زهرا قزیلی: سینمای کودک و نوجوان نیاز جامعه امروز ما به شمار می‌آید. در شرایطی که کودکان بازی‌هایشان به تبلت و لپ تاپ و در نهایت به بازی‌های رایانه‌ای ختم می‌شود باید نیاز فرهنگی آنها را با ارائه داستانهای خوب و پرداخت‌های مناسب قصه برآورده کنیم. با توجه به میزان کم مطالعه در سطح کشور رسالت سینما دوچندان می‌شود. اما وقتی نگاهی به آثار متنوع و جذاب کودک و نوجوان در سطح جهانی می‌اندازیم، واقعیت تلخ بضاعت کم ما در سینما رخ‌نمایی می‌کند. به جرات می‌توانیم بگوییم که ما سینمای کودک و نوجوان به مفهوم واقعی کلمه نداریم. اگر هم گهگاه آثاری در این زمینه ساخته می‌شود، اکثرا درباره کودک است و برای بزرگسالان مناسب است و همین امر باعث می‌شود در مرحله اکران آنقدر با محدودیت‌هایی در زمینه تبلیغ و فروش مناسب رو به رو شود که دردی از این رکود چشمگیر را دوا نمی‌کند. واقعیت امر این است که سینمای کودک ایران قافیه را بد جور به رقبای خود باخته است و با شعار و مصاحبه و حسرت دوران گذشته را خوردن هم کاری از پیش نمی‌رود. سینمای کودک امروز دچار همان معضلی است که گریبان دیگر عرصه‌های فرهنگ را گرفته است، یعنی سخت نیازمند حمایت دولتی است. این بار علاوه بر حوزه تولید باید درحوزه نمایش هم آن را حمایت کرد. اما متاسفانه این نکته حایز اهمیت را نباید فراموش کنیم که هرآنچه تولید و عرضه‌اش وابسته به حمایت دولت باشد، همواره با کمبودهایی مواجه خواهد شد. این کمبودها و نقص‌ها باعث می‌شود که سینمای کودک ما برخلاف سینمای بزرگسال که در سطح بین‌المللی خوش درخشیده است، نه‌تنها در عرصه جهانی چیزی برای عرض‌اندام نداشته باشد، بلکه در سطح ملی نیز نتواند موفقیت‌های قبلی خود را حفظ کند. در سال‌های اخیر تنها فیلم‌های «کلاه قرمزی و بچه ننه» و به تازگی «شهر موش‌ها» مورد توجه کودکان و خانواده‌ها قرار گرفته است. اگر نگاه دقیقی به علت توجه مخاطب به این دو فیلم داشته باشیم خواهیم دید هر دوی این فیلم‌ها موفقیت‌های خود را از برنامه‌های تلویزیونی دارند. تلویزیون جایگاه مناسبی برای معرفی شخصیت‌های این آثار بوده است و در نهایت با تبلیغ درست و گسترده این شخصیت‌ها امروز شاهد اقبال مناسب مخاطب از این فیلم‌ها هستیم. امسال دبیر جشنواره کودک به همراه دیگر سیاست‌گذاران جشنواره به فیلم‌های کودک توجه داشتند که باعث مسرت است و آنگونه که تاکید دارند رویکرد بنیاد سینمایی فارابی به سمت حمایت از تولید فیلم‌های سینمایی برای کودکان و نوجوانان در دوره جدید قدم برداشته است. امسال 13 فیلم در بخش مسابقه سینمای ایران به نمایش درآمد که از میان فیلم‌های به نمایش درآمده فیلم‌های «تتل و راز صندوقچه»،«دزد و پری»، «مبارزان کوچک» و «وروجک‌ها» با در نظر گرفتن مخاطب هدف خود برای سرگرمی و تفریح کودکان با پیام‌های اخلاقی و آموزشی ساخته شدند. اما متاسفانه هر 4 فیلم ضعف‌هایی در فیلمنامه و اجرا داشتند که هیچ‌یک آنگونه که باید نتوانستند نظر کارشناسان را به خود جلب کنند. «دزد و پری» ساخته حسین قناعت که پیش‌تر «پلیس مهدکودک» نام داشت، حکایت پدربزرگ بازنشسته نیروی انتظامی است که بچه‌هایش برای سرگرم شدن او، مهدکودک خانگی تاسیس می‌کنند، اما او با بچه‌ها مانند سربازان در سربازخانه رفتار می‌کند تا اینکه کودکی دزدیده می‌شود و پدربزرگ و بچه‌ها به تعقیب و دستگیری سارق می‌پردازند. این فیلم شبیه یکی از فیلم‌های قبلی کارگردان به نام «من و نگین دات‌کام» است و بیشتر بخش‌های آن در فضای شهری فیلمبرداری شده است. فیلم همانطور که از عنوانش برمی‌آید، یک ماجرای دزد و پلیسی را دنبال می‌کند. این فیلم در واقع یک موزیکال است و قهرمانش نیز همه بچه‌های حاضر در آن هستند. «دزد و پری» فیلمی شاد و مفرح است که توانایی جذب مخاطب کودک و خانواده را دارد. طنز موقعیت که در فیلم به درستی از آن استفاده شده به فضای فیلم کمک کرده است. این فیلم تفاوت‌هایی با «من ونگین دات‌کام» دارد. استفاده از ترانه و آواز یکی از نکاتی است که به‌خوبی از آن در فیلم استفاده شده است. از سوی دیگر قناعت برخلاف اثر قبلی‌اش در این فیلم همه بچه‌های فیلم قهرمان داستان هستند اما در «من ونگین دات‌کام» تنها 2 بچه قهرمان فیلم بودند. این فیلم موزیکال و مفرح توانست در روز سوم جشنواره گوی سبقت را از «وروجک‌ها» برباید و در جدول آرای مردم رتبه اول را از آن خود کند. «مبارزان کوچک» ساخته داوود اطیابی روایت چند سارق خطرناک و حرفه‌ای با لباس‌های مبدل است که کتیبه‌ای را از موزه ملی می‌دزدند و قصد خروج از کشور را دارند، در ادامه کتیبه به دست چند کودک و نوجوان در شمال کشور می‌افتد و این کودکان با یکدیگر عهد می‌بندند که تا رسیدن پلیس از کتیبه دفاع کنند. همین باعث می‌شود که بچه‌ها از تمام وسایل خود به عنوان سلاح استفاده کنند و... مبارزان کوچک نسخه ایرانی «تنها در خانه» است که کارگردان آن معتقد است سوژه در دنیا تمام شده است و استفاده از سوژه‌های دیگر آثار موفق امری اجتناب‌ناپذیر است اما برای اقتباس از فیلم‌های خارجی باید به این نکته مهم دقت کرد که ایرانیزه کردن برخی از فیلم‌هایی که در سینمای دنیا موفق عمل کرده است از اهمیت بسیاری برخوردار است. متاسفانه مبارزان کوچک از عهده ایرانیزه کردن درست قصه برنیامده است. پربازیگر بودن فیلم و ارائه پیام‌های مستقیم به مخاطب و مطرح کردن بحث انرژی هسته‌ای به صورت غیرحرفه‌ای و لوث شده از اشکالات عمده فیلم به شمار می‌رود. دیگر فیلمی که فضای شاد و مفرحی را برای تماشاچی به ارمغان می‌آورد «وروجک‌ها» ساخته فرزاد اژدری است. این فیلم با موضوع کودک آماده شده که داستان آن درباره خواهر و برادری است که پدر و مادرشان را با رفتارهای ناشایست و نادرست به ستوه آورده‌اند. یک روز صبح که آنها از خواب بیدار می‌شوند، متوجه می‌شوند که پدر و مادرشان ناپدید شده‌اند. ساینا و سینا قدم در راهی می‌گذارند که مشکلات عجیب و غریبی انتظارشان را می‌کشد. در این فیلم از هشت کودک استفاده شده که به دلیل تعدد شخصیت‌های کودک و نوجوان به درستی معرفی نمی‌شوند. شوخی‌های فیلم بیشتر فیزیکی است و کمتر شاهد شوخی‌های کلامی و مناسب در فیلم بودیم. به نظر می‌رسد کارگردان به تکرار رسیده است و شتابزدگی در تولید به وضوح در اثر دیده می‌شود. فیلم روز اول جشنواره با استقبال مردمی مواجه شد اما در روزهای بعد دیگر نتوانست صدرنشینی را برای خود حفظ کند. «تتل و رازصندوقچه» با فضای فانتزی ساخته شده. فیلم درباره بزغاله‌ای است که با اشتباه خود موجب بروز یکسری مشکلات برای خود و دیگران می‌شود و تنها کسی که می‌تواند این مشکلات را برطرف کند، خودش است. فیلم انیمیشن- رئال «تتل و راز صندوقچه» که قرار بود در جشنواره کودک سال گذشته حضور داشته باشد بالاخره به این دوره از جشنواره رسید. گریم‌های سنگین در این فیلم شاید از نقاط قوت آن باشد اما مانند دیگر کارهای حوزه کودک از ضعف‌هایی در فیلمنامه رنج می‌برد. فیلم‌های کودکان و نوجوانان باید آمیزه‌ای از شادی، هیجان، حرکت، تلاش، سازندگی، نوع‌دوستی، محبت، ایثار و آشنایی با نشانه‌های خلقت باشد و باید این عواطف مثبت را با بهره‌گیری بجا از عنصر «خیال» تخیلی سازنده و پذیرفتنی بتوان به مخاطبان اینگونه فیلم‌ها انتقال داد. اما دیده شده آثاری که برای کودک ساخته و در همین جشنواره ارائه شده به قدری ساده‌انگارانه، غیر‌خلاقانه و شتابزده آماده شده‌اند که نمی‌توان آنها را جدی گرفت و مخاطبان هم به‌خوبی این نکته را دریافته و متاسفانه شاهد رونق و اقبال مخاطبان از آثار ارائه شده در جشنواره نبودیم. به‌خوبی می‌دانیم کودکان از ماجراجویی بدشان نمی‌آید اما وقتی در فضای فیلم‌های ماجراجویانه از جذابیت و شیرینی نشانی نباشد، کودکان از پرماجراترین فیلم‌ها نیز بزودی دلزده می‌شوند. سینمای کودک، وظیفه گرما بخشیدن و شورآفرینی به قلب و روح کودکان را بر عهده دارد. بی‌تردید فیلمسازانی در این عرصه به موفقیت نسبی دست خواهند یافت که در آثارشان از گرمی، شور و نشاط بتوان نشانه یافت. کودکان از چنین آثاری به‌راستی نیرو می‌گیرند و از تماشای فیلم‌هایی که در آنها از رنگ و نور و نشاط و گرمی خبری نباشد، بشدت دلزده می‌شوند. به نظر می‌رسد با دگرگون شدن پرشتاب زندگی، برای تداوم بخشیدن به سینمای کودک، باید به پی‌ریزی انگاره‌هایی تازه دست زد تا بتوان با این نسل پرشتاب ارتباط برقرار کرد و از تعریف داستانهای کشدار که از حوصله این نسل خارج است پرهیز کرد. وقت آن رسیده است فیلمسازان سینمای کودک بیشتر به کودکان این نسل نزدیک شود و دنیا را از دریچه نگاه آنها ببینند.