سیاوش رسولی: امید به زندگی و نگاهی به آینده و نشاط اجتماعی همیشه یکی از مولفه‌های اجتماعی و سیاسی توسعه محسوب می‌شود. این موضوع آنقدر حائز اهمیت است که هر ساله سازمان ملل و نهادهای پژوهشی، امید به زندگی را یکی از شاخصه‌های مهم در رده‌بندی کشورها عنوان می‌کنند. به عنوان نمونه کشوری مانند ژاپن در این رده‌بندی در درجه بالایی از توسعه اجتماعی قرار می‌گیرد. در این میان با توجه به همین مساله می‌توان به این اشاره کرد که توطئه علیه نشاط و امید یک جامعه بویژه در عرصه بین‌المللی از دو منظر عرفی و حقوقی امری بسیار مذموم است. این در حالی است که افزایش آمار بیکاری، طلاق، فقر، تورم، بحران خانواده، چک‌های برگشتی و بسیاری موضوعات منفی دیگر تنها مواردی هستند که این روزها در رسانه‌های فارسی‌زبان و شبکه‌های ماهواره‌ای درباره ایران گفته می‌شود.
سیاهنمایی تمام‌عیار با دستکاری در آمار
ماجرا آنقدر برای این رسانه‌ها حائز اهمیت است که بارها مسائل اجتماعی را در برنامه‌های گوناگون مطرح می‌کنند و هر بار هم در این باره با دستکاری آمار سعی می‌کنند شرایط اقتصادی- اجتماعی ایران را بغرنج‌تر جلوه دهند. برای مثال چندی پیش شبکه من‌وتو گزارشی از وضعیت بیکاری در ایران پخش کرد. برنامه اقتصادی شبکه من‌وتو با دستکاری در آمار و بازی با الفاظ آمار بیکاری را در ایران با توسل به منابع غیر‌رسمی 65 درصد عنوان کرد. همچنین برنامه خیابان زندگی صدای آمریکا هم هر شب با دستکاری در آمار طلاق و بیکاری تلاش می‌کند یک تصویر سیاه از جامعه ایران به مخاطب تحویل دهد.
ایجاد فضایی خاکستری
بررسی عملکرد شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان نشان می‌دهد که ایجاد حس ناامیدی در جوانان ایرانی از سوی این رسانه‌ها براساس یکسری فاکتورهای مشخص صورت می‌گیرد. به این صورت که این رسانه‌ها سعی می‌کنند در ذهن مخاطب خود یک فضای مجازی درباره جامعه ایران ایجاد کنند. فضایی که در بسیاری مواقع با واقعیت‌ها مغایرت دارد. این رسانه‌ها در فضایی که برای مخاطب به وجود می‌آورند وی را در تنگنای سیاهی قرار می‌دهند. به این ترتیب فرد به دلیل القای فراوانی که به وی شده همه چیز را در ایران سیاه می‌بیند. در واقع احاطه کردن فرد توسط فضای سیاه و تشویق وی به تفکرات منفی درباره همه چیز یکی از مهم‌ترین نکاتی است که در برنامه‌های این رسانه‌ها مشاهده می‌شود. در این میان به باور برخی روانشناسان، موضوع ایجاد یاس و ناامیدی نقش مهمی در انفعال و خشونت فرد در جامعه دارد. در حقیقت مجریان و برنامه سازان شبکه های ماهواره ای مانند سربازانی می مانند که دو هدف را دنبال می کنند، اول ایجاد یأس و ناامیدی و سپس افزایش خشونت در جامعه.
خشونت و انفعال؛ پیامد موج ناامیدی
در همین باره احمد جلالی، روانشناس و استاد دانشگاه به «وطن امروز» می‌گوید: القای یک جامعه سیاه به افراد باعث می‌شود تا آنها به‌تدریج دست از نوآوری، کار و تلاش و کوشش بکشند. فرد در گذشت زمان و با بیشتر شدن حجم این برنامه‌ها و تلقین‌ها به سمت انفعال کامل گام برمی‌دارد. این استاد دانشگاه به «وطن امروز» می‌افزاید: فرد دائم این احساس کاذب را دارد که دیگر هیچ تلاشی پاسخ نمی‌دهد و همه چیز محکوم به شکست است. این موضوع به مانند یک زنجیر به حلقه بعدی یعنی خشونت متصل می‌شود. به‌واقع این رسانه‌ها با این موج سیاهنمایی در جامعه سعی در ایجاد دو مساله در بین نسل جوان دارند. اول آنکه موج ناامیدی وحشتناکی به راه بیندازند و دوم آنکه جوانان را به خشونت علیه جامعه وادار کنند چرا که احساس شکست خشونت‌های جدی در پی دارد.
تلاش برای ایجاد شکاف اجتماعی
این در حالی است که ایجاد حس ناامیدی و توهم شکست به‌تدریج می‌تواند شکاف و بی‌اعتمادی را رقم بزند. از یک سو جوانان جامعه نسبت به مدیران بی‌اعتماد و از سوی دیگر آنها به شهروندان دیگر هم بی‌اعتماد می‌شوند، چرا که همه چیز را سیاه می‌بینند. برای مثال پسران به دلیل سیاه‌نگری یکجانبه که در اثر تلقین‌ها و جنگ روانی برنامه‌های رسانه‌های فارسی‌زبان به وجود آمده به همه دختران با دید منفی می‌نگرند. نتیجه این می‌شود که پسران به ازدواج بی‌علاقه می شوند. در این بین برخی کارشناسان به مسائل عمیق‌تری در این باره اشاره دارند که نشان از برنامه‌ریزی این رسانه‌ها در اینگونه مسائل دارد. پیمان مجد، روانشناس درباره ابعاد دیگر این سناریوی رسانه‌ای-اجتماعی برمساله تلاش بر ایجاد شکاف بین حاکمیت و جوانان تاکید دارد. وی دراین باره به
«وطن امروز» می‌افزاید: سیاهنمایی همه‌جانبه علیه اقتصاد ایران، همچنین تلاش برای ایجاد تصویری ناامیدانه از جامعه ایرانی در ذهن جوانان به‌واقع اهداف روانی سیاسی را دنبال می‌کند. به این صورت که آنان سعی می‌کنند به جوانان القا کنند که دولت به اشتغال آنها یا سامان دادن وضعیت زندگی جوانان بی‌اهمیت است. به این صورت نوعی توهم را در ذهن جوانان شکل می‌دهند که درنهایت خشونت و بدگمانی را
در پی دارد.
ایجاد سلسله‌ای از بحران‌ها
پیمان مجد، پژوهشگر حوزه اجتماعی درباره بعد دیگر سیاهنمایی در رسانه‌های فارسی‌زبان درباره شرایط امروز جامعه ایرانی، با اشاره به تسلسل بحران‌ها در یک جامعه خاطرنشان می‌کند: همیشه بحران‌های اجتماعی تبدیل به زنجیره می‌شود. در این موضوع هم همین طور خواهد بود. وقتی این رسانه‌ها تلاش می‌کنند در بین جوانان ایرانی موج ناامیدی راه بیندازند به دنبال همین سلسله بحران هستند، آنها به‌خوبی می‌دانند جوان ناامید دست از فعالیت می‌کشد، ازدواج نمی‌کند، فرزندی نخواهد داشت، همچنین از ایده‌پردازی و رویش در جامعه دست برمی‌دارد. به این ترتیب این رسانه‌ها با یک برنامه‌ریزی چندماهه می‌توانند خسارت‌های اجتماعی جدی به جامعه وارد کنند. به باور بسیاری کارشناسان رسانه و روانشناسی رسانه، استفاده از کلیدواژه‌ها از مهم‌ترین راهکارهایی است که این رسانه‌ها برای سیاهنمایی درباره جامعه ایران مورد استفاده قرار می‌دهند. ایجاد زنجیره بحران از دیگر اهدافی است که این رسانه‌ها دنبال می‌کنند، به این ترتیب که آنها تلاش می‌کنند باعث ضربه خوردن اولین هنجار اجتماعی شوند، هنگامی که در این راه موفق شوند دومینوی آسیب‌های اجتماعی به راه می‌افتد. وقتی جوانان را ناامید می‌کنند و به نحوی پسران را با استفاده از کلیدواژه‌ها از تشکیل زندگی بازداشته به این صورت آنها اولین گام را در تغییر تفکر میان نسل جوان برمی‌دارند و سپس زنجیره بحران‌ها به صورت اتوماتیک ادامه می‌یابد.