عبدالباری عطوان: مذاکرات سوریه در حال حاضر بین دو هیات نظام و معارضان در مسیر تکراری و خسته‌کننده‌ای قرار گرفته است. این در حالی است که قربانیان بی‌گناه زیادی در جریان نبرد در این کشور کشته می‌شوند. اختلاف بر سر قدرت و مسند حکومت است؛ نظام دمشق این کرسی را حق مشروع خود می‌داند اما معارضان آن را رد می‌کنند و بعد از سه سال شورش علیه نظام که کشتارهای فراوانی هم انجام داده‌اند، اینک پس از ناتوانی در مقابل نظام، سعی می‌کنند این مذاکرات را متوقف کنند. ما با برخی افراد که معتقدند هر دو دور کنفرانس ژنو بی‌نتیجه بوده است، مخالفیم زیرا هدف عمده این مذاکرات گرد هم آوردن طرفین سوری، شکستن یخ روابط آنها و به رسمیت شناختن همدیگر بود و این هدف تاکنون محقق شده است. باید اعتراف کنیم که نظام سوریه هیات خود را با هدف تحویل قدرت، به ژنو اعزام نکرده است و هیات ائتلاف نیز نماینده کمتر از یک‌سوم اعضای خود است. هر کسی خلاف این بیندیشد به خطا افتاده است بویژه اینکه نظام سوریه مطمئن شده است زمان به نفع آن در حرکت و به دلایل زیر از تنگنا خارج شده است: 1- نیروهای ارتش سوریه دستاوردهای بیشتری در میدان نبرد بویژه در منطقه استراتژیک القلمون به دست آورده‌اند و بعید نیست تا چند روز دیگر ورود ارتش سوریه به شهر یبرود، دروازه اصلی شهر استراتژیک و مرزی عرسال لبنان را بشنویم. علاوه بر این روند جدا شدن از ارتش سوریه سیر نزولی پیدا کرده و کسانی نیز که جدا می‌شوند به ائتلاف معارضان نمی‌پیوندند. 2- اختلاف شدید بین جریان‌های معارض مسلح و بویژه شورشیان تندرو شکل گرفته است و خودزنی‌های این گروه‌های مسلح، افکار عمومی را از هدف اصلی آنها یعنی براندازی نظام سوریه منحرف کرده است. 3- ناامیدی بین حامیان داخلی گروه‌های شورشی سوریه گسترش یافته زیرا آنها مطمئن شده‌اند شورشی (مسالمت‌آمیز) که آنها در سوریه به راه انداخته بودند در حال تبدیل شدن به درگیری‌های مسلحانه است و این گروه‌ها در پی دولتی تندرو و نه غیرنظامی هستند. 4- نظریه «توطئه علیه سوریه» بین کشورهای عربی شایعه شده و اعتقاد غالب بر این است که برخی جریان‌های غربی پشت توطئه سرنگون کردن جهان عرب و ارتش کشورهای عربی و توانمندی‌های نظامی آنها هستند تا بدین ترتیب هژمونی اسرائیل را در این منطقه گسترش دهند. 5- صدها هزار پناهنده سوری بعد از ناامیدی از حمایت‌های جهان عرب و شرایط سختی زندگی بویژه از اردن به وطن‌شان بازگشتند. آوارگان سوری در حالی در وضعیت بحرانی بسر می‌برند که دولت‌های عرب حوزه خلیج‌فارس میلیاردها دلار برای معارضان مسلح ولخرجی می‌کنند اما دروازه‌های این کشورها به روی آوارگان بسته است و آنها از خدمات شغلی، آموزشی و بهداشتی محروم هستند. 6- رویکرد رسانه‌های عربی درباره اوضاع سوریه تغییر کرده است. دیگر شبکه قطری الجزیره حوادث سوریه را زیاد تحت پوشش قرار نمی‌دهد؛ زیرا عربستان نقش قطر را در این پرونده کمرنگ‌تر کرده و خود کرسی رهبری را برعهده گرفته است. دیگر اولویت الجزیره، سوریه نیست بلکه انقلاب مصر و تبلیغات علیه عبدالفتاح السیسی (وزیر دفاع مصر) و حکومت نظامی در این کشور است. 7- عربستان‌سعودی رویکرد و سیاست خود در قبال بحران سوریه را بازنگری و عزیمت شهروندان این کشور را برای جنگ در سوریه جرم اعلام کرده است و از شورشیان سعودی مستقر در سوریه خواسته است فورا به کشورشان بازگردند. عربستان همچنین پرونده سوریه را از شاهزاده بندر بن سلطان که منادی اقدام نظامی علیه نظام دمشق بود، گرفته و مسؤولیت آن را به سعود الفیصل، وزیر خارجه و محمد بن نایف، وزیر کشور که از نزدیکان به کاخ سفید هستند، تحویل داده است. 8- موفقیت نظام اسد که تاحدودی مرهون حمایت‌های بی‌دریغ روسیه و نیز استقبال نسبی کاخ سفید از مطرح شدن ایده «مبارزه با تروریسم» در سوریه و اولویت دادن به آن در مذاکرات ژنو است. این وضعیت دولت سوریه را در جایگاه «قربانی تروریسم» قرار داده است که بیشتر معارضان آن از اعضای گروه‌های تروریستی هستند. همین امر باعث شد روسیه پیش‌نویس قطعنامه‌ای در محکومیت تروریسم به شورای امنیت ارائه دهد و این اقدامی کاملا زیرکانه است. در حالی که غرب داعیه مبارزه با تروریسم را دارد، دیگر نمی‌تواند قطعنامه ضدتروریسم را در شورای امنیت وتو کند. هیات مذاکره‌کننده دولت سوریه، زمان را به نفع خود پیش می‌برد و این هیات پرونده سوریه را از بعد سیاسی خارج و به موضوعی انسانی تبدیل کرده و تلاش‌های خود را بر اجرای بندهای ژنو یک که مبتنی بر آتش‌بس و رفع محاصره و ورود کاروان‌های انسان‌دوستانه به مناطق محاصره در حمص و آبادسازی این استان است، متمرکز و مساله قدرت انتقالی را به دوره‌های بعدی موکول کرده است. ولید معلم، وزیر خارجه سوریه و رئیس هیات مذاکره‌کننده دولت سوریه در این مذاکرات با سربلندی به دمشق بازگشت زیرا استراتژی مذاکرات به طور کامل موفقیت‌آمیز بود و نظام هیچ امتیازی به طرف معارض نداد اما باور من این است که این مذاکرات دیر یا زود فرو خواهد پاشید و هیچ‌یک از طرفین حاضر به امتیاز دادن به طرف مقابل نیست. * کارشناس برجسته مسائل خاورمیانه