لاريجاني؛ از وحدت ملی تا بودجه 88

رویدادهای مهم و قابل ملاحظه‌ای در عرصه سیاست‌ورزی کشور در حال وقوع است و از آن حیث که تاثیرگذاری فراوانی بر دامنه و همچنین تعاریف مرزبندی‌های سیاسی می‌گذارد، باید مورد واکاوی قرار گیرد. ارزیابی این رویدادها و یافتن عوامل پدید آورنده و نیز بررسی رفتار بازیگران، فهم درستی از فضای سیاسی و به تبع آن مناسبات سیاست‌ورزان اصولگرا و اصلاح‌طلب را حاصل می‌کند. خوشبختانه انتخابات دهم ریاست‌جمهوری نقش بسزایی در شفاف سازی این رویدادها داشته و یا به بهتر عبارت، به مثابه کاتالیزوری است که آشکار شدن واقعیت‌های فضای سیاسی کشور را تسریع کرده است. به حکم مصلحت، کند و کاو برخی از این رویدادها فعلاً ضروری نیست اما تکلیف، گوشه‌ چشمی به این واقعیات شیرین و تلخ را حکم می‌کند. نخست اصلاح‌طلبان؛ گویا اراده چپ‌گرایان سنت‌پسند از آستین میرحسین موسوی بیرون آمده تا وجهه تفکر اصلاح‌طلبی را که طی دهه اخیر مرادف رفرم با گرایش لیبرالیستی بوده سامان بخشد. میرحسین موسوی به واسطه سکوت غیرقابل توجیهش در زمانه حاکمیت اصلاح‌طلبان لیبرال قطعاً قابل شماتت است اما همین که اینک در مقام تلاش برای پالایش اردوگاه اصلاح‌طلبی خود را عرضه می‌کند، قابل تامل است. بازیگردانان خاتمی 3 سال پس از خروج از قدرت شاهد 2 مانع غیرقابل تحمل کروبی و موسوی هستند و از قضا استمرار لجاجت این دو برای مقابله با این تفکر اصلاح طلبی اکنون منجر به خروج تنها امید اصلاح‌طلبان لیبرال از صحنه رقابت‌های انتخابات شده است. قدرت شیخ مهدی و میرحسین بر اراده سازمان و مشارکت چربید تا بر همگان معلوم شود گفتمان چپ در حال بازگشت به قبل از دوران خاتمی است. برآیند اظهارات مهدی کروبی و میرحسین موسوی در روزهای اخیر تعارض و تقابل باورهای سیاسی این دو با فلسفه سیاست‌ورزی حامیان خاتمی را نمایان ساخته است، شیخ که چندین سال است بر این سبیل می‌تازد و میرحسین هم که به تازگی شرایط را برای ابراز تمایلش به این گفتمان مناسب دیده است. در این شرایط مقابله و ممانعت سازمان و مشارکت به همراه دیگر تشکل‌های همسو با فراگیر شدن این نگاه سیاسی در اردوگاه اصلاح‌طلبی قابل پیش‌بینی و توجیه است. نه کروبی و میرحسین چشم‌انداز مورد پسند این گروه‌ها را محقق می‌کنند و نه آنان در گفتمان سیاسی این دو، جایگاهی خواهند داشت. تعارض این دو طریقه سیاست‌ورزی اصلاح‌طلبانه، اکنون عامل اصلی تمامی مناقشات اردوگاه چپ است. آن گونه که از شواهد امر پیداست؛ چپ انقلابی با محوریت کروبی و همراهی میرحسین جایگاه مناسب‌تری را به لحاظ تشکیلات و اصالت گفتمان نسبت به رقیب دارد. حال که قدرت مجاهدین و مشارکت برای مهار خاتمی و راضی کردن وی به تداوم کاندیداتوری تحلیل رفته است، این گمانه محتمل به نظر می‌رسد که طرف مقابل با یک توافق حساب شده، رقیب را از صحنه خارج کند. در چنین شرایطی مهدی کروبی می‌تواند امیدوار به رخدادی چون انتخابات مجلس سوم باشد. البته بدیهی است قياس این رخدادها در بسیاری حوزه‌ها مع‌الفارق است. به هر حال واقعیت برجسته اردوگاه اصلاح‌طلبی که به واسطه رفتارهای انتخاباتی جلوه‌گر شد، قدرت‌گیری چپ سنتی و تلاش‌ برای پالایش اردوگاه اصلاح‌طلبی از تاثیرگذاری مهره‌های ناسازگار است. اينها اتفاقات مبارکی برای این جریان سیاسی است. قطعا حاکمیت مخالف ابراز ارادت افراد به گفتمان انقلاب نیست، هرچند نقاط تاریک فراوانی در عملکرد سیاسی آنان مشهود باشد. اما اصولگرایان؛ تحولات در اردوگاه اصولگرایی نیز جالب است. پذیرش این واقعیت دیگر محل مناقشه نیست که پیروزی محمود احمدی‌نژاد در انتخابات سوم تیر 84، نقطه عطفی در مناسبات سیاسی سنت‌گرایان اصولگرا بود. با وجود اینکه احمدی‌نژاد هیچ‌گاه کاندیدای این طیف از اصولگرایان نبود. احمدی‌نژاد اگرچه پیروزی خود را تاحدودی متاثر از خانه‌نشین شدن راست‌ سنتی و پیدایش تفکر جدید اصولگرا می‌داند اما در زمان حاکمیت گفتمان عدالت‌خواه وی - تاکید می‌شود پیروزی این گفتمان مدیون و مراد برخي طیف‌های اصولگرا نبود- روزنه‌های قدرت‌گیری سنتی‌ها آشکار شد. عقبه و مناسبات سیاسی راست سنتی اگرچه در پاره‌ای موارد موجب عدم همراهی با رئیس‌جمهور منتخب شد اما در دیگر مواقع تعارضی مشاهده نشد، هرچند که این روزها و با نزدیک شدن به موعد انتخابات اوضاع به گونه‌ای دیگر است. روند تحولات در اردوگاه اصولگرایان و رفاقت و فراقت طیف‌های مختلف این جریان با دولت احمدی‌نژاد این روزها بیشتر از گذشته نمودار می‌شود. فارغ از برخی اظهارنظرهای انتخاباتی که به واسطه موسمی بودن در معادلات کلان به حساب نمی‌آیند، به نظر نمی‌رسد تصميم مهمی در این اردوگاه برای عدم حمایت از رئیس‌جمهور فعلی در انتخابات آتی اتخاذ شود. نباید این واقعیت را هم ناگفته گذاشت که برخی حمایت‌ها نیز منطبق بر اعتقاد به گفتمان سیاسی غالب نبوده و نشأت گرفته از حساب و کتاب‌های قدرت است. البته به اعتقاد برخی، تکیه احمدی‌نژاد بر گفتمان انقلاب موجب ناتوانی برخی گروه‌ها در چانه‌زنی انتخاباتی با وی شده است. با این وجود اما برخی نشانه‌ها از ظهور یک طیف سیاسی خاص در جریان اصولگرایی خبر می‌دهد که با وجود ژست اصولگرایانه، کوچک‌ترین وقعی به اصالت این گفتمان نمی‌گذارد. طیفی که اصالت و خاستگاه آن تفکری است که به عنوان بزرگ‌ترین و قدرتمندترین دشمن احمدی‌نژاد در مناسبات سیاسی معرفی می‌شود و تاسف‌انگیز آنکه خارج از دایره گفتمان اصولگرایی نیز تعریف می‌شود. اراده این طیف به ظاهر اصولگرا تاکنون در 2 مورد به صورت ویژه نمایان شده است؛ نخست پیگیری ایده دولت وحدت ملی يا دولت ائتلافي و دیگر، نحوه بررسی لایحه بودجه 88، متاسفانه وظیفه انجام زوايايي از این دو اقدام نیز بر‌عهده‌ «علی لاریجانی» نهاده شده است. اگر مخالفت صریح اکثر گروه‌های اصولگرا بویژه طیف سنتی آن با ایده دولت وحدت ملی منجر به ناکامی لاریجانی و «اتاق فرمان» در مجمع تشخیص در پیگیری این پرونده شد، اما این موضوع موجب عدم پیگیری مطالبه «تضعیف احمدی‌نژاد» از سوی این طیف سیاسی نشد بویژه اینکه «مافوق» لاریجانی در این قضایا، استفاده از ظرفیت‌های قوه قانونگذاری علیه مخالفان را به خوبی آموخته است. بنابراین تداوم این مطالبه با رفتار نمایندگان این طیف در مجلس با بودجه دولت برای سال 88 تداوم یافت. به جرأت می‌توان گفت، رفتار این طیف سیاسی در مجلس با بودجه 88، بزرگ‌ترین ضربه به دولت احمدی‌نژاد از ابتدا تاکنون بوده است. اگر علی لاریجانی که در مدت ریاست بر مجلس هشتم به خوبی نشان داد با وجود ثقلت کلام، تنها در نقش یک «مهره بازی» می‌تواند ایفای نقش کند نتوانست پروژه وحدت ملی را برای بهره‌گیری از وعده‌های داده شده، به سود «مافوق» به پایان برساند، اما با تغییر ماهیت بودجه 88، تا حدودی وفاداری خود را نشان داد. به‌طور‌یکه چند ساعت پس از حذف بند هدفمند کردن یارانه‌ها از لایحه بودجه؛ رضایت رئیس را از مجلس خبرگان شنید. رفتار لاریجانی با اخطار قانونی رئیس‌جمهور البته نکته دیگری را متبادر می‌سازد. توهین‌های مکرر لاریجانی در پاسخ به نامه احمدی‌نژاد از کینه این عنصر سیاسی نسبت به رئیس‌جمهور خبر می‌دهد. شاید به عبارت دیگر بتوان اینگونه گفت که «لاریجانی اینک عصاره کینه مخالفان احمدی‌نژاد است». به هر حال اردوگاه اصولگرایان اکنون شاهد ظهور این طیف سیاسی جدید است. علی لاریجانی به‌عنوان کاندیدای راست سنتی در انتخابات نهم ریاست‌جمهوری اکنون در خیمه‌ هاشمی‌رفسنجانی گذران فعالیت سیاسی می‌کند. این می‌تواند پیام‌های بسیار مهمی برای این طیف باسابقه اصولگرا داشته باشد. رفتار برخی دیگر از اصولگرایان با لایحه بودجه نیز بسیار قابل تامل است. برخی از این اصولگرایان متاسفانه با عدم درک بازی اصلی، با عرض پوزش، به «دیوار» زدند. البته مدت زمان زیادی برای پی بردن این افراد به اشتباه استراتژیک خود لازم نیست. کوتاه سخن اینکه اینک این مناسبات سیاسی است که متاسفانه جایگاه اندیشه سیاسی را در عرصه سیاست ورزی کشور اشغال کرده است. در چنین شرایطی تعریف عام جریان‌ها و قرارگیری عناصر سیاسی در این تعاریف به صلاح نيست، بعد از انتخابات قطعا زوایای دیگری از تعارض رفتار و گفتار سیاسی برخی «آقایان» آشکار خواهد شد.