا این توافق را ناموس خود می‌داند و غیرت دفاع از این توافق را با گزینه نظامی به رخ ملت ایران می‌کشد. از این هم بگذریم کسانی که نذر کرده‌اند تا منتقدان خود را هر هفته به یک انگ و تهمت بیارایند، در مقابل چنین جفایی به اقتدار انقلاب اسلامی که ثمره خون 300 هزار شهید است هیچ واکنشی نشان ندادند. جالب است افرادی جامعه رسانه‌ای حزب‌الله را به دلیل انتقاد به توافق ژنو، همراستای اسرائیل می‌دانستند که روزگاری آبروی نظام را در فتنه 88 به حراج گذاشتند و از جانب شیمون پرز مفتخر به نشان «سرمایه بزرگ اسرائیل» شدند. بنابراین باید مواظب این تاکتیک دشمن هم باشیم.
به عنوان یک تمرین آیا دوستی آمریکا و فتنه‌گران 88 حقیقی بود؟ آیا حمایت‌های جورج بوش از اصلاح‌طلبان حقیقت داشت؟ با نگاهی به مواضع عزیز‌دردانه‌های جورج بوش و باراک اوباما که بعدها ملقب به فتنه‌گر 88 شدند به راحتی به جواب می‌رسیم. می‌توان با دقت به شعارها و عملکرد فتنه‌گران متوجه شد که چه تطابقی میان آیین آنها با «آیین مسیحیت صهیونیست» وجود داشت. آیا شعارهایی همچون «نه غزه نه لبنان»، «استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی»، «اوباما، یا با اونا یا با ما» و «توهین به ولایت فقیه» تبعیت از منویات صهیونیست‌ها و مورد رضایت آنان نبود؟ توهین به امام خمینی به عنوان ملجأ و پناه مستضعفان عالم در عصر غیبت و زیر سوال بردن جمهوریت نظام به عنوان یادگار امام در مواقعی که مردم به کاندیدای آنها رای نمی‌دهند را هم به این موارد اضافه کنید.
به طور کل دو نکته از منظر این آیه مهم است؛ اول آنکه اگر به دنبال رضایت یا به قول بعضی‌ها «برد» دشمن و صهیونیست‌ها باشیم، اول باید دست از هدایت و ولایت الهی برداریم و کاملا پیرو و منحل در آیین و سبک زندگی آنها شویم، ثانیا باید خواسته‌ها، آرا و گفتمان دشمن را بشناسیم و اعلام رضایت دشمن را به عنوان یک آژیر خطر همواره در پیش روی خود داشته باشیم و دشمن‌شناسی، بیشتر شناخت میدان بازی دشمن است.
البته اقتضای دستورات قرآنی آن است که «لایمسه الا المطهرون» و فقط سیاستمداران پاک از هرگونه آلودگی می‌توانند ارزش آن را حس کرده و آن را در میدان عمل دنبال کنند.
* طلبه حوزه علمیه اصفهان