گروه اجتماعی: 1375 سال از واقعه کربلا گذشته است اما ذره‌ای از داغ امام حسین(ع) و یاران باوفای ایشان در دل شیعیان کم نشده و همه ساله با فرارسیدن عاشورای حسینی ارادتمندان آن حضرت با برپایی مراسم گوناگون این آیین مذهبی را زنده نگاه می‌دارند تا ثابت کنند آنچه با گذشت زمان هیچ وقت گرد کهنگی به خود نمی‌گیرد فرهنگ عاشورایی و شهادت است. روز گذشته نیز همچون هر سال سراسر کشور اسلامی‌مان غرق در ماتم عزای حسین(ع) بود و از هر کوی و برزن جز نوای حزن و اندوه و گریستن بر خاندان پیامبر(ص) نوایی به گوش نمی‌رسید. روز عاشورا و با اوج گرفتن رقابت اقوام و طوایف ایرانی برای عرض ارادت به شهدای کربلا مراسم گوناگونی در اقصی نقاط کشور برپا شد که در عین سادگی و سنتی بودن که البته نشان از قدمت علاقه آنها به این خاندان دارد نشان‌دهنده انتقال سینه به سینه و توسعه فرهنگ عاشورایی است. مراسمی مانند نخل‌گردانی، حمل شیدونه و تشت‌گردانی با وجود اینکه به زبان‌ها و گویش‌های متفاوت در کشور اجرا می‌شود اما از همه آنها تنها بانگ لبیک یا حسین به گوش می‌رسد. در حقیقت میلیون‌ها ایرانی روز گذشته با برگزاری مراسم‌های گوناگون عرض ارادت دوباره‌ای به امام حسین(ع) و خاندان مطهرش داشتند. در گزارش امروز «وطن امروز» به صورت اختصار به برخی سنت‌ها و آیین‌های مذهبی مردمان این سرزمین در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی پرداخته شده است.
آذری‌ها و دسته‌های شاخسی واخسی
یکی از جلوه‌های عزاداری‌های خالصانه و البته سنتی در ایران در بین مردم آذری‌زبان بویژه در اردبیل نمایان است. همه ساله و با فرا رسیدن ماه محرم آذری‌ها با تشکیل دسته‌های شاخسی واخسی
(شاه حسین وای حسین) این سنت دیرینه را در تکایا و هیات‌های مذهبی اجرا می‌کنند و به خواندن مرثیه و شعر در مدح سالار شهیدان و یارانش می‌پردازند که این مراسم در ظهر روز عاشورا به اوج خود می‌رسد و دسته‌های عزاداری پس از طی مسافتی طولانی خود را به خیمه‌های آتش زده رسانده و در سوگ واقعه کربلا می‌نشینند. از دیگر رسوم این منطقه نیز تشت‌گذاری یا تشت‌گردانی است که به یاد سقای دشت کربلا انجام می‌شود و تشت به عنوان نماد مشک سقای کربلا در میان عزاداران آذری مطرح است.
زنجان، حسینه اعظم و روز عاشورا
زنجان از جمله شهرهایی است که تجمع عزاداران در حسینه اعظم این شهر سیل انسان‌های عزادار را به رخ می‌کشد که یکپارچه و همصدا فریاد یا حسین(ع) سر داده و از ذلت بیزاری می‌جویند. اتحاد و یگانگی در حسینه اعظم زنجان در روز عاشورا به اوج خود رسید و امسال نیز مانند هر سال بسیاری از افراد از استان‌های همجوار و شهرهای دور و نزدیک روز عاشورا خود را به این شهر رسانده و در غم سالار شهیدان با مردم زنجان همصدا گریستند. از دیگر مواردی که عزاداری در زنجان را به شیوه‌ای منحصر به فرد تبدیل کرده برپایی این مراسم در کمال سادگی و به دور از هیاهوی سازهایی است که در دیگر نقاط کشور برای عزاداری به کار گرفته می‌شود.
نخل‌گردانی یزدی‌ها
انسجام دسته‌های عزاداری و هماهنگی و همنوایی آنها در ماه محرم از جمله نکات بارز در عزاداری‌های مردم یزد است. این موضوع را به خوبی می‌توان از تصاویر مربوط به عزاداری‌ها که این روزها از رسانه ملی پخش می‌شود متوجه شد اما رسم دیرینه مردمان سرزمین بادها و بادگیرها نخل‌گردانی است. روز عاشورا مردم یزد نخلی را به شکل نماد تابوت سیدالشهدا(ع) یا یکی از یاران ایشان درآورده و آن را مانند علم در مراسم عزاداری حمل می‌کنند که این موضوع از ویژگی‌های منحصر به فرد عزاداری در این شهر است.
لرها و سوگ سیاوش
عزاداری در میان لرها با آیین و شیوه خاص خودشان برگزار می‌شود و همین موضوع هم باعث شده تا همه ساله در ماه محرم میهمانان زیادی به این شهر برای شرکت در این مراسم شرکت کنند. لرستانی‌ها که یکی از پرشورترین و زیباترین مراسم عزاداری در ایران را برگزار می‌کنند گل را نماد غم و ماتم می‌دانند و این موضوع را که از داغ سیاوش به میراث دارند در زمان اندوه به کار می‌گیرند. این قوم در روز عاشورا نیز با مالیدن گل بر دوش و سر و صورت خود اوج غم و ماتم‌شان را نشان می‌دهند و با صدای حزن‌انگیز ساز و دهل، افراد را برای شرکت در مراسم عزای سرور و سالار شهیدان دعوت کردند.
حمل شیدونه در دزفول
هر اندازه که میان اقوام و طوایف کشور ما تنوع وجود دارد به همان اندازه نیز در رسوم و شیوه برپایی عزای حسین(ع) نیز شاهد گوناگونی هستیم. در جنوب ایران و در دزفول مردم در ماتم سالار شهیدان طاقی با ۴ گلدسته را به حرکت در می‌آورند که به شیدونه معروف است. روز عاشورا طاق شیدونه که مزین به تصاویر روز عاشورا به سبک نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای است در دزفول به حرکت درمی‌آید و نذورات مردم در آن پخش می‌شود.
واحد، الله واحد در بوشهر
نوای دمام و سنج به عنوان یکی از شاخصه‌های اصلی جنوب کشور مطرح است که این نوا در بوشهر در روز عاشورا روایتگر حزن و غم مردم این دیار است. روز عاشورا مردم بوشهر نیز با نوحه‌خوانی و سینه‌زنی به سبک خاص خودشان که به صورت دایره‌وار می‌چرخند، همنوا با نوای سنج و دمام عزای سرور شهیدان را برگزار می‌کنند. این نوع سینه‌زنی که مختص بوشهر است با نوای نوحه‌خوان که کلمه واحد را برزبان می‌آورد به اوج خود می‌رسد و سینه‌زنان در جواب می‌گویند الله واحد و سپس نوحه‌خوان مرثیه‌سرایی را ادامه می‌دهد.
نوای حزن‌انگیز چمری در کرمانشاه
کرمانشاهیان نیز با تجمع مقابل مسجد جامع شهر در روز گذشته و گردهمایی دسته‌های عزاداری در این نقطه یکصدا نوای لبیک یا حسین سردادند و صفوف چند کیلومتری عزاداران در روز عاشورا با نوحه‌های محلی و البته به شیوه خاص برگزار شد. یکی دیگر از رسم‌های دیرین مردم کرمانشاه مویه با نواهای حزن‌انگیز کردی برای شهدای کربلا در روستاهای دور دست است که با زنان مویه‌گر به همان شیوه‌ای که برای جگرگوشه‌های خود مرثیه‌خوانی می‌کنند به چشم می‌خورد. مویه‌هایی که در میان مردم کرد به «مور» شناخته می‌شود. نواختن مارش عزای مردمان کرد که به «چمری» معروف است نیز از رسم‌های عزاداری کهن است که در عاشورا بسیار دیده می‌شود.
سقایی همدانی‌ها در روز عاشورا
یکی از رسوم کهنی که هنوز در غرب ایران و در همدان پابرجاست آیین سقایی است. در همدان مردانی سیاه‌پوش و گریان با خواندن اشعاری غم‌انگیز به عزاداری در خیابان‌ها می‌پردازند و سقایان خود را در شیوه سقایی پیرو و مرید عباس بنعلی(ع)، علمدار حسین بنعلی(ع) و سقای دشت کربلا می‌دانند که در روز عاشورا آوردن آب برای حرم امام حسین(ع) و یارانش بر عهده او گذاشته شده بود. این افراد لباس سنتی و مخصوصی را بر تن می‌کنند و با آداب و رسومی خاص در شهر به راه می‌افتند و پیران و بزرگ‌ترها کشکول و جوان‌تر‌ها هم جام‌های برنجی به‌دست می‌گیرند.
طبق‌کشی در قزوین
از جمله مراسمی که در این ایام در قزوین برگزار می‌شود آیین طبق‌کشی است. این مراسم، خاص شهر قزوین است که در آن طبقى از چوب به ارتفاع حدود یک و نیم متر و قطر یک متر که بیشتر قسمت‌هاى آن آینه‌کارى شده، تهیه مى‌کنند. این طبق استوانه‌اى شکل را بر سر گذاشته حمل مى‌کنند. در شهر قزوین در شب تاسوعا همه دسته‌هاى عزادار از مسجد و تکایا به‌طرف امامزاده سلطان سیدمحمد به‌راه مى‌افتند و آنجا تجمع مى‌کنند. اهالی قزوین در شب عاشورا به سمت امامزاده حسین (شاهزاده حسین) مى‌روند. در مناطق روستایی، اهالى هر روستا در این شب به امامزاده محل رفته و تا قبل از طلوع آفتاب به سینه‌زنى مى‌پردازند و پس از نماز صبح به طرف روستاى خود حرکت مى‌کنند. دسته‌هاى عزادار، یک دور در محل زده سپس به مسجد محل مى‌روند.
به آتش کشیدن خیمه‌های طاقانک
بنابر یک آیین سنتی، هر ساله در روز عاشورا
به صورت نمادین در شهر طاقانک واقعه ظهر عاشورا شبیه‌سازی شده و طی مراسمی خیمه‌های دشت کربلا با حضور چشمگیر عزاداران به آتش کشیده می‌شود. امسال نیز همانند سالیان گذشته آیین سنتی آتش زدن خیمه‌های کربلایی در شهر طاقانک از توابع شهرستان شهرکرد برگزار شد با این تفاوت که علاوه بر نم اشک عزاداران حسینی این بار آسمان نیز با بارش مداوم باران، عاشقان خاندان عصمت و طهارت را همراهی کرد. بنابر یک آیین چند هزار ساله در استان چهارمحال و بختیاری به صورت نمادین خیمه‌گاه‌های دشت کربلا در طاقانک شبیه‌سازی می‌شود به طوری که در طول دهه اول محرم مردم خیمه‌ای نذر می‌کنند و در یک دشت وسیع انبوهی از خیمه‌های بزرگ و رنگین برپا می‌شود و در روز عاشورا خیمه‌های برپاشده توسط سپاه نمادین شمر به آتش کشیده می‌شود. در روز عاشورا پس از برگزاری زیارت عاشورا، دسته‌ها و هیات‌های عزاداری به کوه مشرف بر این خیمه‌ها رفته، اقدام به سینه‌زنی، زنجیرزنی و علم‌گردانی می‌کنند و سپس به سمت خیمه‌ها روانه می‌شوند. در این میان گروهی نیز در شکل و شمایل اسرای کربلا در بین خیمه‌ها به حرکت در می‌آیند و در حوالی ظهر عاشورا تعزیه‌خوانانی با لباس قرمز که در نقش سپاه یزید سوار بر اسب هستند به سمت خیمه‌ها هجوم برده و اسرا را به تازیانه می‌بندد و خیمه‌ها را به آتش می‌کشند.
رونمایی از مجسمه «عصر عاشورا» در پایتخت
همزمان با تاسوعای حسینی مجسمه برنزی «عصر عاشورا» ساخته سیاوش سلیمی برگرفته از تابلویی با همین نام از محمود فرشچیان در میدان امام حسین(ع) و با حضور برخی مدیران شهرداری تهران رونمایی شد. میدان امام حسین(ع) روز دوشنبه 12 آبان‌ماه در حال و هوایی متفاوت میزبان عزاداران سالار شهیدان بود. در فضای دایره‌وار و گسترده این میدان شهر تهران، نمادهایی متناسب با ایام سوگواری امام حسین(ع) به چشم می‌خورد. در نقاط گوناگون میدان چهره زنان و مردان و همچنین دختر و پسران جوانی به چشم می‌خورد که برخی با چتری در دست و بسیاری بدون چتر، در زیر باران ایستاده بودند. مهر در این باره نوشت: به‌رغم اینکه ستاد برگزاری مراسم عزاداری تاسوعای حسینی در میدان امام حسین(ع) قصد داشت مراسم را به داخل مسجد جامع میدان منتقل کند، برخی مردم و خانواده‌هایی که در این مراسم حضور داشتند راضی به این اقدام نشدند. ارادت عزاداران حاضر در میدان به سالار شهیدان و سوگواری آنها در زیر بارش شدید باران، مجری مراسم را که در مقابل دوربین‌های شبکه تلویزیونی تهران عهده‌دار این وظیفه بود، تحت تأثیر قرار داد. بر پایه این گزارش، در ضلع جنوبی میدان امام حسین(ع) هم سازمان زیباسازی شهرداری تهران اقدام به رونمایی مجسمه برنزی «عصر عاشورا» ساخته سیاوش سلیمی کرد. این مجسمه بزرگ برنزی که ساخت آن یک سال به طول انجامیده، از روی تابلوی نقاشی «عصر عاشورا» اثر معروف محمود فرشچیان ساخته شده است. در مراسم رونمایی از این مجسمه علاوه بر سازنده آن، تعدادی از مدیران شهرداری تهران همچون جمال کامیاب، مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران، مجتبی عبداللهی معاون خدمات شهری و حجت‌الاسلام میثم امرودی، معاون اجتماعی شهرداری تهران حضور داشتند. گفتنی است پرده‌برداری از مجسمه «عصر عاشورا» با حضور مدیران شهری و مردم در زیر باران انجام شد و هیأت عزاداران ابوالفضل العباس از بندر دیلم نیز با نواختن سنج و دمام این مراسم را همراهی کردند.