
نادیا زکالوند: مستند «آمریکا: دنیا را بدون آن تصور کنید» ساخته مشترک دینش دسوزا و جان سالیوان و به تهیهکنندگی دسوزا و جرالد مولن براساس کتابی از دسوزا با همین عنوان است. دسوزا با این مستند مانند اثر قبلیاش «2016: آمریکای اوباما» سعی کرده است اول از عملکرد «اوباما» انتقاد کند و سپس با استدلالهای کاملا بیمعنا و پر از مغلطه اعمال شرمآور دولتمردان ایالات متحده آمریکا از زمان شکلگیری تا به امروز را توجیه کند.
کتاب دسوزا اوائل ژوئن امسال منتشر شد و محبوبیت اولیهاش به دلیل اینکه شرکت کاستکو به دلیل اشتباهی که در کارشان پیش آمده بود و تمام نسخههای این کتاب را از فروشگاههایش بیرون کشید، بشدت افزایش یافت اما این کتاب دوباره به قفسه همان فروشگاهها بازگشت. فیلم این مستند سیاسی که در سالروز «استقلال آمریکا» اکران شد توانست به فروش بالایی دست پیدا کند و رکورد مستند مایکل مور را بشکند. اما روزهای بعد از نمایش این مستند تا جایگاه هفتم تنزل کرد. سفسطههای دسوزا از همان فصل اول با تیتر «خودکشی یک ملت» که در فیلم نیز آورده است شروع میشود. معنای خودکشی در خود واژه نهفته و تلاش عمدی برای پایان دادن به زندگی است و دسوزا بر این فرض است که آمریکاییها با نادیده گرفتن مسؤولیتهایشان سعی در نابودی کشور دارند. البته به سرعت خود را تصحیح میکند و روی دسیسههایی متمرکز میشود که دیگران انجام داده و روی رای مردم اثر میگذارند. و از میان این افراد، هووارد زین و سائول آلینسکی، فعالان سیاسی را مقصر میداند. دسوزا با این مستند به جنگ جناح ترقیخواه آمریکا رفته است که آمریکا را به سبب اعمال بیشرمانهاش مورد نقد و سرزنش قرار دادهاند. او میگوید ترقیخواهها قصد دارند آمریکا را به خاطر دزدی - دزدی سرزمین آمریکاییهای بومی و مکزیک – دخالت دایمیاش در خاورمیانه برای محفوظ نگه داشتن نفت خام کشور، استفاده از نیروی کار سیاهپوستان در دوران بردهداری قرن نوزده و چپاولگریهایش در منابع کشورهای فقیر سراسر جهان تنبیه کنند. او معتقد است که هدف این افراد پایین آوردن سطح زندگی مردم آمریکاست و آنها میخواهند آمریکا را به تئوری نظم نوین جهانی (تئوری توطئه: پیدایش حکومتی تمامیتخواه برای سلطه بر تمام دنیا) متهم کنند و از مجازات آمریکا سخن میگویند. البته دسوزا کوچکترین اشارهای به نفوذ بنیادهایی چون فورد، کارنیج یا راکفلر، نه در کتاب و نه در فیلم، نمیکند. دسوزا در ادامه به توجیه برخی از عملکردها میپردازد. او مدعی است که آمریکا اولین کشور در تاریخ دنیاست که تنها بر مبنای اختراع و تجارت بنا شده است و البته در این مورد توضیح قانعکنندهای ارائه نمیدهد. همچنین نقش اساسی حاکمیت قانون، اجرای قراردادها، مالکیت خصوصی بویژه دولت محدود که به مردم اجازه داد برای آینده خودشان تصمیم بگیرند را نادیده میگیرد.
دسوزا در جایی از مستند هدف اصلی خود را مشخص میکند:
«من میخواهم انتقاد سیاستمداران ترقیخواه از عملکرد دولت آمریکا را خنثی کنم. آنها به نفع شهروندان آمریکایی صحبت نمیکنند و سیاستهایشان این کشور را به رکود اقتصادی، فقر، بدهکاری و انحطاط هدایت میکند. و در واقع امروز شواهدش کاملا مشخص است. من میخواهم به مردم هشدار دهم که اتفاق بدی در حال وقوع است و باید هرچه زودتر جلویش را بگیرند. این اتفاق بد با اوباما شروع شد و با هیلاری کلینتون و تمام باغ وحش ترقیخواهها ادامه مییابد».
دسوزا در برابر اتهاماتی مبنی بر اینکه آمریکا قلمرو وسیع آمریکاییهای بومی را دزدید، بدون اینکه غرامتی بپردازد یا حداقل احساس گناه کند، میگوید: «سرخپوستان در معاملهشان اشتباه کردند و با این اشتباه سرزمینشان را از دست دادند و حالا پس از سالها میخواهند که سرزمینشان را پس بگیرند». آنها میگویند: بلک هیلز را به ما پس بدهید اما در تپههای این منطقه پر از معادن اورانیوم و مواد معدنی دیگر است که این منطقه را به سرزمینی از ثروت تبدیل میکند اما هیچ سرخپوستی هرگز نمیدانست که در این تپهها اورانیوم وجود دارد و نحوه استخراجش را هم بلد نبود. حتی اگر هم اورانیوم را استخراج میکردند باز نمیدانستند باید با آن چه کنند. اما این دولتمردان آمریکا بودند که نحوه استفاده از منابع بلک هیلز را کشف و آنجا را به سرزمینی باارزش تبدیل کردهاند و اکنون سرخپوستان، بازگشت این سرزمین را میخواهند. در آن صورت آنها میتوانند بهراحتی از دسترنج کسانی استفاده کنند که روش استفاده از اورانیوم را کشف کردهاند. اما دسوزا نمیگوید که سرزمین بلک هیلز برای سرخپوستان سو مقدس بود. در معاهدهای که آمریکا با آن سرخپوستان بست قرار شد که این سرزمین در اختیار سرخپوستان سو باقی بماند و آنها حق مالکیت زمین و همچنین شکار داشتند اما وقتی در سال 1874 در آن مکان طلا پیدا شد، دولت آمریکا سرانجام در سال 1877 تعهدات خود را زیر پا گذاشت و آن منطقه را به نفع خود ضبط کرد و تا امروز دعوا و درگیری برسر مالکیت بلک هیلز بین ایالات متحده و سرخپوستان سو ادامه دارد. پس دسوزا که معتقد است اکنون سرخپوستان سرزمینشان را میخواهند پس بگیرند باید به این موضوع توجه کند که آنها هرگز از سرزمین خودشان بیرون نرفتند بلکه به زور رانده شدند.
درجایی دیگر نیز دسوزا دزدی آمریکا درباره قلمرو مکزیکیها را نمیپذیرد. او مدعی است پس از پایان جنگ آمریکا و مکزیک در سال 1848، ایالات متحده به سرعت حقوق مالکیت مکزیکیها را – که دیگر اکنون جزء قلمرو آمریکا بودند - به رسمیت شناخت. پیوستن خاک مکزیک به آمریکا نهتنها مشکلی در مالکیت تکتک مکزیکیها نسبت به سرزمینشان به وجود نیاورد بلکه افرادی که زمانی مکزیکی بودند اکنون آمریکایی شده بودند. اما افراد ترقیخواه این تهاجم آمریکاییها را سرزنش میکنند. با این حال اکثر مکزیکیهایی که در زمان جنگ در مرزهای آمریکایی قرار گرفتند هرگز تمایلی به بازگشت از خود نشان ندادند و اکنون نوادگانشان نیز آمریکا را سرزمین خود میدانند. او برای اینکه نظراتش را توجیه کند نشان میدهد که آمریکا در جنگ با مکزیک، کل کشور را تصاحب کرد اما سخاوتمندانه (!) نیمی از آن را پس داد. همچنین 15 میلیون دلار به دولت مکزیک داد و سپس حدود 3 میلیون دلار بدهی آن کشور به مردم آمریکا را بخشید. از نظر دسوزا این کار برای یک مستعمره بسیار سخاوتمندانه و حتی زیاد است.
سفسطه دیگری که دسوزا در این مستند به کار میگیرد، درباره بردهداری در ایالات متحده است. او معتقد است در آن زمان در همه جای دنیا بردهداری مرسوم بود و حتی بردهدارهای سیاهپوستی نیز وجود داشتند که همانند سفیدپوستان به بردههایشان ظلم میکردند. سپس ادامه میدهد چه کسی گفته است که آمریکا مدیون سیاهپوستانی است که نیروی کارشان از آنها دزدیده شده است؟ در هر حال آن بدهی دیگر تصفیه شده است زیرا آن بردهها دیگر زنده نیستند و در عوض نوادگانشان در نتیجه آورده شدن اجدادشان به سرزمین آمریکا، از آفریقا و مصائبش نجات پیدا کردهاند و اکنون بهراحتی زندگی میکنند. از طرفی دسوزا گفتوگوی لینکلن و فردریک داگلاس را شبیهسازی میکند و مدعی میشود که لینکلن قصد داشته است تا سیاهپوستان را به سرزمینشان، آفریقا برگرداند و داگلاس با این نظر مخالفت میکند و میگوید بهتر است آنها در اینجا بمانند و در ساختن آمریکایی بهتر شریک باشند. سپس از سخن محمدعلی کلی کمک میگیرد تا نظر خود را به کرسی بنشاند. محمدعلی پس از یکی از بازیهای معروفش در زئیر (کنگوی فعلی) که دهه 1970 انجام شد در پاسخ به این سوال که: «نظرت نسبت به آفریقا چیست؟» پاسخ داد: «خدا را شکر که پدربزرگم سوار بر آن قایق شد!» اما به این موضوع اشاره نکرده است که زمانی محمدعلی گفته بود سفیدپوستان آمریکا همیشه به سیاهپوستان ظلم کردند و او حتی نام «کاسیوس» که او را به یاد دوران بردهداری میانداخت از روی خود برداشت. از طرفی دسوزا که میگوید نوادگان آن بردهها دیگر تمایلی به بازگشت به سرزمین خود ندارند هرگز نمیاندیشد این کار درست مانند این است که به یک سفیدپوست امروزی بگویید آیا میخواهید دوباره یک آمیش باشید. مسلما پاسخش منفی است. همانطور که یک فرد آمیشی علاقهای به آمدن به دنیای مدرن ندارد. (آمیش یک فرقه مسیحی آناباپتیست است که در سال 1693 بنیان نهاده شد. بیشتر اجداد آن افراد به ایالات متحده آمریکا و کانادا مهاجرت کردند و اکنون نوادگانشان به چند گروه اصلی تقسیم شدهاند. آمیشیها در گذشته براساس روشهای قدیمی نیاکانشان مانند استفاده از اسب برای کشاورزی و حمل ونقل، روش پوشش سنتی و ممنوعیت استفاده از برق و تلفن در خانه زندگی میکردند.) دسوزا از سخنان «الکسی دو توکویل» – مورخ، حقوقدان، فیلسوف، سیاستمدار و جامعهشناس فرانسوی در قرن نوزدهم – کمک میگیرد تا اثبات کند که آمریکا سرزمین فرصتهاست. دوتوکویل، مردم آمریکا را کسانی میدانست که به یکدیگر کمک میکنند و خودشان را برتر از دیگری نمیدانند! او همچنین مذهب مسیحی را به عنوان بنیادی برای آزادی سیاسی میدانست و معتقد بود که بردهداری اصلا مناسب این فرهنگ نیست. زیرا این روش علاوه بر اینکه از بردهدارها موجودی تنبل و بیکاره میسازد، بلکه بردهها هم علاقهای به کار کردن ندارند و جامعه پیشرفت لازم را بهدست نمیآورد. دسوزا مدعی است که جنگ داخلی آمریکا فقط و فقط برای آزادی بردهها بوده است و مدعی است از بین بردن بردهداری پدیدهای است که از غرب و آن هم آمریکا شروع شد. سپس به فرصتهایی اشاره میکند که بهراحتی در اختیار بردههای آزادشده قرار گرفت. سپس میگوید اولین زن میلیونر آمریکا یک سیاهپوست بود: سارا بردیلاو. او که با نام مادام سی. جی واکر شناخته میشد، بنیانگذارشرکتی تولیدی با همین نام در زمینه تولید محصولات زیبایی و مو برای زنان سیاهپوست بود. دسوزا در بخشی طولانی با کمک بازیگری سیاهپوست به او پرداخت تا نشان دهد در آمریکا به هر کس فرصت داده میشود که آینده خود را بسازد. بردیلاو برده متولد شده بود اما در سال 1865 آزاد شد و با راهاندازی شرکت تولیدی خود زنان سیاهپوست دیگر را به بازاریابی چندسطحی تشویق میکرد. بدترین توجیه فیلم از اعمال دولتمردان آمریکا درباره امپریالیسم است. او با متمرکز شدن روی جنگ ویتنام یا حتی عراق میگوید که آمریکا هرگز به دنبال بهرهبرداری از این کشورها نبوده است بلکه آنها به آن کشورها صرفا برای کمک رفته بودند!
سپس به سراغ هووارد زین و سائول آلینسکی دو ترقیخواه پیشرو میرود؛ کسانی که کل سیاستهای سلطهجویانه آمریکا را زیر سوال بردهاند و با امپریالیسم مخالفند و درباره آلینسکی وفاداری او به شیطان را بیان میکند و اینکه او در جوانی تحت تعالیم فرانک نیتی، کسی که در قمار، فحشا، کنترل اتحادیه کارگری و رشوه گرفتن از صنعت سینمای هالیوود قهار بوده، قرار داشته است و معتقد است که آمریکا اگر به دنبال سیاستهای این افراد برود بهزودی از قدرتش کاسته میشود.