رؤیا در عین حقیقت

کاوه قادری: «بخت پریشان ما» (The Fault in Our Stars) فیلمی رمانتیک - درام به کارگردانی جاش بون، برگرفته از رمانی به همین نام به قلم جان گرین است. در این فیلم شایلن وودلی، انسل الگورت و نات وولف نقش‌آفرینی می‌کنند. این فیلم در ژوئن ۲۰۱۴ روی پرده سینما اکران شد. «بخت پریشان ما» روایتی غیرخطی منبعث از فلاش بکی طولانی از داستان دردناک عاشقانه‌ای میان هیزل و گاس است؛ با 4 محور درهم تنیده آشنایی، زندگی، عشق و مرگ. هیزل به عنوان راوی اول شخص داستان، از همان ابتدا به مخاطب اخطار می‌کند که این داستان با نهایت صراحت و به دور از ملاحظات مرسومی که در کتاب‌ها و فیلم‌ها جهت تلطیف فضای تراژیک داستان لحاظ می‌شوند، روایت می‌شود و دقیقا همینگونه نیز هست؛ مگر نه اینکه در تمام طول داستان از یاس ابتدایی هیزل و ترک آیزاک توسط مونیکا و کور شدن آیزاک گرفته تا وخامت حال هیزل در آستانه سفر به آمستردام و پیشرفت ناگهانی سرطان در گاس و وخامت شدید حال او و مرگ او، با سیر نامتناهی ناکامی شخصیت‌ها مواجهیم؟ حتی پیتر ون هاوتن که برای مخاطب و هیزل و گاس، نویسنده‌ای خلاق و جذاب در لانگ شات به نظر می‌آمد، در کلوزآپ به دائم‌الخمری نیستگرا مبدل می‌شود و البته از یاد نبرید حضور بختک‌گونه وی در مراسم خاکسپاری گاس را که فضای آرمانی مطلوب هیزل را کاملا دگرگون می‌کند. با این حال اما «بخت پریشان ما» به‌رغم صراحت تام و تمامی که در روایت بخت ناکام شخصیت‌هایش دارد، به استثنای یک‌سوم پایانی‌اش که در فصل مرگ، تمام جنبه‌های تراژیک مرگ و عشق ناکام منبعث از آن را با نهایت غلظت احساسی-عاطفی به تصویر می‌کشد، شباهت چندانی به یک ملودرام جانگداز ندارد. علت این مهم را بسیاری ممکن است ناشی از نگاه و نگرش و منش شخصیت‌ها بدانند که نوعی شیرینی در عین تلخی، امیدواری در عین یاس، رویا در عین حقیقت، پیروزی در عین شکست و حتی زندگی در عین مرگ را تداعی می‌کند و خالق دنیایی است که به رغم تلخی ذاتی و زائدالوصف آن، همچنان برای مخاطب، نه فقط قابل تحمل، بلکه دلنشین و سمپاتیک و جذاب و تماشایی است. به زعم نگارنده اما هیزل و گاس و آیزاک را می‌توان دقیق‌تر وصف کرد؛ البته با بهره‌گیری از این جمله شکسپیر: «آنچه را که دوست داری به‌دست آور، اگرنه مجبوری آنچه به‌دست آوردی را دوست داشته باشی». حال، حکایت کاراکترهای مذکور را می‌توان مشابه همین جمله شکسپیر دانست. شخصیت‌های «بخت پریشان ما» مسلما آنچه دوست داشتند را به‌دست نیاورده‌اند اما هر آنچه را که به‌دست آورده‌اند، عاشقانه دوست می‌دارند و از این رو است که با وجود اینکه تماما در حال (و نه در آینده) زندگی می‌کنند و محروم از آرزومندی‌های متعارف‌اند اما از بی‌نهایت‌های کوچکشان بسیار بیشتر از کسانی که بی‌نهایت‌های به مراتب بزرگ‌تری را دارا هستند، لذت می‌برند؛ به‌گونه‌ای که گاس می‌تواند سیگار در داخل دهانش بگذارد، از آن لذت ببرد و احساس قدرت کند، بدون اینکه قدرت کشتن به آن بدهد و با وجود اینکه قادر به تماشای مراسم خاکسپاری‌اش نیست، به همراه فقط و فقط هیزل و آیزاک، مراسمی اگرچه تمرینی اما به غایت آرمانی برای خاکسپاری‌اش برگزار کند. آیزاک با وجود نابینایی‌اش و تنها با دارا بودن دوجین تخم مرغ، آنچنان انتقامی از مونیکا می‌گیرد که حتی والدین مونیکا نیز قادر به جلوگیری از آن نیستند. هیزل با وجود سرطان ریه‌اش، تنها با الهام گرفتن ذهنی از جملات آنا فرانک (که جملگی ارتباطی تماتیک با وضعیت حالیه او دارند) امید خود را بازمی‌یابد، طبقات طاقت‌فرسای یاس را می‌پیماید و تصویر ذهنی-آرمانی مطلوب خود را مقتدرانه عینیت می‌بخشد. این همه از سه انسانی برمی‌آید که مجموعا 5 پا، 4 چشم و 2 نیم‌ریه سالم دارند اما محرک نیروی درونی‌شان، چیزی به مراتب فراتر از امید است؛ نوعی خودباوری و حتی ایمان؛ ایمان به وجود، ایمان به اراده، ایمان به آرمان و ایمان به انسان. از قضا همین نگاه انسانی و مومنانه است که حدیث نفس اثر را رقم می‌زند، هیزل و گاس و آیزاک را سمپاتیک و البته متفاوت از نظایرشان می‌کند، به جهان اثر جلا می‌بخشد و از همه مهم‌تر، داستان شخصیت‌های «بخت پریشان ما» را با وجود شباهت تماتیک محورهای اصلی‌اش با محورهای اصلی داستان «مصیبت باشکوه» نوشته پیتر ون هاوتن، دارای پایانی به مراتب انسانی‌تر و امیدوارانه‌تر از پایان نیست‌انگارانه «مصیبت باشکوه» می‌گرداند و به برگ برنده اصلی اثر و بارزترین وجه تمایز آن نسبت به نظایرش بدل می‌شود. «بخت پریشان ما» البته که فیلم کاملی نیست؛ فیلمنامه اقتباسی 3 پرده‌ای‌اش اصرار دارد از طریق پلات مرکزی نحیفی شخصیت‌پردازی کند که در صورت عدم انتخاب راوی اول شخص و همچنین عدم کوشش مجدانه فیلمساز در قالب میزانسن‌های 2 نفره با نماهای بسته‌اش از هیزل و گاس جهت نزدیک کردن هرچه بیشتر مخاطب به درون آنان، قطعا قادر به ارائه تصویر داستانی کلوزآپ‌گونه از 2 کاراکتر اصلی‌اش نبود؛ کما اینکه تصویر داستانی ارائه شده از آیزاک به سبب عدم بهره‌مندی از قاب‌های درنظر گرفته شده برای هیزل و گاس، برای مخاطب مدیوم شات‌گونه و حتی تا حدی لانگ‌شات‌گونه است. کمبود پلات‌ها و موقعیت‌های فرعی نیز از دیگر نقصان‌های فیلمنامه است که موجب شده تا پلات مرکزی، نزار و خلوت باشد و بخشی از بار داستانی فیلمنامه، بویژه در میانه‌های فیلم و در غیاب مقطعی راوی اول شخص و تبدیل آن به سوم شخص، بر دوش دیالوگ‌های غالبا 2 نفره میان هیزل و گاس بیفتد. معدود خرده‌تنش‌های ایجادشده میان هیزل و خانواده‌اش نیز تقریبا بی‌پرداخت است و به لحاظ داستانی، جامپ کاتی و تا حد زیادی بیرون از درام اصلی. مسلما کمبودهای یاد شده موجب می‌شود فیلم تا حدی از 4 ستاره شدن دور شود اما در ارزشیابی و ارزشگذاری کلی اثر، قابل اغماض است؛ چراکه تعادل کلی بایسته و مورد نیاز درام بویژه در ساحت‌های روایت سلیس داستان، شخصیت‌پردازی سمپاتیک 2 کاراکتر اصلی، خلق بی‌آلایش جهان جذاب اثر و ارائه صحیح نگاه انسانی مطلوب فیلمساز، حفظ می‌شود تا «بخت پریشان ما» به عنوان دومین اثر بلند سینمایی فیلمسازی همچون جاش بون، از برترین‌های امسال سینمای آمریکا باشد و به احتمال بسیار زیاد از برترین‌های کارنامه فیلمسازی جاش بون.