سینمای کودک و نوجوان با آغاز جشنواره کودک مورد توجه مسؤولان و رسانه‌ها قرار می‌گیرد اما هیچ‌گاه به این نکته مهم توجه نشده است که کار برای کودکان سختی و مشکلات خاص خود را دارد. قدم گذاشتن به دنیای کودکان همیشه جذاب است و بسیاری از فیلمسازان علاقه‌مند هستند فیلمی برای کودکان و نوجوانان بسازند زیرا همه ما با کودکی خود احساس نوستالژی خوبی داریم. اما وقتی به کودکان و نوجوانان در سنین مختلف دقیق می‌شویم در خواهیم یافت خواسته‌ها و نیازهایشان با شرایط کودکی ما بسیار متفاوت است و کودک شدن و از نگاه کودکان فیلم ساختن کاری بس دشوار. حال اگر به دشواری‌های این سینما، عدم حمایت دولت از تولید و عدم نمایش فیلم‌ها در زمان مناسب هم اضافه شود دیگر انگیزه‌ای برای فیلمساز باقی نمی‌ماند که بخواهد فیلمی برای گروه سنی کودک و نوجوان بسازد. بسیاری از فیلمسازان بزرگ کشور در کارنامه کاری خود فیلم‌های ارزنده‌ای برای این گروه سنی آماده کردند اما نکته قابل بحث این است که فیلمسازهایی که روزگاری بهترین آثار کودک را ساخته‌اند چرا دیگر به سمت ساخت فیلم برای این گروه سنی که آینده‌سازان فردای جامعه ما خواهند بود نرفتند؟ این فیلمسازان در ایران حضور دارند و به خوبی درمی‌یابند که کودک و نوجوان امروز ما نیاز به چه نوع خوراک فرهنگی دارد و با توجه به خیل عظیم فیلم‌ها، سریال‌ها و انیمیشن‌های متعدد شرکت‌های معتبر دنیا در معرض چه آسیب‌هایی قرار دارند اما باید دید چه مانعی وجود دارد که فیلمساز میل و رغبتی به ساخت فیلم در این حوزه ندارد و گاه ترجیح می‌دهد فیلمی نسازد یا اینکه کاری بسازد که فرصت نمایش نیابد. دولت ممکن است در حوزه تولید روی سینمای کودک سرمایه‌گذاری کند اما تاکنون در حوزه اکران و نمایش حمایت جدی صورت نگرفته است و می‌توان به درستی به «حلقه مفقوده سینمای کودک» در حوزه اکران اشاره کرد در حالی که کودکان پرمخاطب‌ترین قشر سینمارو در هر کشوری هستند و توانایی همراه کردن خانواده‌ها به سالن‌های سینما را دارند. در کشورهای مختلف دنیا این‌گونه از سینما برای‌شان پراهمیت است و روی آن سرمایه‌گذاری‌های کلانی صورت می‌گیرد و بازگشت مالی بسیار خوبی هم برای سرمایه‌گذاران به همراه دارد اما تهیه‌کنندگان سینمای کودک به دلیل عدم بازگشت مناسب سرمایه کم‌کم سعی کردند خود را از فضای کودک و نوجوان به سمت سینمای اجتماعی بزرگسال ببرند. اگر از اهالی سینما و علاقه‌مندان به هنر هفتم پرسیده شود بهترین دوران سینمای کودک چه زمانی است، همه بدون هیچ مکثی از دهه شصت به عنوان بهترین دوران سینمای کودک یاد می‌کنند اما هیچ کس به این امر مهم توجه نمی‌کند که فیلمسازان فیلم‌های خاطره‌انگیزی مانند «پاتال و آرزوهای کوچک»، «گلنار»، «الو الو من جوجوام»، «گل پامچال»، «خواهران غریب »و... به لطف خدا همگی در قید حیات هستند و توانایی ساخت آثار درخور توجه برای گروه سنی کودک و نوجوان را دارند اما چرا این فیلمسازان دیگر رغبتی برای تولید در حوزه کودک و نوجوان ندارند؟! ازسوی دیگر اگر نگاهی دقیق به پروسه تصمیم‌گیری برای ساخت و تولید فیلم کودک و نوجوان در سینمای کشور بیندازیم درخواهیم یافت که مشکل دیگری باعث می‌شود نیازهای مخاطبان این گروه سنی به‌خوبی دیده نشده و چرا اگرفیلمی برای این رده سنی ساخته می‌شود آنگونه که شایسته است به آن توجه نشده است، در حوزه حمایت از فیلمسازان برای ساخت آثار در ژانر سینمای کودک و نوجوان شوراهایی تشکیل می‌شود که اگر نگاهی به میانگین سنی افرادی که در شوراها حضور دارند و برای ساخت فیلم کودک و نوجوان تصمیم می‌گیرند بیندازیم، شاهد این مساله مهم خواهیم بود که میانگین سنی افراد در شوراها بالا است و نیاز مخاطبان را به‌خوبی نمی‌دانند. این افراد چگونه می‌توانند برای فیلمنامه‌ای که برای گروه سنی کودک و نوجوان آماده شده تصمیم بگیرند. مشکلات متعددی در حوزه فیلم‌های کودک و نوجوان وجود دارد که در این مجال نمی‌گنجد. نکته مهمی که اکثر کارشناسان و فیلمسازان در نشست‌های تخصصی و جلسات پرسش و پاسخ فیلم‌ها به آن اشاره دقیقی داشتند، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نقطه ضعف در این گونه از سینما، حوزه اکران و نمایش فیلم‌هاست. حوزه نمایش و اکران تبعات بسیاری را برای فیلمسازان و تهیه‌کنندگان آثار دارد، این حلقه مفقوده و مهم را مبنای گزارش قرار دادیم و به سراغ تعدادی از فیلمسازان و تهیه‌کنندکان آثار کودک و نوجوان که امسال در بخش مسابقه سینمای ایران بیست و هشتمین جشنواره کودک و نوجوان فیلم دارند به گفت‌وگو نشستیم که از نظرتان می‌گذرد. غلامرضا رمضانی کارگردان باسابقه سینمای کودک و نوجوان درباره عدم اکران مناسب فیلم‌های کودک و نوجوان به اهمیت این سینما و توجه مسؤولان به مخاطبان اشاره داشت و گفت: مدیریت در حوزه فرهنگ بویژه سینمای کودک از اهمیت خاصی برخوردار است. اگر هر یک از ما دوران 60 را دهه طلایی می‌دانیم به این دلیل بود که مدیریت در سینمای کودک در آن زمان به درستی عمل کرد اما با تغییر مدیران متاسفانه سیاست‌ها هم تغییر کرد. جابه‌جایی در مدیریت شکل گرفت و دوستان نتوانستند به عنوان یک تشکل سینمای کودک را مدیریت و هدایت کنند.
اهمیت برنامه‌ریزی در سینمای کودک و نوجوان
وی ادامه داد: در حوزه سینمای کودک برنامه‌ریزی از اهمیت خاصی برخوردار است اما برنامه‌ریزی درستی محاسبه نشد تا بدانیم این سینما قرار است حساب شده حرکت کند. متاسفانه عدم برنامه‌ریزی در سینمای بزرگسال هم دیده می‌شود و در کل سینما به‌گونه‌ای حرکت کرده است که حقارتی در فضاسازی، انتخاب بازیگر، کوچک‌اندیشی در قصه و... دیده می‌شود. از بخت بد تمام فشارها به سمت سینمای کودک هدایت شد.
فیلم‌های کودک به آرشیو سپرده می‌شود
کارگردان فیلم «فرار از قلعه‌رودخان» در ادامه به حمایت از تولید نزدیک زمان برگزاری جشنواره اشاره کرد و گفت: مدیران در حوزه‌های مختلف نزدیک زمان برگزاری جشنواره نگاه‌هایشان معطوف به حمایت از فیلم‌های کودک و نوجوان می‌شود و در تهیه و تولید بسیاری از فیلم‌ها مشارکت کرده یا بودجه آن را می‌پردازند اما نکته مهم این است که این فیلم‌ها بعد از آنکه توسط عوامل سازنده ساخته می‌شود در کجا به نمایش در می‌آید. متاسفانه فیلم‌ها برای آرشیو ساخته می‌شود. اگر مدیران امروز سینمای کودک و نوجوان از نوع عملکرد مدیران دهه 60 پیروی می‌کردند و امکان نمایش برای سینما را فراهم می‌آوردند امروز شاهد این وضعیت برای سینمای کودک نبودیم.
وضعیت سینمای کودک بحرانی است
رمضانی به وضعیت بحرانی سینمای کودک اشاره کرد و گفت: وضعیت سینمای ما در حوزه کودک بحرانی و عجیب است. زمانی ما را به سمت سینمای برای کودک یا درباره کودک سوق دادند، بعد سینمای جشنواره‌ای، سینمای وطنی و...، متاسفانه در هر دوره مدیران خوراکی را برای سینمای کودک فراهم آوردند و نسخه‌های جدیدی برای سینما پیچیدند و کم‌کم سینماگران مشتاق در حوزه کودک و نوجوان را به سمت ساخت فیلم‌هایی برای بزرگسالان با انبوهی از دیالوگ یا استفاده از چهره‌های جذاب راهنمایی کردند.
فرصتی برای شعاردادن نداریم
رمضانی در ادامه صحبت‌هایش به اهمیت سینمای کودک اشاره کرد و گفت: همه ما به اهمیت سینمای کودک واقفیم اما برای مدیران در سطح کلان کشور این اهمیت هنوز حس نشده است. هزاران هزار لایحه تصویب می‌شود اما چقدر درباره فرهنگسازی کلان در حوزه کودک و نوجوان لایحه‌ای تصویب شده است؟ در حالی که کودکان و نوجوانان امروز آینده‌سازان کشور هستند. به نظر می‌رسد فرصتی برای شعار نداریم و باید عمل کنیم و سالن‌هایی به سینمای کودک برای نمایش فراهم آوریم. باید نگاهی دقیق به زیرساخت‌های این سینما داشته باشیم. در حال حاضر شهرداری تهران پردیس‌های متعددی را در سطح تهران در اختیار دارد یا حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی سالن‌های متعددی در شهرهای مختلف در اختیار دارد. این دو نهاد در امر امکان نمایش در سطح تهران و شهرهای مختلف امکانات بسیار خوبی را در اختیار دارند. اگر هریک از این نهادها تنها سه سالن سینما به نمایش فیلم کودک اختصاص دهند تماشاچی دوباره به سمت سینمای کودک جلب و جذب می‌شود. من به‌شخصه با توجه به ساخت فیلم درحوزه کودک و نوجوان دغدغه و هراس اکران فیلم «فرار از قلعه رودخان» را دارم.
فیلم‌هایی برای بقای میز مدیران
علی روئین‌تن که خود کارگردان سینما است در جشنواره امسال کودک و نوجوان فیلمی با عنوان «باغ بهشت» تهیه کرده است. او درباره وضعیت نمایش در حوزه فیلم‌های کودک و نوجوان گفت: ما برای کودکان و نوجوانان ساز و کاری مشخص و تعریف‌شده‌ای در سینما نداریم و از یک ناهمگونی رنج می‌بریم. مشکلی که در سینمای ایران وجود دارد این است که به تماشاچی فیلم توجه نمی‌شود. دقت نمی‌کنیم فیلم باید با تماشاچی ارتباط برقرار کند. وقتی به تماشاچی در فیلم توجه نمی‌شود طبعا کارهایی که سفارش داده می‌شود به دلیل عدم نیازسنجی و شناسایی مخاطبان متاسفانه این آثار ضدتماشاچی است و تنها می‌تواند بیلان مدیران را پر کند و به بقای میز مدیران کمک می‌کند اما با مردم ارتباط برقرار نمی‌کند. فیلم‌هایی که حافظ و ضامن میز مدیران است و بیلان کاری را افزایش می‌دهد، فیلم‌هایی اخلاقی راجع به کودکان که پیام‌هایی اخلاقی را مستقیم القا می‌کند، فیلم‌های دفاع مقدس نازل و... . متاسفانه کلیشه ذهنی مدیران از فیلم ارزشی به گونه‌ای است که فیلم پس از سفارش به دلیل آنکه برآمده از دل نیست به دل هم نمی‌نشیند. وی ادامه داد: شاید یکی از شریف‌ترین مردم دنیا که قدرت تفکیک مسائل اعتقادی را دارند و شرایط جامعه را می‌فهمند مردم ایران هستند. در تاریخ سینمای ایران هیچ فیلم ضداخلاقی را نمی‌توانید پیدا کنید که مردم آن را دوست داشته باشند. شاید بر اثر هیاهو و جنجال فیلمی با این نگاه توسط مردم دیده شود اما به دلیل رخنه و رسوب فرهنگ در وجود مردم همیشه فیلم‌های ارزشمند را به خاطر سپرده‌اند و از آن یاد می‌کنند. به عقیده من، باید ساز و کاری فراهم شود که هنرمند فیلم دلش را بسازد و کار سفارش دل و نیاز جامعه‌اش باشد. بسیاری از این مسائل در حوزه سینمای کودک و بزرگسال حل خواهد شد.
زبان کودک زبان فطری انسان است
سید‌جلال دهقانی اشکذری فیلمساز جوانی است که با فیلم «خانه‌ای در کنار ابرها» در جشنواره کودک و نوجوان این دوره حضور یافت. این فیلم در جشنواره فیلم فجر هم مورد توجه قرار گرفت اما جالب است که در جدول زمانبندی نمایش فیلم برای اهالی رسانه، فیلم در اولین روز جشنواره و قبل از افتتاحیه بدون برگزاری جلسه پرسش و پاسخ به نمایش درآمد. اشکذری هم‌اینک مشغول ساخت سریال «حانیه» است اما مدیریت جشنواره می‌توانست از تهیه‌کننده و بازیگران فیلم دعوت به عمل آورد تا اگر کارگردان امکان حضور نداشت فیلم با حضور دیگر عوامل نشست پرسش و پاسخ داشته باشد. اشکذری درباره اکران فیلم‌های کودک و نوجوان در سالن سینما گفت: به عقیده من فیلمی که قابلیت اکران داشته باشد حتما فرصت نمایش خواهد یافت. زبان کودک زبان فطری انسان است. اگر دغدغه سینماگر ساخت فیلم خوب باشد به هرحال همیشه برای اکران جای خودش را پیدا می‌کند. به عقیده من برای تولید در حوزه سینمای کودک و نوجوان وقت و زمان کمتری دیده می‌شود. بیشتر نگاه جشنواره‌ای به این فیلم‌ها وجود داشته است تا نگاه اکران. اگر فیلمی برای مخاطب ساخته شود زمان اکران هم خواهد گرفت.
باید از زاویه دید کودک فیلم ساخت
وی در ادامه صحبت‌هایش باز هم به فطری بودن ژانر کودک تاکید کرد و گفت: ژانر کودک زبان فطری و کودکانه است. باید از زاویه دید کودک ساخته شود تا مخاطب آن را دوست داشته و حس نوستالژی نسبت به آن فیلم داشته باشد.
نگاه سینمای کودک به سمت جشنواره‌هاست
اشکذری در خاتمه تاکید کرد: سینمای کودک و نوجوان ژانر بسیار مهمی است که باید جدی گرفته شود که متاسفانه تاکنون جدی گرفته نشده، تهیه‌کننده‌ها وکارگردان‌ها هر فیلمنامه‌ای را می‌سازند در حالی که تهیه‌کننده باید دغدغه‌اش ساخت فیلم خوب باشد. انرژی فیلم کودک تاکنون برای اکران جشنواره‌ها صرف شده است و توجهی به دیده شدن فیلم توسط مخاطب نبوده است. به هرحال سینما یک سری جذابیت دارد و باید براساس اصول فیلم ساخته شود تا مخاطب خود را بیابد اما در برخی فیلم‌ها صفر تا صد مخاطب را در نظر می‌گیرند، مانند «شهر موش‌ها» و برخی از سازندگان آثار تنها جشنواره را در نظر می‌گیرند، باید از نگاه صفر تا صدی در سینمای کودک پرهیز کنیم. به نظر می‌رسد مدیران جشنواره همانگونه که در صحبت‌های خود در جشنواره امسال نیز تاکید داشتند، باید راهکاری برای نمایش فیلم‌ها ارائه دهند تا سینمای کودک و نوجوان از بحرانی که در آن گرفتار شده خارج شود و این زنگ خطر به فرصت تبدیل شود.