ثمانه اکوان: زمانی که وندی شرمن، معاون وزیر خارجه آمریکا قصد داشت بعد از گفت‌وگو با مقامات ایرانی در آخرین دور گفت‌وگوهای دوجانبه در وین به سمت اتاق خبرنگاران برود تا جلسه گفت‌وگوی غیررسمی‌ای با آنها داشته باشد، با عراقچی، معاون وزیر امور خارجه کشورمان گپ و گفت کوتاهی داشت. او به عراقچی گفت احتمالا نماینده‌های ایران هم می‌دانند که او قرار است در این جلسه به خبرنگاران چه بگوید. عراقچی در پاسخ به او جمله‌ای بیان کرده که به نظر می‌رسد تا حد زیادی نمایش‌دهنده اوضاع گفت‌وگوهای هسته‌ای ایران و آمریکا طی چند هفته گذشته باشد. او به شرمن گفته است: لازم نیست چیزی بگویید فقط کافی است گزارش گفت‌وگوهای قبلی را دوباره پرینت گرفته و به دست خبرنگاران بدهید تا به جای خبر، آن را دوباره در رسانه‌ها منتشر کنند! گفت‌وگوهای هسته‌ای ایران و آمریکا و اتحادیه اروپایی روز جمعه در آخرین دور خود در وین به پایان رسید. خبرنگاران رسانه‌های گروهی اعتقاد داشتند با توجه به نزدیک شدن به زمان پایان مدت در نظر گرفته شده برای این گفت‌وگوها، این دور از گفت‌وگوها با خبرهای جالب‌توجه‌تری همراه خواهد بود. خبرها با این حال همان سبک و سیاق و روال سابق را دارد. اختلافات کماکان ادامه دارد و شکاف در نظرات زیاد است. با این حال دوطرف با تلاش و جدیت فراوان سعی در رساندن اختلافات به حداقل دارند. وندی شرمن در گفت‌وگو با خبرنگاران باز هم طبق معمول همیشه، مثال مکعب روبیک را وارد بحث خود کرد و گفت: تا همه معما حل نشود و در همه زمینه‌ها به توافق نرسیم، در واقع به هیچ توافقی نرسیده‌ایم. او همچنین در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره میزان پیشرفت در مباحث باز هم یادآور شد که نمی‌تواند با آمار و ارقام یا اعلام عددی به عنوان درصد رسیدن به توافق، خبر جدیدی در اختیار رسانه‌ها قرار دهد. در متن و موضوع اختلافات نیز خبر جدیدی وجود ندارد. برخی خبرنگاران اعتقاد داشتند بسیاری از اختلافات حل شده و تنها در 4 یا 5 کلمه که بار حقوقی زیادی دارد، اختلاف وجود دارد که شاید بتوان گفت در جلسات بعدی در مدت 40 روز باقیمانده تا ضرب‌الاجل نهایی می‌توان به این اختلافات نیز پایان داد. با این حال این مقام وزارت خارجه آمریکا این گمانه‌زنی‌ها را رد کرد و گفت چنین اعداد و ارقامی درباره پرانتزهای باقیمانده به هیچ وجه صحت ندارد.
هنوز هم پرانتزها بسته نشده‌اند
اما اختلافات و پرانتزهای باقیمانده در متن توافق چه مواردی است؟ آنطور که وندی شرمن به صورت مستقیم بیان کرده است، رآکتور اراک و همچنین سایت‌های هسته‌ای فردو و نطنز هنوز هم محل اختلاف هستند. او تصریح کرده است: «ما می‌دانیم که هدف هر یک از گفت‌وگوکنندگان چیست و تلاش می‌کنیم شکاف‌ها را کاهش دهیم اما ما باید این کار را به شیوه‌ای انجام دهیم که تضمین کند همه مسیرها به سمت مواد شکافت‌پذیر برای سلاح‌های هسته‌ای، بسته‌اند بنابراین مسیر استفاده از پلوتونیوم تسلیحاتی– که بهترین نمونه آن رآکتور اراک است– یکی از موارد است که ما راه‌های اجرایی و امکان‌پذیری را برای آن داریم. من فکر می‌کنم همه می‌دانند که ما سرگرم بحث درباره برخی روش‌های تکنیکی برای رسیدگی به این موضوع بوده‌ایم. ما باید مسیر اورانیوم غنی شده را ببندیم و این به معنای نطنز و فردو است». وی در ادامه افزود: «ما مشخصا امیدواریم بتوانیم به هر دوی این مراکز بپردازیم اما مولفه‌های متعددی درباره هر یک از آنها هست که باید به آن رسیدگی شود و پس از آن ما می‌خواهیم اطمینان حاصل کنیم که مسیر مخفی را بسته‌ایم و این کار عمدتا از طریق سازوکارهای نظارتی و راستی‌آزمایی بسیار مشخص و معناداری صورت می‌گیرد». او در عین حال در این گفته‌ها به صورت آشکار از یکی از مراکز تحقیقاتی آمریکایی یاد کرده که نقش بسیار بالایی در پیشبرد گفت‌وگوهای تخصصی در زمینه برنامه هسته‌ای ایران داشته است. مرکز تحقیقاتی لس‌آلاموس ، مرکز تحقیقات هسته‌ای وابسته به دانشگاه کالیفرنیاست که صاحب‌نظران و دانشمندان هسته‌ای آن– که اولین بمب اتم آمریکا را نیز در این مرکز ساخته‌اند- بشدت در تلاش هستند راه‌های کاستن از ابعاد برنامه هسته‌ای ایران را بررسی کرده و راهکارهای نوینی برای رسیدن به توافق ارائه دهند. به نظر می‌رسد براساس همین گفته باشد که خبرنگاران غربی گزارش داده‌اند، آمریکا با پیشرفت مذاکرات به دنبال ارائه راهکاری جدید درباره برنامه‌های هسته‌ای ایران است، راهکاری که تضمین می‌دهد زیرساخت‌های ایران در همین حد فعلی باقیمانده و از بین نروند اما در مقابل، ایران باید جلوی اجرایی شدن بسیاری از برنامه‌های هسته‌ای خود را بگیرد. این خبر روز جمعه بشدت در رسانه‌های غربی نمود داشت اما بعد از مدتی یکی از دیپلمات‌های غربی که بدون ذکر نامش با رسانه‌ها گفت‌وگو می‌کرد، بیان کرد که این مساله راه‌حل قطعی و نهایی در این زمینه نیست و چنین طرحی هنوز از سوی دوطرف مورد بررسی قرار نگرفته است. آمریکا از زمان اضافه شدن به مدت توافق اولیه هسته‌ای تاکنون بارها طرح‌های اینچنینی را به عنوان طرح‌های خلاقانه به مذاکره‌کنندگان ارائه داده و از سوی دیگر ایران نیز یک طرح جدید دیگر برای مذاکره به میز مذاکره برده اما هنوز دوطرف بر سر هیچ کدام از این طرح‌های نوین به تصمیم مشخص نرسیده‌اند. تعداد سانتریفیوژها و همچنین نوع غنی‌سازی و انتخاب بین غنی‌سازی واقعی و غنی‌سازی تزئینی، مساله‌ای است که با ارائه طرح‌های جدید تاکنون راه‌حلی برای آنها پیدا نشده است. آخرین موضع مذاکراتی دوطرف در این باره این بوده است که ایران خواستار حفظ همه ماشین‌های فعال خود بوده ولی آمریکایی‌ها حداکثر نصف این مقدار را پذیرفته بودند. در طرف دیگر نحوه برداشته شدن یا به قول آمریکایی‌ها «آسان‌تر شدن تحریم‌ها» نیز از جمله موضوعاتی است که هنوز اختلافات زیادی درباره آن وجود دارد. موضوع تحریم‌ها فهرستی است که آمریکایی‌ها برای لغو تحریم‌های یک‌جانبه بلافاصله پس از حصول توافق نهایی آماده کرده‌اند اما به نظر می‌رسد ایران نحوه این چیدمان و همچنین زمان رسیدن به این نتیجه را قبول ندارد.
فشار تا آخرین دقایق ادامه می‌یابد
یکی از مسائلی که شاید بتوان گفت باز هم از نوع مسائل گفته شده قبلی در سایر جلسات مقامات غربی با رسانه‌ها بوده، مساله افزایش مدت زمان قرارداد اولیه هسته‌ای برای ادامه یافتن مذاکرات است. خبرنگاران اعتقاد دارند، دوطرف این احتمال را هم در نظر گرفته‌اند که این مذاکرات باز هم تمدید شود. با این حال این مقام آمریکایی معتقد است این ضرب‌الاجل‌ها برای مذاکرات بسیار مفید است و نباید از هم‌اینک درباره احتمال تمدید مذاکرات حرفی به میان آورده شود. از نظر وندی شرمن، تعیین ضرب‌الاجل برای مذاکرات به این معناست که یکی از طرفین باید خود را ملزم کند تصمیم سخت و نهایی خود را در این زمینه بگیرد و اگر این ضرب‌الاجل‌ها از بین برود، دیگر نیازی حس نخواهد شد که این تصمیم سخت گرفته شود. این مقام وزارت خارجه آمریکا افزود: ما درباره تمدید بحث نکرده‌ایم. ما معتقدیم فشار را حفظ کنیم. قبلا هم گفته‌ام در مذاکرات هرگز نگویید هرگز. امروز ما بر 24 نوامبر و فقط 24 نوامبر متمرکز هستیم.