گروه اقتصادی: اگرچه مدت‌ها بود که تراز تجاری ایران مثبت شده بود و بالاخره پس از سال‌ها، صادرات برای مدت مدیدی از واردات پیشی می‌گرفت اما آنگونه که آمارهای تجارت خارجی کشور در نیمه اول سال جاری نشان می‌دهد، کابوس تراز منفی در تجارت خارجی، باز هم بازگشته و واردات کشور از صادرات پیشی گرفته است. بر این اساس عمده‌ترین اقلام وارداتی در 6 ماه نخست امسال شامل گندم به ارزش 1286 میلیون دلار و سهم ارزشی 94/4 درصد، وسایل نقلیه با موتور پیستونی درون‌سوز تناوبی جرقه‌ای- احتراقی با حجم سیلندر بیشتر از 1500 سانتیمترمکعب- از 3 هزار سانتیمترمکعب بیشتر نباشد- به ارزش 947 میلیون دلار و سهم ارزشی 64/3 درصد، برنج به ارزش 827 میلیون دلار و سهم ارزشی 18/3 درصد، ذرت دامی به ارزش 710 میلیون دلار و سهم ارزشی 73/2 درصد و کنجاله سویا به ارزش 631 میلیون دلار و سهم ارزشی 43/2 درصد بوده است. در همین حال بر اساس نتایج حاصل از آمار مقدماتی گمرک جمهوری اسلامی ایران، ارزش صادرات قطعی کالاهای غیرنفتی بدون احتساب میعانات گازی، در این مدت رقم 12662 میلیون یورو ،معادل 16685 میلیون دلار، و ارزش کل واردات نیز در این مدت، نزدیک به 19149 میلیون یورو ،معادل 26021 میلیون دلار، بوده است که با مقایسه این ارقام، تراز بازرگانی خارجی جمهوری اسلامی ایران، بدون احتساب صادرات نفت خام و دیگر کالاهای غیرنفتی، با کسری 6487 میلیون یورو ،معادل کسری 9336 میلیون دلار، روبه‌رو بوده است. در این مدت بنابر این ارقام، ارزش واردات 93/60 درصد از کل مبادلات خارجی کشور را به خود اختصاص داده است. این نسبت در مدت مشابه سال قبل 82/56 درصد بوده است. در این مدت، تراز بازرگانی خارجی کشور، بدون احتساب نفت، گاز و خدمات، با ۸۷ کشور دنیا، منفی و با ۸۷ کشور دیگر مثبت بوده است. به گزارش مهر آمارهای رسمی دولت در نیمه اول سال جاری نشانگر این است که میزان صادرات کشور در این مدت از مرز 5/23 میلیارد دلار عبور کرده و در مقابل، آمار واردات هم به 26 میلیون دلار رسیده است؛ یعنی 5/2 میلیارد دلار تراز تجاری منفی برای ایران.
این ارقام نشان می‌دهد صادرات غیرنفتی ایران در این مدت 5/22 درصد و واردات 54/29درصد رشد داشته است. البته به گواه آمارها، بیشترین میزان واردات کالا به کشور را وسایل نقلیه موتوری، برنج، کنجاله سویا و ذرت به خود اختصاص داده است اما در این میان کالاهای دیگری هم وارد کشور شده‌اند که نامشان از رده کالاهای اساسی، حساس و ضروری کشور خارج است. فارغ از اینکه واردات ایران در نیمه اول سال جاری را چه کالاهایی تشکیل داده‌اند اما آنچه مسلم است آن است که این واردات ماه به ماه در حال افزایش است و در ماه آخر این دوره آماری، وضعیت را به‌گونه‌ای پیش برده است که واردات کشور تراز منفی را برای تجارت خارجی رقم زده است. پیشی‌گرفتن حجم واردات از صادرات در شرایط فعلی، یعنی نگرانی برخی صاحبنظران از خرج شدن پول‌های بلوکه شده نفتی ایران در کشورهای دنیا برای واردات کالا حتی اگر کالای اساسی باشد، چندان هم بی‌مورد نبوده است. در این میان، امارات باز هم به صدر صادرکنندگان کالا به ایران بازگشته است و چین و هند نیز به ترتیب در رده‌های دوم و سوم قرار دارند، یعنی در واقع، امارات باز هم به نقش اصلی خود برای ایران یعنی یکی از تامین‌کنندگان بزرگ کالاهای وارداتی ایران بازگشته و چین و هند هم از جمله کشورهایی هستند که پول نفت ایران را همچنان با کالا تهاتر می‌کنند. تراز تجاری منفی برای ایران البته چندان برای مسؤولان تجارت خارجی ایران ناخوشایند نیست و آنگونه که ولی‌الله افخمی‌راد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت می‌گوید، این تراز تجاری چندان هم منفی نیست و فاصله کمی میان صادرات و واردات ایران وجود دارد. البته با برنامه جدی که دولت برای تسهیل واردات تدارک دیده است، به نظر می‌رسد طی ماه‌های آتی، واردات به ایران سهل‌تر شده و در مقابل، ایران برنامه جدی و خاصی برای حضور در بازارهای هدف صادراتی نداشته باشد، چراکه هم‌اکنون نیز کالاهای تولیدی ایران به جز محصولات پتروشیمی، جایگاه قابل قبولی در بازارهای تجاری دنیا ندارند و مسؤولان هم می‌گویند بودجه‌ای ندارند که به حمایت از صادرات غیرنفتی کشور بپردازند. در عین حال، در آمار پنج‌ماهه‌ای که از سوی گمرک پیش از انتشار گزارش کامل نیمه اول سال جاری اعلام شد، به صراحت به این نکته اشاره شده بود که تراز تجاری ایران با حداقل 4 کشور از 7 کشور اول شریک تجاری خود یعنی چین، عراق، امارات متحده عربی، افغانستان، هند و ترکیه منفی است. به عبارت دیگر، تراز تجاری کشور در 5 ماه ابتدای سال جاری، با امارات متحده عربی، منفی 4 میلیارد دلار و با چین، منفی یک میلیارد بوده است که به نظر می‌رسد در ماه ششم اوضاع از این هم بدتر شده باشد. البته باید به این نکته اشاره کرد که بالا رفتن آمار واردات همواره غیرمفید نیست بلکه چه‌بسا کشورهایی که وارداتشان بسیار بیشتر از ایران است، اما در مقابل، صادراتشان نیز آمار و ارقام بسیار بالایی را به خود اختصاص می‌دهد، در حالی که مرور آمارهای تجارت خارجی ایران در نیمه اول امسال نشانگر افزایش رشد واردات کالا و نه مواد اولیه و واسطه‌ای و ماشین‌آلات به کشور است؛ بنابراین به نظر می‌رسد که باید مدیریت مناسبی روی تجارت خارجی کشور اعم از واردات و صادرات صورت گیرد تا باز هم صادرات ایران بر واردات پیشی گیرد و به گفته مقام معظم رهبری، روزی فرا رسد که در چاه‌های نفت را بست و کشور را با صادرات غیرنفتی اداره کرد.
گفتنی است در 6 ماه نخست امسال متوسط قیمت یک تن کالای صادراتی، مبلغ 327 یورو (معادل 432 دلار) و متوسط قیمت یک تن کالای وارداتی 978 یورو (معادل 1328 دلار) بوده که به این ترتیب رابطه مبادله بازرگانی خارجی ایران، رقم 32/0 خواهد بود. همچنین متوسط قیمت یک تن کالای صادراتی (دلار) نسبت به مدت مشابه سال قبل با 92/9 درصد افزایش و متوسط قیمت یک تن کالای وارداتی (دلار) با 41/11 درصد کاهش در ارزش دلاری روبه‌رو
بوده است.