می‌خواستم سؤال اول را به تابلوی مشترکی که با خانم فرح اصولی کار کردید اختصاص دهم. منظورم تابلوی «در آن جهان که منم» است. میان شما و فرح اصولی چه اشتراکاتی به لحاظ هنری وجود دارد که تصمیم به این کار گرفتید؟
کار کردن ما روی تابلوی «در آن جهان که منم» به یک برنامه جالب برمی‌گردد که از بانوان نقاش دعوت کرده بود هر دو نفر روی یک اثر هنری کار کنند. حالا این اثر هنری می‌توانست در قالب تابلوی نقاشی یا ویدئو آرت و کانسپت باشد. از اینها گذشته، من و فرح اصولی 30 سال است که در کنار هم زندگی کرده‌ایم و حتی گروه هنری «دنا» را هم به همراه چند زن نقاش دیگر تشکیل دادیم. ما با هم نمایشگاه‌های زیادی برگزار کرده‌ایم. فکر می‌کنم مساله اشتراک بر سر یک اثر هنری و خلق مشترک در حال حاضر اتفاق رایجی است و خیلی از هنرمندان این کار را می‌کنند. در عین حال فکر می‌کنم خوب است که هنرمند در حین خلق یک اثر بتواند با هنرمند دیگری هم دیالوگ برقرار کند.
نام این برنامه چه بود؟
به نظرم معادل فارسی‌اش می‌شود تبادل فرهنگی بین‌المللی. دوره قبلی این برنامه به این شکل بود که هر هنرمندی به ساخت یک کاشی می‌پرداخت و جالب اینکه هر کاشی بعد از آماده شدن در ساختمان‌های یک شهر نصب و به معرض نمایش گذاشته شد.
فرح اصولی در گفت‌وگو‌یی گفته بود این تابلو، برشی از زندگی خودش در ایران و برش‌هایی از زندگی شما در مجارستان است. همچنین در این اثر هنر اسلامی و مسیحی و خط لاتین و مجاری در کنار هرم‌های هندسی هشت‌پر نیز القا شده است. نظر خود شما درباره تابلو چیست؟
قبول دارم. این اثر در واقع متشکل از دو هویت ایرانی و مجاری بود. هرچند من 12 سال قبل از انقلاب به ایران آمدم و حالا خودم را بیشتر یک ایرانی می‌دانم. فرح اصولی هم که ایرانی بود و خب هویت خودش را داشت. در عین حال که خود را متعلق به ایران می‌دانم. اما پیشینه من در مجارستان بوده است و در نهایت المان‌های مختلف، این وسط رل بازی کردند، به این شکل که من سعی کردم در عین ایرانی بودن به حفظ هویت خود نیز بپردازم. می‌دانید ما مجاری‌ها فکر می‌کنیم هنرمان هزار سال قدمت و هویت دارد، مثل ایران و از همه مهم‌تر اینکه با شرق هم اشتراکاتی داریم. من می‌خواستم بین ایران و مجارستان یک نقطه اتصال بیابم. همانطور که اشاره کردم من و فرح اصولی سال‌هاست که با هم کار و زندگی می‌کنیم. ما دو زن هستیم و دو مادر و هر یک نقش‌های مشترکی را در خانواده و جامعه ایفا کرده‌ایم و شاید بتوان گفت المان‌های هنری‌مان هم در این اثر نشان از این اشتراک و تبادل و دوستی دارد.
به طور کلی شما دو نفر در «در آن جهان که منم» چه می‌خواهید بگویید؟
بیشتر به تمثیل گرایش داشتیم. ببینید ملکه زمان (بانوی جهان) که از مریدان خاص مولانا بود، روزی از نقاشی می‌خواهد صورت مولانا را تصویر کند، نقاش قلم به دست می‌گیرد. به چهره شاعر نظری می‌اندازد و به نقاشی مشغول می‌شود اما وقتی دوباره مولانا را نگاه می‌کند در مقابل خود صورتی دیگر می‌بیند. او در کاغذی دیگر تصویر تازه‌ای آغاز می‌کند اما پس از اتمام کار وقتی به صورت وی می‌نگرد، چهره دیگری در نظرش جلوه می‌کند. به همین ترتیب صورتک‌های زیادی را نقش می‌کند. اما هربار چهره شاعر دگرگون می‌شود و مولانا این شعر معروف را می‌سراید که:
این جهان و آن جهان مرا مطلب
کاین دو گم شد در آن جهان که منم
نهایتا نقاش متحیر می‌ماند، قلم‌ها را می‌شکند و بیهوش می‌شود و مولوی این غزل را می‌سراید که:
وه چه بی‌رنگ و بی‌نشان که منم
کی ببینید مرا چنان که منم
ما دو هنرمند از دو جهان شرق و غرب بودیم که با الهام از ابیات این غزل مولانا به تجربه مشترکی رسیدیم. می‌خواستیم بگوییم همواره ادراک دو جهان متفاوت مدنظر بوده است. ضمن اینکه مکان و مأوای مورد علاقه هنرمندان، خالق این اثر است. تمثیل‌های منتخب در تابلوی «در آن جهان که منم» تماما ریشه در تمدن و فرهنگ و هنر غرب و شرق دارد.
این صلیب در اثر، نشان از چیست؟
صلیب ریشه در تمدن قدیم ایران دارد و در عین حال نشانه بارز فرهنگ مسیحی نیز هست.
و ستاره هشت‌پر؟
ستاره هشت‌پر در هنر اسلامی خاصه کاشی نقش مهمی دارد. درخت چنار نیز مقامی مقدس در قبل و بعد از اسلام در ایران دارد و نشانه خرد هم هست. خط فارسی و مجاری، خط لاتین و خط«Transyl vania» که شباهت به خط میخی قبل از اسلام ایران دارد. ما سعی کردیم در این اثر اورنارمنت‌های غربی در قالب‌های شرقی، هنر عامه و مینیاتورهای قدیمی ایران را با رنگ آبی فیروزه‌ای به نشانه آسمان و رنگ «اکُر» به نشانه زمین که در هنر اسلامی برای نشان دادن جهان مادی و معنوی است تلفیق کنیم و در نهایت در مرکز تصویر در دو بوم در میان دو صلیب، زن فرشته‌هایی نشسته‌اند در مقام مادر و هنرمند.
دو عالم متفاوت که هر یک از این دو زن حامل آن هستند؟
بله، اما میان این دو عالم، عالم دیگری هم وجود دارد. ضمن اینکه هر دوتای ما تحت تاثیر ادبیات قرار گرفته بودیم. من به شخصه از اول در نقاشی با قلم مو می‌نوشتم، در حال حاضر هم که خط دوباره با نقاشی احیا شده است بویژه خط شرقی که به نظرم قوانین زیبای خودش را دارد. این را من از طریق شاگردان خود متوجه شدم که می‌توان به مدد خط با نقاشی، کارهایی انجام داد.
منظورتان هنر کالیگرافی است؟
دقیقا. گرافیک در واقع نماینده جوانانی است که قصد دارند با تلفیق خط و نقاشی کارهای تازه‌تری انجام دهند و انگار می‌خواهند حرف‌هایشان را در قالب این هنر بزنند. به نظرم خط مقوله مهمی است و نقاشی با لغات جادویی همین خط تکمیل می‌شود و به پختگی می‌رسد.
حالا می‌رسیم به وجه تسمیه اثر «در آن جهان که منم».
شاید به این خاطر که ما دارای دو جهان مادی و معنوی هستیم، فقط خواستیم به یک اشاره بسنده کنیم که آدم‌های عارف به نوعی مابین این دو جهان هستند. هرچند هنرمند همیشه جهان دیگری برای خودش دارد، یک جهان مستقل از دنیای آدم‌های دیگر، و وقتی شروع به کار کردم، دیدم هر دوی ما دو جهان مختلف داریم. در واقع ما با اثر «در این جهان که منم» یک بازی چندجانبه انجام دادیم.
این یعنی تلاقی دو تفکر بر سر چهارراه زندگی.
دقیقا. ما تعمدی و غیرتعمدی می‌دانستیم کاری که ما کردیم المان‌های شرقی و غربی را توأم با هم دارد. این اثر در حال حاضر در موزه هنرهای معاصر تهران است و بعد آن را به کشورهای دیگر هم می‌بریم.
دانشکده هنرهای تزئینی وین چقدر توانست به بسترسازی فکری شما برای نقاشی کمک کند؟
اگر بخواهم صادق باشم باید بگویم خیلی کم. تنها حسن دانشکده وین این بود که مرا از مجارستان و از پشت پرده آهنی به دنیای دیگری انتقال داد. فضای دانشگاه محافضه‌كارانه بود یا شاید من اینطور فکر می‌کردم.
یعنی فکر می‌کردید آن گستردگی فضا وجود ندارد؟
فکر می‌کردم جای رشد برای من در دانشگاه وین تنگ است. این احساس البته متعلق به کسانی است که مایلند در دنیای هنر پرواز کنند ولی نمی‌توانند.
بعد به ایران آمدید؟
در حقیقت در ایران شکوفا شدم و به رشد و خلاقیت رسیدم. با خسروسینایی آشنا شدم و با او ازدواج کردم،12 سال پیش از انقلاب و بعد با «ژازه» آشنا شدم. او استاد مطلق در نقاشی و رویاپرور بود و به عبارتی در دنیای دیگری به سر می‌برد.
مهم‌ترین مولفه ژازه را در چه می‌دانید؟
او همیشه دنبال غیرممکن‌ها بود. دنبال غیرممکن‌ها رفت و آنها را ممکن ساخت. حس پرواز داشت و ردپای این حس درآثارش نمایان است. او به من گفت تا پنج ماه دیگر تو نقاش خوبی می‌شوی و نمایشگاه هم می‌گذاری. همین‌طور هم شد. بعد از برگزاری نمایشگاهم در گالری «جدید» که متعلق به «ژازه» بود دیگر به دانشگاه وین برنگشتم. در حقیقت تکلیف دانشگاه را روشن کردم و در عالم خیال و نقاشی رها شدم. بویژه درهنر ایران که قدمت هزار ساله دارد غرق شدم. تجربه کردم و چیز آموختم.
فضای دهه‌های 40 و 50 چه تاثیری به لحاظ هنری برشما گذاشت؟
آن سال‌ها اوج ورود هنر جدید بود و خب به تبع آن هنرمندان متعددی از طیف‌های گوناگون در عرصه هنرهای تجسمی درخشیدند.
بیشتر یک جور دوگانگی در هنر ایران حاکم بود، یعنی میان هنر سنتی و مدرن هیچ پلی وجود نداشت.
الان هم وجود ندارد (خنده).
درست است. در حال حاضر هم وجود ندارد، بر عکس چین. این کشور همیشه سعی می‌کند در عین اینکه اثر امروزی ارائه دهد، ریشه در سنت‌هایش داشته باشد؛ ویژگی‌ای که در حال حاضر همان طور که اشاره کردم هم در ایران به چشم نمی‌خورد.
البته در آن زمان هنرمندان خوبی چون «محمد احصائی» ، «فرامرز پیلارام» و... توانستند آثاری خلق کنند که ریشه در سنت داشت منتها با تفکر معاصر، حتی «مارکو گریگوریان» در آن سال‌ها که هنوز کسی به درستی کانسپت را نمی‌شناخت به این شیوه روی آورده بود.
یا پرویز کلانتری با ساخت آن خانه‌های کاهگلی.
بله. من حس می‌کردم در این دو دهه با تنوع و گونه‌گونی در هنر روبه‌رو هستم. فضای ایران در آن سال‌ها برای من جوشان بود.
همان سال‌ها بود که نمایشگاه «عروسک‌های کور» را برگزار کردید؟
درست است. ایده‌اش هم از این بیت خیام که «ما لعبتکانیم و فلک لعبت باز» وام گرفته شده بود و بعد پرسپولیس، آشور و... را کار کردم.
وقتی در گذشته آثار شما دقیق می‌شوم، می‌بینم تبدیل کردن اسطوره‌های کهن و همجوار كردن آن با زمان معاصر، مساله همیشگی شما بوده است.
واقعا دغدغه‌ام همین بود که اشاره کردید. همیشه فکر می‌کردم چطور می‌توان داستان‌های کهن شرق را که ریشه در گذشته‌های دور داشتند در اشکال امروز، احیا کرد. نکته جالب این است که بسیاری از داستان‌های کهن ایرانیان خاصه اسطوره‌ها در کشورهای دیگر با گذشت زمان احیا می‌شده‌اند. مثل فیگور گاو که در ایران باستان وجود داشت و امروز سمبل کشور اسپانیا در قالب گاوبازی زنده شده است یا فیگور دیو که در افسانه‌های ایرانیان بوده است و در رم مبدل به فائون می‌شود. می‌خواهم بگویم هیچ ملتی بدون اسطوره نمی‌تواند زندگی کند، به عنوان مثال سال گذشته من به سنگاپور رفتم و در میدان اصلی شهر مجسمه شیری را دیدم که دمش ماهی بود. سنگاپوری‌ها هم در توضیح این مجسمه گفتند این سمبل کشور سنگاپور است زیرا سنگاپور مثل یک شیر در دریا با دشمنان خود جنگید. پس نتیجه می‌گیریم که ما با اسطوره زندگی می‌کنیم.
سبك چقدر توانست در كارهاي شما تاثير بگذارد؟
من در دوره دانشکده به کار کردن روی سبک‌هایی چون اکسپرسیونیسم و کوبیسم روی آوردم ولی برای من مهم بود که فکر می‌کردم باید با شناخت هنر معاصر به حفظ هویت خودمان بپردازیم و دیگر اینکه تمام جزئیات روز دنیا را بشناسی، به عنوان مثال «بلابارتو» در مجارستان برای من یک سمبل بود. او موسیقی معاصر مجار را به خوبی کار می‌کرد. جنگی که در ایران گذشت نیز حاصلش به وجود آمدن جمعیتي جوان بوده است و فکر می‌کنم در سال‌های اخیر مساله هویت ایرانی خیلی اهمیت یافته است. هر چند گوشه چشمی هم به غرب داشته‌ایم اما عمده تمرکزمان روی هویت بوده است. البته بماند بعضی‌ها هم به کپی کاری مشغول هستند. در حال حاضر در دنیا نقاشی اکسپرسیونیسم خیلی رایج است. هر چه باشد من ریشه‌ام را از مجارستان آورده بودم ولی با زندگی اینجا یعنی ایران آغشته شدم. به هر حال من بیشتر تمایل داشته‌ام به مدد نقاشی، حرف عمومی بزنم؛ حرفی که برای دنیا جذابیت داشته باشد.
شاید یکی از دلایل اینکه برخی نقاشان امروز نمی‌توانند عملکردهای موفقیت‌آمیزی داشته باشند به این خاطر است که رمز را در نقاشی نمی‌شناسند و دچار نوعی سرگردانی‌اند؟
نمی‌شود گفت باید واقعا چکار کرد که ماندگار شد. ببینید «باخ» محافضه‌كارانه بود و در زمان او خیلی‌ها فکر نمی‌کردند او ماندگار شود ولی شد و هم دوره‌ای هایش نماندند یا «موتزارت» به همین شکل. شاید بهتر است بگوییم نقاش یا اصولا هنرمندی به رمز ماندگاری می‌رسد که هنرش را از صافی عبور داده باشد. در واقع امروز هر هنرمندی با عینک خود به مشاهده دنیا می‌پردازد. ویژگی نقاشان اروپایی یک حسن دارد و آن اینکه هنرمندان خیلی در قالب فرو نرفته‌اند و هر کس آزاد است حرف خودش را بزند.
چطور شد که از سابقه طولانی در نقاشی روی بوم به خلق مجموعه آثار هنر مفهومی‌تان با عنوان«سفرنامه» رسیدید؟ ظاهرا این مجموعه دو سال پیش در فنلاند به نمایش درآمد و حالا هم قصد دارید آن را در وین به نمایش بگذارید.
باید بپذیریم که در راه هنر همه نوع ابزاری وجود دارد، در عین اینکه ما درحال حاضر تبدیل به جامعه مصرف‌زده شده‌ایم. ایده خلق آثار در «سفرنامه» بعد ازگذشت 40 سال عمر من در ایران شکل گرفت.
لابد بعد از سال‌ها باز هم این پرسش که هویت من چیست به ذهنتان رسید؟
دقیقا و فکر کردم من دوگانه هستم و بهتر بگویم دوهویته. پس سعی کردم در قالب هنر مفهومی این حالت و به قول شما پرسش‌های درونی‌ام را پاسخ دهم و «سفرنامه» را کار کردم.
دیدگاه شخصی خودتان نسبت به ورود کانسپت‌ها، ویدئوآرت‌ها، چیدمان‌ها و اساسا المان‌های هنر جدید چیست؟
آنچه مسلم است هنرهای تجسمی ما پیش و پس از اسلام دارای قابلیت‌های فراوانی بوده است. درواقع ایرانیان به معنای واقعی کلمه در کار هنر خبره هستند. اینکه ما فکر می‌کنیم حالا هنر جدید آمده تا بر هنرهای اصیل تجسمی رسوخ کند و آن را دستخوش آسیب سازد اشتباه است بلکه به نظرم ورود ابزارهای مدرن تاثیر یکسانی در سراسر جهان می‌گذارد، یعنی هر هنری به هر حال فراگیر می‌شود. در حال حاضر دنیا بعد از سینما روی هنرهای تجسمی ما فوکوس کرده و این به نظرم نکته کمی نیست.
شاید به این خاطر است که خارجی‌ها جذب سیالیت عرفان شرقی در آثار ما می‌شوند.
اروپا و آمریکا در دوره‌هایی از هنر آفریقا تاثیر پذیرفتند که در نهایت سبک کوبیسم به وجود آمد یا هنرمندان اروپایی به شناخت هنر ژاپن روی آوردند که نمونه این الهام در آثار ونگوگ به چشم می‌خورد. آنچه روشن است این است که ما به دنبال نو شدن هستیم که این اصلا بد نیست. زمانی هنر اروپا روی ما تاثیر می‌گذاشت حالا نوبت ما شده است.
آیا به نظرتان توانستیم تاثیرگذار باشیم؟
چرا که نه. خاصه هنرمندان جوان که حرفهای زیادی برای گفتن دارند. کشورهای دیگر نسبت به هنر ایران خیلی کنجکاوند. آنها زبان هنرمندان جوان امروز که غالبا اکسپرسیو کار می‌کنند را درمی‌یابند. در واقع جهان باور کرده است که هنرمند ایرانی در آثار خود به دنبال زیبایی و هارمونی و تعادل است.
مایلم درباره یکی از تابلوهایتان یعنی«مرغ باغ ملکوت» صحبت کنیم. وقتی این تک اثر شما را در کنار باقی کارهایتان می‌گذاریم یک نوع معنویت و عرفان شاید از همان نوع شرقی را مشاهده می‌کنیم.
در «مرغ باغ ملکوت» فلسفه شرق بیش از پیش به من نزدیک شد، هر چند من از مرغ و پرندگان در آثارم استفاده‌های زیادی کرده‌ام و شعر هم زیاد خوانده‌ام. در این میان افرادی که مرا می‌شناختند گاه می‌پرسیدند ایران را بیشتر دوست داری یا مجارستان را و من جواب می‌دادم مگر کسی از پرستوها می‌پرسد که کدام سرزمین را بیشتر دوست دارند و این منجر به خلق زن‌پرنده‌ها در کارهایم در مجموعه سفرنامه شد.
شاید هم می‌خواستید در پاسخ این افراد بگویید مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک.
بله. به این مساله هم خیلی اشاره داشتم.
از تاثیری که زنده‌یاد ژازه طباطبایی در نقاشی بر شما داشت، بگویید.
در کارهای او نوعی آزادگی و هدف وجود داشت که مرا جذب می‌کرد. ژازه از معدود هنرمندانی بود که خودش را وقف هنر می‌کرد. آنچه در آثار او جالب بود، تزریق فانتزی و تخیل بود. هر کار نشدنی‌ای را میسر می‌کرد و این برایم خیلی عجیب بود. همین حس تبدیل نشدن به شدن به من هم سرایت کرد. البته خود «سینایی» هم به رشد من در بستر هنری خیلی کمک کرد.
فکر می‌کنم همنشینی با آدم‌های خوش‌بین از شما یک انسان خوش‌بین و مثبت اندیش ساخت. می‌خواهم بگویم آدم‌ها محصول شرایط هستند.
همین است که می‌گویید. افرادی که در زندگی سر راه من قرار گرفتند مرا به هنر دلگرم‌تر و امیدوارتر کردند. سال‌هاست ما سه هنرمندیم که با هم زندگی می‌کنیم و مشکلی هم نداریم. در زندگی ما توافق و تبادل جاری است. ضمن اینکه زیربنای زندگی خانوادگی من در مجارستان نیز متشکل از بافت‌های هنری بود. پدرم خواننده اپرا بود و ادبیات، تئاتر و نقاشی همیشه برای ما حائز اهمیت بود.
شما مدت‌هاست به سبک و شیوه‌ای به نام «ماندالا» کار می‌کنید. ضمن اینکه درباره این شیوه هنری توضیح می‌دهید درباره سلسله کارگاه‌های آموزشی نقاشی که اخیرا در نیویورک برگزار کردید هم توضیح دهید.
یک مربع است که در دایره کار می‌کند و به نوعی میراث تبت است و حالت دینی دارد و در اروپا از طریق یونگ، روانشناس سوییسی رایج شد. او به کسانی که علاقه‌مند بودند شرح داد و ماندالا را شناساند که اگر در دایره کار کنید از نظر حال و هوا و حس، جور دیگری است. انگار آدمی درون خودش را روی کاغذ به تصویر می‌کشد. من چیزی حدود 15 سال به این روش کار کردم و بیشتر روی ماندالا متمرکز شدم. هم از نظر روانی و هم از نظر تزئینی تاثیر زیادی می‌گذارد در واقع یک نوع هنرتراپی است. در این کارگاه اخیر که در حوالی نیویورک برگزار کردم به آموزش 160 دانش‌آموز دبیرستانی پرداختم. درباره این نمایشگاه جالب است که بگویم با دیدن نوجوانان ساده، یک بعدی و زودباور که بسیار هم مشتاق هنر بودند شوکه شدم و به نظرم تجربه جالبی بود. سه هفته دیگر هم برای برگزاری یک کارگاه دیگر به پاریس می‌روم.
حالا که به پایان گفت‌وگو نزدیک شده‌ایم، می‌خواهم با یک فلاش بک شما را به نقطه اول آشنایی‌مان برگردانم. آشنایی ما از نزدیک، به چهار سال پیش برمی‌گردد. آن زمان شما سلسله کارگاه‌هایی را در مؤسسه «بهنام دهش‌پور» برگزار می‌کردید. باتوجه به این مساله شما جزو معدود هنرمندانی هستید که کار در مرکز بیماران سرطانی «بهنام» را شروع کردید. به قول خودتان هنردرمانی و بعد هم به سراغ «محک» و حالا مؤسسه «امید» که مخصوص دختران آسیب‌دیده اجتماع است، رفته‌اید. گرایش به این لایه‌های مخصوص اجتماع چطور در شما شکل گرفت؟
می‌دانید مؤسسه خیریه «بهنام دهش‌پور» در واقع برای من یک نقطه عطف به شمار می‌رفت. همانطور که خودتان هم در سوال به مؤسسه‌هایی که با آنها همکاری داشتم اشاره کردید، من در کارگاه‌هایی که برای این افراد در این مؤسسه‌ها گذاشتم متوجه شدم هنردرمانی چقدر می‌تواند موثر واقع شود. هرچند روزهای اول کارکردن در چنین محیط‌هایی ناراحت‌کننده به نظر می‌رسید. اما از روزهای بعد احساس کردم کار کردن در این کارگاه‌ها می‌تواند مفید واقع شود. می‌توانم بگویم با فعالیت در این مؤسسه‌ها، خاصه «بهنام» افق‌های روشنی برای من باز شد. نکته جالب اینکه پاییز آینده (نوامبر) قرار است سفری به هند داشته باشم. آنجا روستایی نزدیک کلکته وجود دارد که عده‌ای زنان آسيب‌ديده اجتماعي با کودکان خود زندگی می‌کنند. قصد دارم از طریق یونسکو به برگزاری کارگاه آموزشی نقاشی برای آنها بپردازم.
چند سال پیش که برای تهیه گزارش از کارگاه شما به مؤسسه «بهنام» آمدم، گزارش را نیمه‌کاره رها کردم و رفتم. محیط تاثربرانگیز آنجا از تحملم خارج بود. می‌خواستم احساس شما را صرف نظر از هنرمند بودن در کنار آدم‌هایی که در «بهنام» میان مرگ و زندگی دست و پا می‌زدند، بدانم.
وقتی در یک موسسه خیریه با آدم‌های مریض مواجه می‌شوی خب مسلما در برخورد اول جا می‌خوری و متاثر می‌شوی و حتی به قول خودت نمی‌توانی تحمل کنی اما من وقتی دست به کار شدم، مریضی آنها را فراموش کردم. با وجود اینکه می‌دانستم بعضی از آنها شاید تا چند روز دیگر بیشتر زنده نباشند. فقط می‌خواستم به آنها عشق منتقل کنم. هرچه آنها کمتر حرفهای بودند برای من بهتر بود، مثل یک لوح سپید که می‌توانی راحت بر آن نقش بزنی.
من با یک نکته جالب در «بهنام» مواجه شدم و به تفاوت آنها با خودمان پی بردم، اینکه مای نوعی که سالم هستیم دائم به مرز افسردگی می‌رسیم و از همه چیز زندگی ایراد می‌گیریم ولی آنها به مرز مرگ رسیده‌اند اما نقاشی دوست دارند، تئاتر کار می‌کنند و هر کورسوی امیدی برایشان آگراندیسمان می‌شود.
همین است که می‌گویید. اصلا همین روزنه‌های امید است که آنها را نگه می‌دارد. به قول شما همین آگراندیسمان‌ها آنها را امیدوار می‌کند. آنها شاکر هستند، برخلاف اغلب آدم‌های سالمی که غمی ندارند یا اگر دارند چیز مهمی نیست و خودشان از کاه کوه می‌سازند. در آن جهان که منم
می‌خواستم سؤال اول را به تابلوی مشترکی که با خانم فرح اصولی کار کردید اختصاص دهم. منظورم تابلوی «در آن جهان که منم» است. میان شما و فرح اصولی چه اشتراکاتی به لحاظ هنری وجود دارد که تصمیم به این کار گرفتید؟
کار کردن ما روی تابلوی «در آن جهان که منم» به یک برنامه جالب برمی‌گردد که از بانوان نقاش دعوت کرده بود هر دو نفر روی یک اثر هنری کار کنند. حالا این اثر هنری می‌توانست در قالب تابلوی نقاشی یا ویدئو آرت و کانسپت باشد. از اینها گذشته، من و فرح اصولی 30 سال است که در کنار هم زندگی کرده‌ایم و حتی گروه هنری «دنا» را هم به همراه چند زن نقاش دیگر تشکیل دادیم. ما با هم نمایشگاه‌های زیادی برگزار کرده‌ایم. فکر می‌کنم مساله اشتراک بر سر یک اثر هنری و خلق مشترک در حال حاضر اتفاق رایجی است و خیلی از هنرمندان این کار را می‌کنند. در عین حال فکر می‌کنم خوب است که هنرمند در حین خلق یک اثر بتواند با هنرمند دیگری هم دیالوگ برقرار کند.
نام این برنامه چه بود؟
به نظرم معادل فارسی‌اش می‌شود تبادل فرهنگی بین‌المللی. دوره قبلی این برنامه به این شکل بود که هر هنرمندی به ساخت یک کاشی می‌پرداخت و جالب اینکه هر کاشی بعد از آماده شدن در ساختمان‌های یک شهر نصب و به معرض نمایش گذاشته شد.
فرح اصولی در گفت‌وگو‌یی گفته بود این تابلو، برشی از زندگی خودش در ایران و برش‌هایی از زندگی شما در مجارستان است. همچنین در این اثر هنر اسلامی و مسیحی و خط لاتین و مجاری در کنار هرم‌های هندسی هشت‌پر نیز القا شده است. نظر خود شما درباره تابلو چیست؟
قبول دارم. این اثر در واقع متشکل از دو هویت ایرانی و مجاری بود. هرچند من 12 سال قبل از انقلاب به ایران آمدم و حالا خودم را بیشتر یک ایرانی می‌دانم. فرح اصولی هم که ایرانی بود و خب هویت خودش را داشت. در عین حال که خود را متعلق به ایران می‌دانم. اما پیشینه من در مجارستان بوده است و در نهایت المان‌های مختلف، این وسط رل بازی کردند، به این شکل که من سعی کردم در عین ایرانی بودن به حفظ هویت خود نیز بپردازم. می‌دانید ما مجاری‌ها فکر می‌کنیم هنرمان هزار سال قدمت و هویت دارد، مثل ایران و از همه مهم‌تر اینکه با شرق هم اشتراکاتی داریم. من می‌خواستم بین ایران و مجارستان یک نقطه اتصال بیابم. همانطور که اشاره کردم من و فرح اصولی سال‌هاست که با هم کار و زندگی می‌کنیم. ما دو زن هستیم و دو مادر و هر یک نقش‌های مشترکی را در خانواده و جامعه ایفا کرده‌ایم و شاید بتوان گفت المان‌های هنری‌مان هم در این اثر نشان از این اشتراک و تبادل و دوستی دارد.
به طور کلی شما دو نفر در «در آن جهان که منم» چه می‌خواهید بگویید؟
بیشتر به تمثیل گرایش داشتیم. ببینید ملکه زمان (بانوی جهان) که از مریدان خاص مولانا بود، روزی از نقاشی می‌خواهد صورت مولانا را تصویر کند، نقاش قلم به دست می‌گیرد. به چهره شاعر نظری می‌اندازد و به نقاشی مشغول می‌شود اما وقتی دوباره مولانا را نگاه می‌کند در مقابل خود صورتی دیگر می‌بیند. او در کاغذی دیگر تصویر تازه‌ای آغاز می‌کند اما پس از اتمام کار وقتی به صورت وی می‌نگرد، چهره دیگری در نظرش جلوه می‌کند. به همین ترتیب صورتک‌های زیادی را نقش می‌کند. اما هربار چهره شاعر دگرگون می‌شود و مولانا این شعر معروف را می‌سراید که:
این جهان و آن جهان مرا مطلب
کاین دو گم شد در آن جهان که منم
نهایتا نقاش متحیر می‌ماند، قلم‌ها را می‌شکند و بیهوش می‌شود و مولوی این غزل را می‌سراید که:
وه چه بی‌رنگ و بی‌نشان که منم
کی ببینید مرا چنان که منم
ما دو هنرمند از دو جهان شرق و غرب بودیم که با الهام از ابیات این غزل مولانا به تجربه مشترکی رسیدیم. می‌خواستیم بگوییم همواره ادراک دو جهان متفاوت مدنظر بوده است. ضمن اینکه مکان و مأوای مورد علاقه هنرمندان، خالق این اثر است. تمثیل‌های منتخب در تابلوی «در آن جهان که منم» تماما ریشه در تمدن و فرهنگ و هنر غرب و شرق دارد.
این صلیب در اثر، نشان از چیست؟
صلیب ریشه در تمدن قدیم ایران دارد و در عین حال نشانه بارز فرهنگ مسیحی نیز هست.
و ستاره هشت‌پر؟
ستاره هشت‌پر در هنر اسلامی خاصه کاشی نقش مهمی دارد. درخت چنار نیز مقامی مقدس در قبل و بعد از اسلام در ایران دارد و نشانه خرد هم هست. خط فارسی و مجاری، خط لاتین و خط«Transyl vania» که شباهت به خط میخی قبل از اسلام ایران دارد. ما سعی کردیم در این اثر اورنارمنت‌های غربی در قالب‌های شرقی، هنر عامه و مینیاتورهای قدیمی ایران را با رنگ آبی فیروزه‌ای به نشانه آسمان و رنگ «اکُر» به نشانه زمین که در هنر اسلامی برای نشان دادن جهان مادی و معنوی است تلفیق کنیم و در نهایت در مرکز تصویر در دو بوم در میان دو صلیب، زن فرشته‌هایی نشسته‌اند در مقام مادر و هنرمند.
دو عالم متفاوت که هر یک از این دو زن حامل آن هستند؟
بله، اما میان این دو عالم، عالم دیگری هم وجود دارد. ضمن اینکه هر دوتای ما تحت تاثیر ادبیات قرار گرفته بودیم. من به شخصه از اول در نقاشی با قلم مو می‌نوشتم، در حال حاضر هم که خط دوباره با نقاشی احیا شده است بویژه خط شرقی که به نظرم قوانین زیبای خودش را دارد. این را من از طریق شاگردان خود متوجه شدم که می‌توان به مدد خط با نقاشی، کارهایی انجام داد.
منظورتان هنر کالیگرافی است؟
دقیقا. گرافیک در واقع نماینده جوانانی است که قصد دارند با تلفیق خط و نقاشی کارهای تازه‌تری انجام دهند و انگار می‌خواهند حرف‌هایشان را در قالب این هنر بزنند. به نظرم خط مقوله مهمی است و نقاشی با لغات جادویی همین خط تکمیل می‌شود و به پختگی می‌رسد.
حالا می‌رسیم به وجه تسمیه اثر «در آن جهان که منم».
شاید به این خاطر که ما دارای دو جهان مادی و معنوی هستیم، فقط خواستیم به یک اشاره بسنده کنیم که آدم‌های عارف به نوعی مابین این دو جهان هستند. هرچند هنرمند همیشه جهان دیگری برای خودش دارد، یک جهان مستقل از دنیای آدم‌های دیگر، و وقتی شروع به کار کردم، دیدم هر دوی ما دو جهان مختلف داریم. در واقع ما با اثر «در این جهان که منم» یک بازی چندجانبه انجام دادیم.
این یعنی تلاقی دو تفکر بر سر چهارراه زندگی.
دقیقا. ما تعمدی و غیرتعمدی می‌دانستیم کاری که ما کردیم المان‌های شرقی و غربی را توأم با هم دارد. این اثر در حال حاضر در موزه هنرهای معاصر تهران است و بعد آن را به کشورهای دیگر هم می‌بریم.
دانشکده هنرهای تزئینی وین چقدر توانست به بسترسازی فکری شما برای نقاشی کمک کند؟
اگر بخواهم صادق باشم باید بگویم خیلی کم. تنها حسن دانشکده وین این بود که مرا از مجارستان و از پشت پرده آهنی به دنیای دیگری انتقال داد. فضای دانشگاه محافضه‌كارانه بود یا شاید من اینطور فکر می‌کردم.
یعنی فکر می‌کردید آن گستردگی فضا وجود ندارد؟
فکر می‌کردم جای رشد برای من در دانشگاه وین تنگ است. این احساس البته متعلق به کسانی است که مایلند در دنیای هنر پرواز کنند ولی نمی‌توانند.
بعد به ایران آمدید؟
در حقیقت در ایران شکوفا شدم و به رشد و خلاقیت رسیدم. با خسروسینایی آشنا شدم و با او ازدواج کردم،12 سال پیش از انقلاب و بعد با «ژازه» آشنا شدم. او استاد مطلق در نقاشی و رویاپرور بود و به عبارتی در دنیای دیگری به سر می‌برد.
مهم‌ترین مولفه ژازه را در چه می‌دانید؟
او همیشه دنبال غیرممکن‌ها بود. دنبال غیرممکن‌ها رفت و آنها را ممکن ساخت. حس پرواز داشت و ردپای این حس درآثارش نمایان است. او به من گفت تا پنج ماه دیگر تو نقاش خوبی می‌شوی و نمایشگاه هم می‌گذاری. همین‌طور هم شد. بعد از برگزاری نمایشگاهم در گالری «جدید» که متعلق به «ژازه» بود دیگر به دانشگاه وین برنگشتم. در حقیقت تکلیف دانشگاه را روشن کردم و در عالم خیال و نقاشی رها شدم. بویژه درهنر ایران که قدمت هزار ساله دارد غرق شدم. تجربه کردم و چیز آموختم.
فضای دهه‌های 40 و 50 چه تاثیری به لحاظ هنری برشما گذاشت؟
آن سال‌ها اوج ورود هنر جدید بود و خب به تبع آن هنرمندان متعددی از طیف‌های گوناگون در عرصه هنرهای تجسمی درخشیدند.
بیشتر یک جور دوگانگی در هنر ایران حاکم بود، یعنی میان هنر سنتی و مدرن هیچ پلی وجود نداشت.
الان هم وجود ندارد (خنده).
درست است. در حال حاضر هم وجود ندارد، بر عکس چین. این کشور همیشه سعی می‌کند در عین اینکه اثر امروزی ارائه دهد، ریشه در سنت‌هایش داشته باشد؛ ویژگی‌ای که در حال حاضر همان طور که اشاره کردم هم در ایران به چشم نمی‌خورد.
البته در آن زمان هنرمندان خوبی چون «محمد احصائی» ، «فرامرز پیلارام» و... توانستند آثاری خلق کنند که ریشه در سنت داشت منتها با تفکر معاصر، حتی «مارکو گریگوریان» در آن سال‌ها که هنوز کسی به درستی کانسپت را نمی‌شناخت به این شیوه روی آورده بود.
یا پرویز کلانتری با ساخت آن خانه‌های کاهگلی.
بله. من حس می‌کردم در این دو دهه با تنوع و گونه‌گونی در هنر روبه‌رو هستم. فضای ایران در آن سال‌ها برای من جوشان بود.
همان سال‌ها بود که نمایشگاه «عروسک‌های کور» را برگزار کردید؟
درست است. ایده‌اش هم از این بیت خیام که «ما لعبتکانیم و فلک لعبت باز» وام گرفته شده بود و بعد پرسپولیس، آشور و... را کار کردم.
وقتی در گذشته آثار شما دقیق می‌شوم، می‌بینم تبدیل کردن اسطوره‌های کهن و همجوار كردن آن با زمان معاصر، مساله همیشگی شما بوده است.
واقعا دغدغه‌ام همین بود که اشاره کردید. همیشه فکر می‌کردم چطور می‌توان داستان‌های کهن شرق را که ریشه در گذشته‌های دور داشتند در اشکال امروز، احیا کرد. نکته جالب این است که بسیاری از داستان‌های کهن ایرانیان خاصه اسطوره‌ها در کشورهای دیگر با گذشت زمان احیا می‌شده‌اند. مثل فیگور گاو که در ایران باستان وجود داشت و امروز سمبل کشور اسپانیا در قالب گاوبازی زنده شده است یا فیگور دیو که در افسانه‌های ایرانیان بوده است و در رم مبدل به فائون می‌شود. می‌خواهم بگویم هیچ ملتی بدون اسطوره نمی‌تواند زندگی کند، به عنوان مثال سال گذشته من به سنگاپور رفتم و در میدان اصلی شهر مجسمه شیری را دیدم که دمش ماهی بود. سنگاپوری‌ها هم در توضیح این مجسمه گفتند این سمبل کشور سنگاپور است زیرا سنگاپور مثل یک شیر در دریا با دشمنان خود جنگید. پس نتیجه می‌گیریم که ما با اسطوره زندگی می‌کنیم.
سبك چقدر توانست در كارهاي شما تاثير بگذارد؟
من در دوره دانشکده به کار کردن روی سبک‌هایی چون اکسپرسیونیسم و کوبیسم روی آوردم ولی برای من مهم بود که فکر می‌کردم باید با شناخت هنر معاصر به حفظ هویت خودمان بپردازیم و دیگر اینکه تمام جزئیات روز دنیا را بشناسی، به عنوان مثال «بلابارتو» در مجارستان برای من یک سمبل بود. او موسیقی معاصر مجار را به خوبی کار می‌کرد. جنگی که در ایران گذشت نیز حاصلش به وجود آمدن جمعیتي جوان بوده است و فکر می‌کنم در سال‌های اخیر مساله هویت ایرانی خیلی اهمیت یافته است. هر چند گوشه چشمی هم به غرب داشته‌ایم اما عمده تمرکزمان روی هویت بوده است. البته بماند بعضی‌ها هم به کپی کاری مشغول هستند. در حال حاضر در دنیا نقاشی اکسپرسیونیسم خیلی رایج است. هر چه باشد من ریشه‌ام را از مجارستان آورده بودم ولی با زندگی اینجا یعنی ایران آغشته شدم. به هر حال من بیشتر تمایل داشته‌ام به مدد نقاشی، حرف عمومی بزنم؛ حرفی که برای دنیا جذابیت داشته باشد.
شاید یکی از دلایل اینکه برخی نقاشان امروز نمی‌توانند عملکردهای موفقیت‌آمیزی داشته باشند به این خاطر است که رمز را در نقاشی نمی‌شناسند و دچار نوعی سرگردانی‌اند؟
نمی‌شود گفت باید واقعا چکار کرد که ماندگار شد. ببینید «باخ» محافضه‌كارانه بود و در زمان او خیلی‌ها فکر نمی‌کردند او ماندگار شود ولی شد و هم دوره‌ای هایش نماندند یا «موتزارت» به همین شکل. شاید بهتر است بگوییم نقاش یا اصولا هنرمندی به رمز ماندگاری می‌رسد که هنرش را از صافی عبور داده باشد. در واقع امروز هر هنرمندی با عینک خود به مشاهده دنیا می‌پردازد. ویژگی نقاشان اروپایی یک حسن دارد و آن اینکه هنرمندان خیلی در قالب فرو نرفته‌اند و هر کس آزاد است حرف خودش را بزند.
چطور شد که از سابقه طولانی در نقاشی روی بوم به خلق مجموعه آثار هنر مفهومی‌تان با عنوان«سفرنامه» رسیدید؟ ظاهرا این مجموعه دو سال پیش در فنلاند به نمایش درآمد و حالا هم قصد دارید آن را در وین به نمایش بگذارید.
باید بپذیریم که در راه هنر همه نوع ابزاری وجود دارد، در عین اینکه ما درحال حاضر تبدیل به جامعه مصرف‌زده شده‌ایم. ایده خلق آثار در «سفرنامه» بعد ازگذشت 40 سال عمر من در ایران شکل گرفت.
لابد بعد از سال‌ها باز هم این پرسش که هویت من چیست به ذهنتان رسید؟
دقیقا و فکر کردم من دوگانه هستم و بهتر بگویم دوهویته. پس سعی کردم در قالب هنر مفهومی این حالت و به قول شما پرسش‌های درونی‌ام را پاسخ دهم و «سفرنامه» را کار کردم.
دیدگاه شخصی خودتان نسبت به ورود کانسپت‌ها، ویدئوآرت‌ها، چیدمان‌ها و اساسا المان‌های هنر جدید چیست؟
آنچه مسلم است هنرهای تجسمی ما پیش و پس از اسلام دارای قابلیت‌های فراوانی بوده است. درواقع ایرانیان به معنای واقعی کلمه در کار هنر خبره هستند. اینکه ما فکر می‌کنیم حالا هنر جدید آمده تا بر هنرهای اصیل تجسمی رسوخ کند و آن را دستخوش آسیب سازد اشتباه است بلکه به نظرم ورود ابزارهای مدرن تاثیر یکسانی در سراسر جهان می‌گذارد، یعنی هر هنری به هر حال فراگیر می‌شود. در حال حاضر دنیا بعد از سینما روی هنرهای تجسمی ما فوکوس کرده و این به نظرم نکته کمی نیست.
شاید به این خاطر است که خارجی‌ها جذب سیالیت عرفان شرقی در آثار ما می‌شوند.
اروپا و آمریکا در دوره‌هایی از هنر آفریقا تاثیر پذیرفتند که در نهایت سبک کوبیسم به وجود آمد یا هنرمندان اروپایی به شناخت هنر ژاپن روی آوردند که نمونه این الهام در آثار ونگوگ به چشم می‌خورد. آنچه روشن است این است که ما به دنبال نو شدن هستیم که این اصلا بد نیست. زمانی هنر اروپا روی ما تاثیر می‌گذاشت حالا نوبت ما شده است.
آیا به نظرتان توانستیم تاثیرگذار باشیم؟
چرا که نه. خاصه هنرمندان جوان که حرفهای زیادی برای گفتن دارند. کشورهای دیگر نسبت به هنر ایران خیلی کنجکاوند. آنها زبان هنرمندان جوان امروز که غالبا اکسپرسیو کار می‌کنند را درمی‌یابند. در واقع جهان باور کرده است که هنرمند ایرانی در آثار خود به دنبال زیبایی و هارمونی و تعادل است.
مایلم درباره یکی از تابلوهایتان یعنی«مرغ باغ ملکوت» صحبت کنیم. وقتی این تک اثر شما را در کنار باقی کارهایتان می‌گذاریم یک نوع معنویت و عرفان شاید از همان نوع شرقی را مشاهده می‌کنیم.
در «مرغ باغ ملکوت» فلسفه شرق بیش از پیش به من نزدیک شد، هر چند من از مرغ و پرندگان در آثارم استفاده‌های زیادی کرده‌ام و شعر هم زیاد خوانده‌ام. در این میان افرادی که مرا می‌شناختند گاه می‌پرسیدند ایران را بیشتر دوست داری یا مجارستان را و من جواب می‌دادم مگر کسی از پرستوها می‌پرسد که کدام سرزمین را بیشتر دوست دارند و این منجر به خلق زن‌پرنده‌ها در کارهایم در مجموعه سفرنامه شد.
شاید هم می‌خواستید در پاسخ این افراد بگویید مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک.
بله. به این مساله هم خیلی اشاره داشتم.
از تاثیری که زنده‌یاد ژازه طباطبایی در نقاشی بر شما داشت، بگویید.
در کارهای او نوعی آزادگی و هدف وجود داشت که مرا جذب می‌کرد. ژازه از معدود هنرمندانی بود که خودش را وقف هنر می‌کرد. آنچه در آثار او جالب بود، تزریق فانتزی و تخیل بود. هر کار نشدنی‌ای را میسر می‌کرد و این برایم خیلی عجیب بود. همین حس تبدیل نشدن به شدن به من هم سرایت کرد. البته خود «سینایی» هم به رشد من در بستر هنری خیلی کمک کرد.
فکر می‌کنم همنشینی با آدم‌های خوش‌بین از شما یک انسان خوش‌بین و مثبت اندیش ساخت. می‌خواهم بگویم آدم‌ها محصول شرایط هستند.
همین است که می‌گویید. افرادی که در زندگی سر راه من قرار گرفتند مرا به هنر دلگرم‌تر و امیدوارتر کردند. سال‌هاست ما سه هنرمندیم که با هم زندگی می‌کنیم و مشکلی هم نداریم. در زندگی ما توافق و تبادل جاری است. ضمن اینکه زیربنای زندگی خانوادگی من در مجارستان نیز متشکل از بافت‌های هنری بود. پدرم خواننده اپرا بود و ادبیات، تئاتر و نقاشی همیشه برای ما حائز اهمیت بود.
شما مدت‌هاست به سبک و شیوه‌ای به نام «ماندالا» کار می‌کنید. ضمن اینکه درباره این شیوه هنری توضیح می‌دهید درباره سلسله کارگاه‌های آموزشی نقاشی که اخیرا در نیویورک برگزار کردید هم توضیح دهید.
یک مربع است که در دایره کار می‌کند و به نوعی میراث تبت است و حالت دینی دارد و در اروپا از طریق یونگ، روانشناس سوییسی رایج شد. او به کسانی که علاقه‌مند بودند شرح داد و ماندالا را شناساند که اگر در دایره کار کنید از نظر حال و هوا و حس، جور دیگری است. انگار آدمی درون خودش را روی کاغذ به تصویر می‌کشد. من چیزی حدود 15 سال به این روش کار کردم و بیشتر روی ماندالا متمرکز شدم. هم از نظر روانی و هم از نظر تزئینی تاثیر زیادی می‌گذارد در واقع یک نوع هنرتراپی است. در این کارگاه اخیر که در حوالی نیویورک برگزار کردم به آموزش 160 دانش‌آموز دبیرستانی پرداختم. درباره این نمایشگاه جالب است که بگویم با دیدن نوجوانان ساده، یک بعدی و زودباور که بسیار هم مشتاق هنر بودند شوکه شدم و به نظرم تجربه جالبی بود. سه هفته دیگر هم برای برگزاری یک کارگاه دیگر به پاریس می‌روم.
حالا که به پایان گفت‌وگو نزدیک شده‌ایم، می‌خواهم با یک فلاش بک شما را به نقطه اول آشنایی‌مان برگردانم. آشنایی ما از نزدیک، به چهار سال پیش برمی‌گردد. آن زمان شما سلسله کارگاه‌هایی را در مؤسسه «بهنام دهش‌پور» برگزار می‌کردید. باتوجه به این مساله شما جزو معدود هنرمندانی هستید که کار در مرکز بیماران سرطانی «بهنام» را شروع کردید. به قول خودتان هنردرمانی و بعد هم به سراغ «محک» و حالا مؤسسه «امید» که مخصوص دختران آسیب‌دیده اجتماع است، رفته‌اید. گرایش به این لایه‌های مخصوص اجتماع چطور در شما شکل گرفت؟
می‌دانید مؤسسه خیریه «بهنام دهش‌پور» در واقع برای من یک نقطه عطف به شمار می‌رفت. همانطور که خودتان هم در سوال به مؤسسه‌هایی که با آنها همکاری داشتم اشاره کردید، من در کارگاه‌هایی که برای این افراد در این مؤسسه‌ها گذاشتم متوجه شدم هنردرمانی چقدر می‌تواند موثر واقع شود. هرچند روزهای اول کارکردن در چنین محیط‌هایی ناراحت‌کننده به نظر می‌رسید. اما از روزهای بعد احساس کردم کار کردن در این کارگاه‌ها می‌تواند مفید واقع شود. می‌توانم بگویم با فعالیت در این مؤسسه‌ها، خاصه «بهنام» افق‌های روشنی برای من باز شد. نکته جالب اینکه پاییز آینده (نوامبر) قرار است سفری به هند داشته باشم. آنجا روستایی نزدیک کلکته وجود دارد که عده‌ای زنان آسيب‌ديده اجتماعي با کودکان خود زندگی می‌کنند. قصد دارم از طریق یونسکو به برگزاری کارگاه آموزشی نقاشی برای آنها بپردازم.
چند سال پیش که برای تهیه گزارش از کارگاه شما به مؤسسه «بهنام» آمدم، گزارش را نیمه‌کاره رها کردم و رفتم. محیط تاثربرانگیز آنجا از تحملم خارج بود. می‌خواستم احساس شما را صرف نظر از هنرمند بودن در کنار آدم‌هایی که در «بهنام» میان مرگ و زندگی دست و پا می‌زدند، بدانم.
وقتی در یک موسسه خیریه با آدم‌های مریض مواجه می‌شوی خب مسلما در برخورد اول جا می‌خوری و متاثر می‌شوی و حتی به قول خودت نمی‌توانی تحمل کنی اما من وقتی دست به کار شدم، مریضی آنها را فراموش کردم. با وجود اینکه می‌دانستم بعضی از آنها شاید تا چند روز دیگر بیشتر زنده نباشند. فقط می‌خواستم به آنها عشق منتقل کنم. هرچه آنها کمتر حرفهای بودند برای من بهتر بود، مثل یک لوح سپید که می‌توانی راحت بر آن نقش بزنی.
من با یک نکته جالب در «بهنام» مواجه شدم و به تفاوت آنها با خودمان پی بردم، اینکه مای نوعی که سالم هستیم دائم به مرز افسردگی می‌رسیم و از همه چیز زندگی ایراد می‌گیریم ولی آنها به مرز مرگ رسیده‌اند اما نقاشی دوست دارند، تئاتر کار می‌کنند و هر کورسوی امیدی برایشان آگراندیسمان می‌شود.
همین است که می‌گویید. اصلا همین روزنه‌های امید است که آنها را نگه می‌دارد. به قول شما همین آگراندیسمان‌ها آنها را امیدوار می‌کند. آنها شاکر هستند، برخلاف اغلب آدم‌های سالمی که غمی ندارند یا اگر دارند چیز مهمی نیست و خودشان از کاه کوه می‌سازند. ارسال نظر
پربیننده