
آژانس براساس توافق ایران و گروه 1+5 و مصوبه شورای حکام، موظف است به صورت ماهانه عملکرد ایران در اجرای برنامه اقدام مشترک را مورد پایش قرار داده و نتایج را به اطلاع اعضای شورای حکام و گروه مذکور برساند. تاکنون آژانس 6 گزارش را در این زمینه منتشر کرده اما در طول دوره تمدید توافق ژنو تنها یک گزارش ماهانه را تنظیم کرده است. به گزارش تسنیم، آژانس در تمام گزارشهای ماهانه و فصلی خود، عملکرد ایران در اجرای توافق ژنو را مثبت ارزیابی کرده و پایبندی به الزامات پذیرفته شده داوطلبانه در این زمینه را در ابعاد مختلف تایید کرده است. در این رابطه، آژانس تاکید کرده ایران نهتنها تعلیق فعالیتهای هستهای که در این توافقها مقرر شده را ادامه داده بلکه برای تبدیل ذخایر اورانیوم غنی شده خود به صورت رقیقسازی یا اکسید کردن نیز اقدام کرده است. اگر گزارش جدید 20 سپتامبر منتشر میشد، آژانس تایید میکرد که ایران نسبت به رقیقسازی بخش مهمی از مجموع 5/4 تن مواد غنی شده ناقص (TAIL) که دارای غنایی کمتر از 2 درصد هستند، اقدام کرده است. ایران همچنین درباره تبدیل بخشی از ذخایر اورانیوم غنی شده زیر 5درصد به صورت اکسید نیز اقدام کرده است. نکته مهم این است که ایران نیمی از ذخایر اورانیوم با غنای 20 درصد را که در توافق 6 ماهه به اکسید تبدیل کرده بود، بر مبنای الزام جدیدی که در توافق 4 ماهه پذیرفته است به کارخانه تولید صفحات سوختی وارد کرده و بخش مهمی را نیز به صفحه تبدیل کرده است. همانطور که پیداست ایران طبق روال و زمانبندی توافق شده، الزامات خود را اجرا کرده و هیچ مسالهای برای تقلیل اعتبار و حسننیت ایران وجود ندارد بنابراین انتشار گزارش میتوانست موضع ایران را بویژه در فضای تصمیم سازی و دیپلماسی عمومی تقویت کند اما به طرز مبهمی، آژانس تا کنون به این تعهد خود عمل نکرده است. رویترز در 20 سپتامبر به نقل از منابع دیپلماتیک داخل آژانس گزارش داده بود که چنین سندی را آژانس تدوین کرده و پایبندی ایران را نیز مورد تاکید قرار داده اما از زمان انتشار این خبر حدود 20 روز گذشته است و هنوز آژانس این گزارش را در روند انتشار عمومی قرار نداده است. ضمن اینکه آژانس باید 20 اکتبر هم گزارشی ماهانه منتشر کند. در صورت ادامه تاخیرها، آژانس معلوم نیست با گزارش ماه اکتبر چه برخوردی خواهد کرد. در این صورت، این پرسش مطرح خواهد شد که آژانس آیا این دو گزارش را به صورت ترکیبی و در قالب «گزارش دوماهانه» منتشر خواهد کرد؟ البته ایران حق دارد انتشار عمومی گزارش عملکرد مثبت خود در ایفای این تعهدات را از آژانس بخواهد. این انتشار برای مقابله با مواضع بازیگران ضدایرانی و اتهاماتی که آنها علیه ایران در مورد ماهیت برنامه هستهای مطرح میکنند، بسیار ضروری است. نکتهای که در این زمینه وجود دارد این است که با در نظر داشتن حسنعمل ایران و آثار راهبردی انتشار گزارشهای آژانس که تایید رسمی پایبندی به الزامات و نادرست بودن اتهامات دشمنان ایران است، انتظار میرود که ایران مطالبه انتشار گزارش ماهانه 20 آگوست تا 20 سپتامبر را از آژانس درخواست کرده و از حق خود برای بهرهگیری از مزیتهای اعلام و تایید بینالمللی پایبندی به توافق مربوط به تمدید 4 ماهه استفاده کند.