یکی از مهم‌ترین تهدیدات استان قم وجود نزدیک به 2 هزار هکتار بافت فرسوده و ناکارآمد شهری است که موجب به وجود آمدن مشکلات اجتماعی و اقتصادی فراوان شده است. به گزارش مهر، استان قم پس از خراسان جنوبی، فرسوده‌ترین استان کشور است. یک ششم بافت مسکونی در قم بافتی است که از نظر استانداردهای معماری و شهرسازی، رفاه عمومی، شاخص‌های مدیریت بحران و... نمره قبولی نمی‌گیرد و اسمش را گذاشته‌اند بافت ناکارآمد شهری؛ مناطقی از شهر که یا بافت قدیمی و فرسوده شده است یا بافت جدید فرسوده ساخته شده. این آمار را سیدحسن رضوی، معاون برنامه‌ریزی استانداری قم اعلام می‌کند. براساس اطلاعاتی که او ارائه می‌دهد 78 درصد ساختمان‌هایی که در استان ساخته می‌شوند غیرمستحکم بوده و 30 درصد واحدهای مسکونی فرسوده هستند. رضوی می‌گوید در سطح کشور به طور میانگین 24 درصد واحدهای مسکونی طبق تعریفی که وجود دارد، فرسوده شناخته می‌شوند. اینکه معضل بافت فرسوده یکی از مشکلات جدی استان است، موضوعی نیست که از نظر مسؤولان و مردم دور مانده باشد. با این حال نگاهی به آمارهای موجود در این زمینه که مقایسه با استان‌های دیگر است نشان می‌دهد قم از این نظر در سطح کشور خودمان هم در ردیف بدترین‌ها قرار دارد. شهر قم از نظر تعداد ساختمان‌های غیر مستحکم، پس از یزد، دومین شهر کشور است و استان قم از این نظر سوم. آمار این ساختمان‌ها حدود 23 درصد از متوسط کشوری بیشتر است. حجم بافت فرسوده هم در نمودارها 6 درصد از متوسط کشوری بالاتر دیده می‌شود. باز طبق آماری که وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده است، شهر قم 12 هزار هکتار بافت مسکونی دارد که از این مقدار، 2 هکتار بافت فرسوده و ناکارآمد است. تمام این عددها نشان می‌دهد در زمینه ساخت و ساز غیرمطمئن و وجود بافت ناکارآمد وضعیت نگران‌کننده‌تر از آن است که بتوانیم دست روی دست گذاشته و منتظر معجزه بمانیم.
وام‌هایی که پرداخت نمی‌شود
سناریوهای مختلفی در زمینه بافت فرسوده وجود دارد که شاید نتوان هیچ‌یک را به راحتی رد کرد یا پذیرفت. یک راه حمایت از مردم برای نوسازی در این بافت است که با توجه به مشکلات خدماتی موجود و تعطیل شدن روند اعطای تسهیلات، چندان آسان به نظر نمی‌رسد. در این راستا محمدصادق پیشوایی، رئیس اداره بافت فرسوده راه و شهرسازی استان قم از اعطای وام 30 میلیون تومانی با موعد پرداخت 18ماهه و نرخ 12 درصد می‌گوید. شهرداری هم از این مالکان عوارض دریافت نمی‌کند. نظام مهندسی هم تخفیفی برای آنها درنظر گرفته است اما مشکل از آنجا آغاز می‌شود که با وجود صادر شدن دستورالعمل از سوی بانک مرکزی، بانک‌ها حاضر به پرداخت چنین تسهیلاتی نیستند. رضوی، معاون برنامه‌ریزی استانداری قم در گفت‌وگو با مهر ضمن تایید این مطلب با اشاره به اینکه سیاست پولی دولت در سال جاری، مدیریت بدهی‌هاست، گفت: دولت تلاش می‌کند بدهی خود به بانک‌ها را پرداخت کند تا بانک‌ها هم بدهی‌ها به بانک مرکزی را به حداقل برسانند. او می‌گوید بعید است در چنین وضعیت اعتباری، قبل از سال 94 یا حتی 95 بتوان انتظار اعطای تسهیلات به صورت گسترده از دولت را داشت. غیر از مشکلاتی که در اعطای وام وجود دارد، ضعف مالی مالکان خانه‌ها در بافت فرسوده و محدودیت‌هایی که از نظر بلندمرتبهسازی در این بافت‌ها وجود دارد، سد راه رونق گرفتن ساخت و سازها شده است. بخش وسیعی از بافت فرسوده در شهر قم بافت تاریخی محسوب می‌شود که ارزش فرهنگی دارد. در چنین شرایطی حرکت دادن بلدوزرها و دادن مجوز بلندمرتبهسازی بدون توجه به عواقب آن، بخش وسیعی از سرمایه‌های معنوی و میراث فرهنگی را نابود می‌کند.
ارتقای سطح خدمات در بافت فرسوده
ارتقای سطح خدمات در بافت فرسوده سناریوی دیگری است که عده‌ای مانند محسن بهشتی، مدیرکل راه و شهرسازی استان قم در گفت‌وگو با مهر، آن را راه درست می‌دانند. وی که سابقه طولانی در معاونت‌های کلیدی شهرداری قم دارد، سطح خدمات شهرداری در بافت فرسوده را پایین توصیف می‌کند. موضوعی که موجب می‌شود، دلبستگی محله‌ای کاهش پیدا کرده و مردم چندان انگیزه‌ای برای نوسازی خانه‌ها و ارتقای سطح زندگی خود در این محلات نداشته باشند. بهشتی می‌گوید در عین حال باید از افزایش محدوده قانونی شهر جلوگیری کرد تا ساکنان بافت فرسوده به محله‌های قدیمی خود بازگشته و آنجا را بسازند. به عقیده او در زمینه بافت تاریخی، احیا و مرمت وظیفه دستگاه‌های مرتبط است نه تخریب و بلندمرتبهسازی. مدیرکل راه و شهرسازی معتقد است هنوز راه‌هایی وجود دارد که بتوان از طریق مشارکت دادن ساکنان بافت فرسوده، تهدیدات را برطرف کرد. او توجه به مکان‌هایی را که جذابیت‌های مذهبی یا تاریخی دارند عاملی برای نوسازی و بهسازی بافت فرسوده می‌داند. با ارتقای سطح خدمات در نزدیکی اماکنی که جذابیت مذهبی یا قبیله‌ای برای افراد دارند، می‌توان از توسعه افقی شهر جلوگیری و مشکلات بافت فرسوده را به کمک مردم حل کرد.