دکتر مجید ابهری* : مصرف به عنوان یک فرآیند رفتاری یکی از اصلی‌ترین محورهای اقتصادی هر جامعه به حساب می‌آید. رفتارشناسان رفتار مصرف را دارای 2 وجه فردی و اجتماعی قلمداد می‌کنند که هر دو جنبه آن با تفاوت‌هایی نه چندان عمیق بر روند تولید و عرضه جامعه آثار مستقیم خواهد داشت. رفتار فردی مصرف در مسیر انتخاب، تامین و نگهداری اقلام مورد نیاز فرد در راستای زندگی شخصی خود دخالت داشته و انتخاب لباس، خودرو، مسکن، سلیقه و ذائقه غذایی از اصلی‌ترین نمادهای این روند هستند. تهیه و تامین مایحتاج مشترک و عمومی در جامعه اعم از خوراک، به‌عنوان قوت لایموت و آنچه که دارای وجوه مشترک با آحاد جامعه است، رفتار اجتماعی مصرف خوانده می‌شود. انسان با سرنوشت مصرف اجتناب‌ناپذیر پا به عرصه جهان می‌گذارد و از والدین خود الفبای خورد و خوراک و پوشاک را می‌آموزد، در رفتار تحصیلی و آموزشی، آموزگاران و همسالان نمایشگر سلایق مصرف به فرد شده و به موازات آن رفتار سازمانی، فرهنگی و هنری را در چارچوب قواعد و معیارهای قانونی و ضوابط عرفی جامعه خویش فرا می‌گیرد. در تمام ابعاد و اشکال مصرف، اعتدال، پسندیده‌ترین روند حرکت مصرفی بوده و تخطی از خطوط این کنترولر رفتاری، مصرف‌کننده را به یک موجود دور از اخلاق اجتماعی می‌رساند. در راستای تکامل این رفتار اجتماعی والدین، هنجار فرستان (آموزگاران، افراد شاخص هنری، فرهنگی و اقتصادی) و دولتمردان اصلی‌ترین، پایدارترین و موثرترین الگوهای رفتاری فرد و جامعه هستند. در قالب یک مثال آشکار و عمومی می‌توان به ضرورت اصلاح الگوی مصرف اذعان کرد. نان به‌عنوان اصلی‌ترین قوت عمومی جامعه یکی از اقلام پرمصرف و نمونه در کشور است. دسترنج کشاورزان در تولید و عرضه گندم و حمایت‌های مالی و فنی نهادهای دولتی در تامین مایحتاج این قشر مخلص و زحمتکش تا رسانیدن به تنور داغ نانوایان، آشناترین مسیر حرکت برای این محصول است. پرداخت یارانه دولتی برای تثبیت قیمت نان به‌عنوان یک محصول سیاسی و عمومی و حتی صرف ارز برای جبران کمبودهای این مقوله نیز بر هیچکس پوشیده نیست. می‌توان گفت، گرانبهاترین محصول چه از نظر ادب و اخلاق اجتماعی به‌عنوان برکت که مقام مقدس سوگند را به خود اختصاص داده و چه از نظر تهیه و عرضه همین نان است. اما ضایعات آزاردهنده و غیرقابل انکار درباره آنچه از تهیه و خرید مازاد بر نیاز از سوی فرد و چه از نظر شکل و نحوه تولید آن از سوی نانوایان سال‌هاست که به مساله‌ای در جامعه تبدیل شده است. امسال در آستانه آغاز سال جدید نهادهای تحقیقاتی و نظارتی در جهت ارائه یک الگوی اساسی با کمترین ضایعات و افراد مصرف‌کننده از نظر تهیه به اندازه ضرورت، مصرف، شکل و نحوه نگهداری باید تجدید نظر اساسی کرده و به نتایج مطلوب برسند. در رفتار فردی مصرف، تجدید نظر و حرکت به جهت اعتدال درباره اقلامی که ورود، تولید و عرضه آنها مستلزم خروج سرمایه‌های ملی از کشور است، در رفتار اجتماعی مصرف چه از جهت میهمانی‌های خصوصی و عمومی و چه از نظر ایاب و ذهاب شهری و بین شهری به خاطر مصرف سوخت و استهلاک خودروها و چه دقت و اعمال سلیقه در نگهداری و حفاظت از اموال عمومی و مقابله با وندالیسم به‌عنوان یک رفتار ناپسند و دور از اخلاق اجتماعی باید مورد توجه و سرلوحه برنامه‌های فردی و جمعی قرار گیرد.
تحول رفتاری در الگوهای مصرف و تمرکز در عزم ملی دایر بر حمایت و پشتیبانی از تولیدات داخلی و ملی امسال می‌تواند به‌عنوان یک نقطه عطف در تاریخ ایران تجلی کند. رسانه‌های جمعی با پررنگ کردن نقش حیاتی مصرف در اعتلای اقتصادی جامعه با تداوم و تکرار رفتار پسندیده ساده‌زیستی نه به معنی رهبانیت بلکه در قالب درست و بجا مصرف کردن جایگاه واقعی و اصلی آن را به نسل آینده نشان دهند. کاهش تعطیلات و افزایش یک ساعت به ساعات کار و تولید در این سال می‌تواند یک اساس عملی و کاربردی در جهت تحقق شعار والای اصلاح باشد. در این مقوله نظریه‌پردازان و اصحاب قلم چشم امید به مقام عظمای ولایت و دولتمردان مخلص و ایثارگر دوخته‌اند تا حلقه‌هایی دیگر از زنجیره وابستگی اقتصادی به دیگران بگسلند و گام‌هایی استوار به سوی استقلال اقتصادی بردارند. به‌عنوان شروع کار اجرایی می‌توان از مدارس در جهت صرفه‌جویی در اقلام آموزشی و پوشاک در سطح خانوارهای شهری، تنظیم و اجرای بازسازی و قابل استفاده کردن لوازم زندگی (نظیر آنچه شهرداری تهران انجام داد) در مقیاس و حجم ملی و بهره‌گیری از نیروهای دانشجویی و دانش‌آموزی در این زمینه، ایجاد و تقویت بسترهای فرهنگی برای جلوگیری از سفرهای غیرضروری خصوصی و عمومی، اعلام روز یا ساعات صرفه‌جویی در سطح کشور و ایجاد امکانات گسترده بازیافت و صنایع تبدیلی بویژه در زمینه مواد غذایی، در زمینه درمانی و پزشکی، فرهنگ‌سازی برای جلوگیری از انباشت داروهای بی‌مصرف در خانه‌ها و یخچال‌ها و ده‌ها الگوی اصلاحی را تهیه و پیشنهاد و اجرا کرد.
*متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناسی اجتماعی اصلاح الگوهای رفتاری مصرف
دکتر مجید ابهری* : مصرف به عنوان یک فرآیند رفتاری یکی از اصلی‌ترین محورهای اقتصادی هر جامعه به حساب می‌آید. رفتارشناسان رفتار مصرف را دارای 2 وجه فردی و اجتماعی قلمداد می‌کنند که هر دو جنبه آن با تفاوت‌هایی نه چندان عمیق بر روند تولید و عرضه جامعه آثار مستقیم خواهد داشت. رفتار فردی مصرف در مسیر انتخاب، تامین و نگهداری اقلام مورد نیاز فرد در راستای زندگی شخصی خود دخالت داشته و انتخاب لباس، خودرو، مسکن، سلیقه و ذائقه غذایی از اصلی‌ترین نمادهای این روند هستند. تهیه و تامین مایحتاج مشترک و عمومی در جامعه اعم از خوراک، به‌عنوان قوت لایموت و آنچه که دارای وجوه مشترک با آحاد جامعه است، رفتار اجتماعی مصرف خوانده می‌شود. انسان با سرنوشت مصرف اجتناب‌ناپذیر پا به عرصه جهان می‌گذارد و از والدین خود الفبای خورد و خوراک و پوشاک را می‌آموزد، در رفتار تحصیلی و آموزشی، آموزگاران و همسالان نمایشگر سلایق مصرف به فرد شده و به موازات آن رفتار سازمانی، فرهنگی و هنری را در چارچوب قواعد و معیارهای قانونی و ضوابط عرفی جامعه خویش فرا می‌گیرد. در تمام ابعاد و اشکال مصرف، اعتدال، پسندیده‌ترین روند حرکت مصرفی بوده و تخطی از خطوط این کنترولر رفتاری، مصرف‌کننده را به یک موجود دور از اخلاق اجتماعی می‌رساند. در راستای تکامل این رفتار اجتماعی والدین، هنجار فرستان (آموزگاران، افراد شاخص هنری، فرهنگی و اقتصادی) و دولتمردان اصلی‌ترین، پایدارترین و موثرترین الگوهای رفتاری فرد و جامعه هستند. در قالب یک مثال آشکار و عمومی می‌توان به ضرورت اصلاح الگوی مصرف اذعان کرد. نان به‌عنوان اصلی‌ترین قوت عمومی جامعه یکی از اقلام پرمصرف و نمونه در کشور است. دسترنج کشاورزان در تولید و عرضه گندم و حمایت‌های مالی و فنی نهادهای دولتی در تامین مایحتاج این قشر مخلص و زحمتکش تا رسانیدن به تنور داغ نانوایان، آشناترین مسیر حرکت برای این محصول است. پرداخت یارانه دولتی برای تثبیت قیمت نان به‌عنوان یک محصول سیاسی و عمومی و حتی صرف ارز برای جبران کمبودهای این مقوله نیز بر هیچکس پوشیده نیست. می‌توان گفت، گرانبهاترین محصول چه از نظر ادب و اخلاق اجتماعی به‌عنوان برکت که مقام مقدس سوگند را به خود اختصاص داده و چه از نظر تهیه و عرضه همین نان است. اما ضایعات آزاردهنده و غیرقابل انکار درباره آنچه از تهیه و خرید مازاد بر نیاز از سوی فرد و چه از نظر شکل و نحوه تولید آن از سوی نانوایان سال‌هاست که به مساله‌ای در جامعه تبدیل شده است. امسال در آستانه آغاز سال جدید نهادهای تحقیقاتی و نظارتی در جهت ارائه یک الگوی اساسی با کمترین ضایعات و افراد مصرف‌کننده از نظر تهیه به اندازه ضرورت، مصرف، شکل و نحوه نگهداری باید تجدید نظر اساسی کرده و به نتایج مطلوب برسند. در رفتار فردی مصرف، تجدید نظر و حرکت به جهت اعتدال درباره اقلامی که ورود، تولید و عرضه آنها مستلزم خروج سرمایه‌های ملی از کشور است، در رفتار اجتماعی مصرف چه از جهت میهمانی‌های خصوصی و عمومی و چه از نظر ایاب و ذهاب شهری و بین شهری به خاطر مصرف سوخت و استهلاک خودروها و چه دقت و اعمال سلیقه در نگهداری و حفاظت از اموال عمومی و مقابله با وندالیسم به‌عنوان یک رفتار ناپسند و دور از اخلاق اجتماعی باید مورد توجه و سرلوحه برنامه‌های فردی و جمعی قرار گیرد.
تحول رفتاری در الگوهای مصرف و تمرکز در عزم ملی دایر بر حمایت و پشتیبانی از تولیدات داخلی و ملی امسال می‌تواند به‌عنوان یک نقطه عطف در تاریخ ایران تجلی کند. رسانه‌های جمعی با پررنگ کردن نقش حیاتی مصرف در اعتلای اقتصادی جامعه با تداوم و تکرار رفتار پسندیده ساده‌زیستی نه به معنی رهبانیت بلکه در قالب درست و بجا مصرف کردن جایگاه واقعی و اصلی آن را به نسل آینده نشان دهند. کاهش تعطیلات و افزایش یک ساعت به ساعات کار و تولید در این سال می‌تواند یک اساس عملی و کاربردی در جهت تحقق شعار والای اصلاح باشد. در این مقوله نظریه‌پردازان و اصحاب قلم چشم امید به مقام عظمای ولایت و دولتمردان مخلص و ایثارگر دوخته‌اند تا حلقه‌هایی دیگر از زنجیره وابستگی اقتصادی به دیگران بگسلند و گام‌هایی استوار به سوی استقلال اقتصادی بردارند. به‌عنوان شروع کار اجرایی می‌توان از مدارس در جهت صرفه‌جویی در اقلام آموزشی و پوشاک در سطح خانوارهای شهری، تنظیم و اجرای بازسازی و قابل استفاده کردن لوازم زندگی (نظیر آنچه شهرداری تهران انجام داد) در مقیاس و حجم ملی و بهره‌گیری از نیروهای دانشجویی و دانش‌آموزی در این زمینه، ایجاد و تقویت بسترهای فرهنگی برای جلوگیری از سفرهای غیرضروری خصوصی و عمومی، اعلام روز یا ساعات صرفه‌جویی در سطح کشور و ایجاد امکانات گسترده بازیافت و صنایع تبدیلی بویژه در زمینه مواد غذایی، در زمینه درمانی و پزشکی، فرهنگ‌سازی برای جلوگیری از انباشت داروهای بی‌مصرف در خانه‌ها و یخچال‌ها و ده‌ها الگوی اصلاحی را تهیه و پیشنهاد و اجرا کرد.
*متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناسی اجتماعی ارسال نظر
پربیننده