حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی: گفتیم غرور یعنی فریب‌خوردن که حکایت از نوعی غفلت در زندگی دینی دارد. غرور دارای گستره معنای وسیعی است که از کافر تا مومن را شامل می‌شود. بحث ما درباره مومنان است، به این دلیل فقط به این جنبه از غرور می‌پردازیم. مغرور کسی است که به حال خود اطمینان دارد و توهم دارد که درست و مطابق دین رفتار می‌کند و همین باعث هلاکت او است زیرا هوای نفس است که به او چنین اطمینانی داده است و او هم به این خدعه نفس و مکر شیطان آگاه نیست. یعنی او دچار نوعی توهم مضاعف است، از سویی تصور می‌کند برای خدا کار می‌کند و خدا از او راضی است، از سوی دیگر درصدد اصلاح خود نیست زیرا خود را صالح می‌پندارد. به این دلیل گرفتار خدعه پنهان نفس و مکر نهان شیطان است اما اگر بخواهیم یک ملاک کلی بدهیم، باید بگوییم هرکس به وضع و حال خود خوش باشد، گرفتار غرور است زیرا دارای آرامشی کاذب است که به حال خود امیدوار است و خشیت که جنبه دیگر حرکت دینی است در جان او خانه ندارد. او تصور می‌کند، من که به واجبات ملتزم هستم و تلاش می‌کنم مستحبات را هم انجام دهم و با مردم هم خوب رفتار می‌کنم. دیگر مشکلی ندارم و راهی که در پیش گرفته‌ام، درست است و وظایفم را انجام داده‌ام. و همین به او آرامش می‌دهد و هیچ احتمال نمی‌دهد که شاید در وظایف خود کوتاهی کرده باشم. این خیال و تصور کاذب موجب می‌شود خشیت پیدا نکند. خلاصه! مومن در حرکت دینی خود با دو بال حرکت می‌کند، امید و خشیت اما مغرور کسی است که امیدش به خشیتش برتری و تفوق دارد. با این تعریف آیات قرآن را بخوانیم، حقیقت برای ما روشن می‌شود:
«یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ وَ اخْشَوْا یَوْماً لا یَجْزِی والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَیْئا إِنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاه الدُّنْیا وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللهِ الْغَرُور» [لقمان: 33] «ای مردم! از خدا پروا کنید و از روزی بهراسید که هیچ پدری نیست که کیفر فرزند خود را برعهده بگیرد و هیچ فرزندی هم کیفر پدر خود را تحمل نمی‌کند. بی‌گمان وعده خدا حق است. پس زنهار! زندگی دنیا شما را نفریبد و فریبکار شما را به خدا فریفته نگرداند».
خطاب آیه به همه مردم است که آنان را از مقام ربوبیت خدا پروا می‌دهد. آیه 40 سوره مبارکه نازعات معنای پروا از مقام ربوبیت را تفسیر می‌کند: «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى»، «اما هرکس از ایستادن در پیشگاه پروردگار خود می‌ترسد و نفس را از خواهش‌های ناروا بازمی‌دارد». پس «اتَّقُوا رَبَّکُمْ» یعنی ترس از ایستادن در پیشگاه پروردگار که موقف بسیار خطرناکی است و طبعاً به هواهای نفسانی اجازه بروز و ظهور ندادن و به تعبیر دیگر مغرور نشدن به غفران خدا و آرامش پیدا نکردن است؛ زیرا «رب» که یکی از اسماء الهی است حکایت از جنبه مالک مطلق خدا بر بنده خود دارد که همه اعمال و رفتار و گفتار و نیات او در محضر اوست و از هیچ امری از امور او غافل نیست و همه را به حساب می‌آورد. یعنی هم احاطه تام و کامل به بنده دارد و هم در همه وجود او نفوذ دارد و هم همه امور را بدون مسامحه و روی حساب نگاه می‌کند و بررسی می‌فرماید. معلوم است که این ترس دارد، اینکه درباره امیرالمومنین(ع) داریم که همچون چوب خشک می‌شدند، به این دلیل است که تقوای رب در جانشان خانه داشت. این همه ضجه و ناله امامان معصوم علیهم‌السلام به این دلیل است که سکون و آرامش کاذب در وجودشان نیست و همواره مراقب نگاه تیزبین پروردگار عالم هستند اما ما چه؟ اگر حواس‌مان باشد، خیلی از کارها را انجام نمی‌دهیم و خیلی از گفتار را بیان نمی‌کنیم و خلاصه! ترس همه وجود ما را می‌گیرد. اگر ما هم‌اکنون خود را در پیشگاه پروردگارمان ببینیم که در واقع چنین است، پروردگاری که نه غفلت دارد و نه فراموش می‌کند و نه بی‌حساب و کتاب با بنده خود رفتار می‌کند، یقیناً ترس همه وجود ما را می‌گیرد و آرامش و اطمینان از ما سلب می‌شود و همانند اولیای الهی می‌سوزیم و ضجه می‌زنیم. بعد بلافاصله می‌فرماید: «وَ اخْشَوْا یَوْماً لا یَجْزِی والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَیْئاً» شما روزی را در پیش دارید که هیچکس به فریاد دیگری نمی‌رسد. حتی پدر و فرزند هم به فریاد هم نمی‌رسند. از چنین روزی بترسید. «إِنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ» خیال نکنید که اینها قصه و داستان است، خیر! وعده خدا حق است. در نتیجه «فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاه الدُّنْیا» زندگی پست دنیوی شما را فریب ندهد. «وَ لا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللهِ الْغَرُور» شما را فریب‌دهنده مغرور نکند. منظور از «الْغَرُور»، «فریب‌دهنده»، شیطان است. طبق این آیه دو عامل برای فریب انسان است: زندگی دنیوی و شیطان. می‌فرماید از پروردگارتان پروا کنید و از روزی که هیچ فریادرسی ندارید بترسید و حیات دنیا و شیطان شما را فریب ندهند. به لحن آیه توجه فرمایید! نمی‌فرماید دنیا شما را فریب می‌دهد بلکه ما را از حیات دنیا بیم می‌دهد که منظور از آن، حیات پست دنیاست که مرتبه نازله وجود ماست. یعنی نفسانیتی که در درون ماست و ما را فریب می‌دهد. زندگی دنیوی ما که مرتبه پست حیات ماست، همان نفسانیتی است که در دورن ماست. بعد هم می‌فرماید شیطان شما را به خدا مغرور نکند و فریب ندهد. توضیحات بیشتر بحث با استناد به آیات دیگر قرآن باشد برای شماره‌های بعد؛ ان‌شاءالله.