آیت‌الله سیدهاشم بطحائی گلپایگانی:جامعه اصولاً به دو بخش متمدن که جامعه مدنی نامیده می‌شود و بربر که وحشی و غیرمتمدن شناخته شده تقسیم می‌شود البته عده‌ای نیز حد وسط هستند که نه می‌توان آنها را متمدن و نه بربر نامید بلکه نیمی از آداب و رسوم جامعه مدنی را دارند و در عین حال از روش خشن و سنت سیئه جامعه بربر نیز برخوردار هستند. در هر حال بحث درباره شناخت و شناسایی دو قطب متضاد جامعه که اکثریت آن را تشکیل می‌دهند یعنی جامعه مدنی و بربر است. بدیهی است قضاوت آحاد جامعه بربر نسبت به خودشان که از آداب و رسوم بندگی الهی و سیره پیامبر اعظم(ص) و ائمه اطهار علیهم‌السلام بهره‌ای ندارند آن است که«ما متجدد و فرهنگ‌مداریم» در حالی که قضاوت خود انسان درباره خویش از باب «حبّ الشیء یعمی و یصم» حاضر نیست بزرگ‌ترین عیب خود را به حساب بیاورد و اصولا او مدعی است و مدعی نمی‌تواند قاضی باشد بلکه قاضی باید یک مقام بی‌طرف و با معیارهای شناخته‌شده الهی تطبیق داده شود. قرآن با شناخت آفرینش که از بشر دارد درباره جامعه قانون‌گریز (هرچند دارای زندگی مادی به‌روز باشد اما بربر است) خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلًا(فرقان / 44) تو گمان می‌کنی بیشتر اینها گوش شنوا دارند و خردورزند؛ نیستند آنها مگر مانند چهارپایان بلکه گمراه‌تر.
یعنی به ظاهر آراسته آنها نگاه نکن بلکه به رفتار و گفتار آنها نگاه کن ببین چقدر از احکام و دستورات آفریدگار خود دور هستند. نه حریم را رعایت می‌کنند و نه به حرام توجه دارند بلکه خودسر و خودکام مانند چهارپایان فقط به خوراک و گشت و گذار و... روزگار خود را سپری می‌کنند بلکه از حیوانات نیز بدتر هستند زیرا حیوانات، ابزار محاسبه چون عقل را ندارند و تنها شهوت جسمانی دارند لکن اینان در کنار عامل نفسانی دارای عقل وحیانی نیز هستند لیکن عملا از آن خبری نیست و همچنان با غلبه خواسته‌های نفسانی زندگی می‌کنند چنانکه زنانشان دارای حجاب و عفت نیستند و مردانشان نیز تقوا و غیرت ندارند و مجالس‌شان هم با عیش و نوش‌های نامشروع همراه است و در حشر و نشرشان حریمی ندارند و حدود بین محارم و نامحرمان را از بین برده‌اند.
این ویژگی‌های جامعه بربر است لکن جامعه مدنی و متمدن به تمدن قرآنی و متأسی به سنت نبوی(ص) و علوی(ع) و فاطمی(س) درست عکس جامعه بربر است ولذا زنان و مردانشان در تمام شؤون زندگی مقید به رعایت حدود الهی و متأسی به سنت نبوی صلی الله علیه وآله هستند دلیل آن هم روشن است، برای اینکه جامعه مدنی، زندگی دنیا را موقت و گذرگاهی برای ابدیت می‌داند و احتیاج به استدلال هم نیست زیرا قافله پیوسته در حال کوچ است و عده‌ای در حال عبور از این عالم به عالم دیگری هستند و عده‌ای نیز در نوبت در حالی که برخی در غفلت بسر می‌برند؛ همچنان که حافظ عارف می‌گوید:
مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم
جرس فریاد می‌دارد که بربندید محمل‌ها
و نیز می‌گوید:
پیوند عمر بسته به مویی است هوش دار
غمخوار خویش باش غم روزگار چیست؟
و دیگری می‌گوید:
الا یا خیمگی! خیمه فروهل
که پیشاهنگ بیرون شد ز منزل
در جامعه مدنی سیره زنان بر عفت و حجاب و دوری گزیدن از نامحرم و با علم و تدبیر مدیریت در خانه و تربیت فرزندان برومند و لایق است که عمدتاً زیربنای جامعه مستحکم و عزت‌منش در گرو مادران پاکدامن و باعطوفت است.
بدیهی است فرزندانی که در دامن‌های عفیف، نجیب و باحجاب رشد پیدا می‌کنند نه‌تنها مایه عزت و آبروی خانواده هستند که خدمتگزار، دستیار و مشکل‌گشای جامعه نیز خواهند بود.
متقابلاً فرزندانی که در دامن‌های بی‌حجاب و بی‌عفت و بی‌قید به احکام الهی و حقوق خانوادگی تربیت می‌شوند نه‌تنها برای خانواده عنصر مفیدی نیستند بلکه عضوی مضر و سربار جامعه خواهند بود.
اینجاست که به اهمیت تقسیم محیط فعالیت مرد و زن از دید اسلام پی می‌بریم. از امام صادق(ع) روایت است که رسول خدا(ص) پس از ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) کارهای درون خانه را برعهده فاطمه زهرا(س) گذارد و کارهای بیرون منزل را وظیفه امیرالمؤمنین علی(ع) عنوان کرد.
حضرت فاطمه(س) وقتی برنامه تقسیم کار را از پدر شنید، می‌گوید: از اینکه رسول خدا(ص) مرا در تحمل کار، همردیف مردان قرار داد به اندازه‌ای خوشحال شدم که فقط خدا می‌داند (وسائل/ کتاب نکاح/ باب 89/ حدیث 1).
روشن است محیط خارج از خانه اعم از بازار و اداره و... همه و همه مقدمات فراهم‌آوری معاشی سالم برای زندگی آبرومند و ثمر بخش است و محیط خانه نیز در راستای به‌کارگیری اهداف فعالیت‌های خارج از منزل، در ثمربخشی نقش بسیار مهم و قابل توجهی دارد و نکته قابل بیان آن است که این مهم بدون مدیریت بانوی خانه ممکن نخواهد بود زیرا در جامعه‌ای که مرد و زن آن، تنها تولید مثل دارند و هر دو، روانه بازار کار هستند و فرزندان بدون حضور مادر در کنارشان به دور از عطوفت و مهربانی مادرانه، بزرگ می‌شوند نه‌تنها از پیشرفت قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار نیستند بلکه فارغ از مهر و محبت و وفا بوده و حتی عقده‌دار هستند و احساس کمبود می‌کنند و خود را طلبکار از جامعه می‌دانند، غافل از اینکه این کمبود به خاطر قصور یا تقصیر والدین است که هر دو، محیط خانه و خانه‌داری که حق عطوفت‌بخشی و رهنموددهی به فرزندان است را رها کرده و این حق سرنوشت‌ساز را که سفارش اسلام است، زیر پا گذاشتند.
امید است جامعه اسلامی ما در شکوفایی جامعه مدنی با ویژگی‌هایش الگویی برای دیگران باشد.