
«شیار 143» چه پیش از رفتن «یونس» به جبهه و چه پس از آن در دوران چشم بهراه بودن و سرانجام پی بردن به شهادت و بازگشت پیکر، یک سره درباره احساس «الفت»، مادر «یونس» به فرزندش است. حسی که با فضاسازی مناسب و بازی بیهمتای «مریلا زارعی» در نقش «الفت» به خوبی بیان شده است.
روایت فیلم سر راست و خطی نیست. این تنها یکی از برتریهای برجسته فیلم است که با بهرهگیری مناسب و نمایشی از گوشه گوشه زندگی چند خانواده روستایی، مادری را به تصویر میکشد که عاشقانه به فرزندش دلبسته است. با او زندگی میکند. لحظه لحظه زندگی را با فرزندش شریک است. «یونس»، فرزندی که به دل حماسه میزند تا به گفته خودش کلک دشمن را بکند؛ آنگاه با خیالی آسوده با «مریم»، دختری که از کودکی با او بزرگ شده و اکنون «الفت» او را برای همسریاش نشان کرده ازدواج کند اما «الفت» با به تاخیر انداختن این پیوند موافق نیست. او همه اینها را، ازدواج، دفاع و... را زندگی میداند. او در هنگامه نبرد با دشمن متجاوز هم توقفی برای زندگی و خوشبختی یونساش قائل نیست.
نکته اصلی در «شیار 143» همین نوع نگاه متفاوت از دیگر آثار مشابه سینمای دفاع مقدس به فرهنگ مقاومت 8 ساله این مرز و بوم اسلامی است. نگاهی که متعلق به امروز- پس از گذشت 3 دهه از آن دوران- است. نگاهی که عالمانه دفاع از مرزهای میهن را رویدادی دینی و تکلیفی انجام شدنی و مقدس میداند. این نگاه، فیلمساز را به سوی مادری در یک خانواده روستایی کشانده، مادری که بیتوجه به تعلقات مادی زندگی، فرزندش را عاشقانه دوست دارد. عشقی که در جلوههایی ستودنی از ایثار و سادگی، با شکوه و جلالی مثالزدنی برجسته و متجلی میشود. عشقی که مادران صبور و بردبار شهید را استوار و سربلند، در همه این سالها و در توفان حوادث زندگی با همه لذات و خوشیهای زودگذرش چون گوهری درخشان بر تارک زندگی امروز ما ایرانیان نشانده است.
«شیار 143» بهدرستی اثری ممتاز در تکریم این مادران، بویژه مادران شهدای جاویدالاثر دفاع مقدس است. مادران و همسرانی که صبورانه ماندند و اسطورهوار چگونگی گذر از لایههای فریبنده و مادی دنیا را به هستی امروز انسانها هدیه کردند. این همه را فیلم، در عالیترین شکل خود به نمایش گذاشته است. فیلمساز با پرهیز از امکانات دمدستی که فیلمنامه در اختیار او گذاشته در هدایتی هوشمندانه راه دشوار را انتخاب کرده و روایت قصه خود را بهدور از شعار و توجه به گیشه تا به انتها متکی بر دادههای مبتنی بر واقعیت زندگی آن ایام قرار داده است. فیلمنامه «شیار 143» که اقتباسی مناسب توسط فیلمنامهنویس و کارگردان از رمانی به قلم خویش است؛ برداشتی آزاد از رمانهای «اختر»، «روزهای تلواسه» و «چشم سوم» است که خود او آنها را به نگارش درآورده است. «الفت» از دل یکی از شخصیتهای داستان «چشم سوم» متولد شده و با پیوستن ایدههایی واقعی برگرفته از زندگی مادران شهدا سامان گرفته و به شخصیت اصلی شیار143 مبدل میشود. نمونه این ایدهها به گواه نویسنده بسیار است که یکی از آن همه، رادیو به کمر بستن الفت است که برگرفته از زندگی «خانم اختر نیازپور» مادر شهید «جعفر رضایی» است.
بازیگران فیلم نیز در بهدست دادن این جلوههای واقعی نقشی بیمانند را ایفا کردهاند. نقشی که بین آنها «مریلا زارعی» را در ترازی بالاتر از سایرین قرار داده است. آنچنان که این بازی را باید برای او نقطه عطفی در کارنامه بازیگریاش به حساب آورد. بازی او در این فیلم یکدست و زیباست، پس بیراه نیست «شیار 143» را فیلم «مریلا زارعی» نیز بدانیم، چرا که حضور او در نقش «الفت» آنچنان پذیرفتنی از کار در آمده که در بسیاری از لحظات فیلم حیات واقعی بازیگر از یاد میرود و زندگی یک زن روستایی، ساده و بیآلایش در فیلم متجلی میشود. تنها کافی است به برخوردهای «الفت» با فرزندش در معدن، صحنه رخت شستن او، شیوه راه رفتنش یا نگاههای سرشار از عشق مادرانه به پسرش و در بیانی دیگر در کل حیات دراماتیک «الفت» در فیلم توجه کنیم و تواناییهای بازیگری «مریلا زارعی» را در برجسته کردن «شیار 143» در اندازه اثری ستودنی دریابیم. فارغ از این در فیلم شاهد کار بسیار خوب فنی هم هستیم. به نحوی که فیلمبردار در نماهایی زیبا به عنوان ناظری صادق انتظار را در قاب تصویر سینمایی با زبردستی به نمایش میگذارد. نماهایی که چون خود اثر بیآلایش و بهدور از هرگونه خودنمایی تصویری و فنی در خدمت فیلمنامه و تصویری کردن آن است. فیلمبردار خود را به چشم بیننده نمیکشد و در صحنههای احساسی فیلم بیننده را با حرکات اضافی دوربین آزار نمیدهد. او به خواست کارگردان، چه در نورپردازی و چه در حرکتهای دوربین، همانگونه نماها را طراحی کرده که ناظر حاضر در صحنه از واقعه و رویداد جاری به چشم میبیند. از این رو است که «شیار 143» از جنبه تصویری نیز غنی و جذاب از کار درآمده است.
این شاخصهها در طراحی و اجرای سایر جنبهها، از طراحی لباس گرفته تا صحنهآرایی و در شاکله اصلی در حوزه مدیریت و تهیهکنندگی فیلم نیز خوب و حرفهای شکل گرفته است. این همه ممکن نیست مگر با تلاش و همت والای جوانان بر آمده از بستر سینمای انقلاب که توانستهاند کار خوب و نقش کارآمد خود را شکلی کاملا حرفهای در «شیار 143» عرضه کنند. آنها
- همه پدیدآورندگان اثر- با روحیه بسیجی خود فیلمی بزرگ و ماندگار را ساختهاند. فیلمی که بیشک در آینده بیش از امروز از آن خواهیم شنید. سرانجام باید از پایانبندی فیلم یاد کنیم که فصلی بسیار جذاب و پرمعنی است. آنجا که «الفت» باقیمانده پیکر پسرش را که توسط گروه تفحص پیکر شهدا در منطقهای تحت عنوان «شیار ۱۴۳» پیدا شده، در آغوش میگیرد؛ به یاد نوزادی فرزندش او را آرام تکان میدهد، انگار بخواهد او را بخواباند. این رجعت پیکر فرزندش پس از سالها انتظار، او را به هنگامه تولد و نوزادی فرزندش میکشاند. گویی پسرش این بار نه در حصار جسم خاکی، که با بالهای بهشتی و در قامت نوزادی آمده است و اکنون مادر در این دنیای نو، نوزادش را، «یونساش» را در گاهواره آغوشش تاب میدهد و بار دیگر مادری آغاز میکند.