عبدالباری عطوان*: بحران‌ها از چهار سو عربستان سعودی را فرا گرفته است؛ قدرت گرفتن الحوثی‌ها (انقلابیون شیعه) در یمن از ناحیه جنوب، تهدید گروه تروریستی «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش) که ادعا کرده است خلافت (توهمی) خود را با تصرف مکه تکمیل خواهد کرد، از ناحیه شمال عربستان را تهدید می‌کنند. بحران‌های داخلی در عربستان به هر اندازه که از نظر برخی کوچک به نظر می‌آید، نباید آنها را دست‌کم گرفت؛ زیرا امکان تشدید هرکدام از آنها و زیر و رو شدن همه معادلات داخلی وجود دارد.در روزهای اخیر ۲ حادثه در عربستان دیوار سکوت را فرو ریخت و همه توجه‌ها را به سوی اوضاع داخلی عربستان متمرکز کرد. مورد نخست تیراندازی عبدالعزیز الرشید به خودروی ۲ شهروند آمریکایی بود که در شرکت نظامی آموزش نیروهای گارد ملی کار می‌کردند. در این حادثه یکی از آمریکایی‌ها کشته و دیگری مجروح شد. شایعه‌هایی درباره اینکه این جوان عربستانی در آمریکا متولد شده و شناسنامه آمریکایی دارد منتشر شده است، و اینکه این اقدام به دلیل مسائل دینی و درنتیجه ارتباط قاتل با گروه‌های جهادی تندرو مانند «دولت اسلامی» یا گروه القاعده صورت گرفته است. اما حادثه و موضوع دوم، صدور حکم اعدام تعزیری شیخ نمر النمر، عالم شیعه از سوی دادگاه کیفری عربستان سعودی به اتهام «فتنه‌انگیزی و هدایت اعتراضات مردمی ضد حاکمیت، حمل سلاح ضد نیروهای امنیتی، آشوب و مخالفت با پادشاه و درخواست برای خروج نیروهای سعودی از بحرین» است. صدور حکم اعدام با واکنش ایران، لبنان (حزب‌الله) و اعتراض سازمان‌های جهانی حقوقی مانند سازمان عفو بین‌الملل همراه شد و اعتراضات گسترده‌ای را در العوامیه و قطیف و دیگر مناطق شرق عربستان به وجود آورد. مسؤولان ایرانی هشدار دادند که اعدام آیت‌الله نمر موجب بحران در دنیای اسلام می‌شود، مانند آنچه حسین امیر عبداللهیان، معاون وزیر امور خارجه این کشور عنوان کرد؛ و حزب‌الله هم در بیانیه‌ای رسمی حکم اعدام را ظالمانه و سیاسی دانست و درباره پیامدهای اجرای آن هشدار داد. حکم دادگاه کیفری برای اعدام آیت‌الله النمر فورا اجرا نمی‌شود و از سوی دادگاه استیناف قابل نقض است؛ حتی اگر تایید شود پس از آن به شورایعالی قضایی و پس از آن به پادشاه ارائه می‌شود و در صورت تایید نهایی برای اجرا به وزارت کشور ارجاع داده می‌شود. بنابراین مراحل قانونی آن چند ماه طول می‌کشد؛ ولی ملک عبدالله بن عبدالعزیز پادشاه عربستان اگر بخواهد، حکم باسرعت اجرا خواهد شد. البته با توجه به اوضاع بحرانی داخلی و خارجی عربستان، پادشاه این کشور برای اجرای حکم اعدام شتاب نخواهد کرد. مگر آنکه بخواهد به اختلافات با ایران دامن بزند و آتش درگیری‌ها در منطقه شرقی با شیعیان عربستانی را برافروزد. به همین دلیل بعید نیست که در اجرای حکم تأمل کند و مراحل قانونی آن را طول دهد یا اینکه تصمیم بگیرد حکم عفو آیت‌الله النمر را صادر کند. نمی‌دانیم که پادشاه عربستان چگونه با این مسأله تعامل خواهد کرد؛ ولی امیدواریم حکم اعدام اجرا نشود؛ البته نه به‌خاطر ترس از واکنش‌ها یا هشدارهای اعلام‌شده از سوی کشورها و طرف‌های مختلف، بلکه به خاطر تمایل برای حفظ وحدت ملی و جلوگیری از خونریزی‌ها. همچنین امیدواریم همه علمای زندانی در عربستان مانند سعود‌الهاشمی، محمد العریفی و بن زعیر که در فهرست بلندبالایی قرار گرفته‌اند، مورد عفو قرار بگیرند. مخالفت با پادشاه دیگر جرمی نیست که مستحق مجازات اعدام باشد، آن هم در دوران آزادی‌ها و انقلاب‌ها و درخواست‌ها برای عدالت اجتماعی و مبارزه با فساد. این مسأله (صدور حکم اعدام برای آیت‌الله النمر) بحث‌برانگیز و دارای جوانبی متعدد و مورد اختلاف است؛ اگرنه چرا عربستان سعودی به صورت رسمی به بازپروری زندانیان و بازداشت‌شدگان می‌پردازد، درحالی که برخی از این بازداشت‌شدگان به انواع اقدامات تحریک‌برانگیز ضد نظام دست زده‌اند و در حملاتی خونبار شرکت کرده‌اند؟
*تحلیلگر برجسته مسائل خاورمیانه