ثمانه اکوان: هوای سرد وین روز گذشته با فضای سرد مذاکرات هسته‌ای رقابت تنگاتنگی داشت. با وجود اینکه تا قبل از مذاکرات مسقط، ایران و کشورهای عضو گروه 1+5 اظهار امیدواری می‌کردند تا پایان مهلت مقرر به توافق نهایی در این زمینه دست یابند، مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط نشان داد این کار با توجه به درخواست‌های روزافزون آمریکا و همچنین استفاده جان کری از مهره کنگره برای تحت فشار گذاشتن ایران در این دور از مذاکرات، به این آسانی‌ها هم شدنی نیست. روز گذشته محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان با کا‌ترین اشتون، مسؤول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپایی ناهار کاری داشت تا قبل از آخرین دور گفت‌و‌گو‌ها با کشورهای عضو 1+5 جمع‌بندی‌ای از توافقاتی که تاکنون صورت گرفته، داشته باشند. همزمان با برگزار شدن این جلسه اعلام شد نمایندگان آمریکا هم راهی وین شده‌اند تا در این جلسات شرکت کنند. خبرنگاران مستقر در هتل کوبورگ وین خبر دادند که به نظر می‌رسد قرار است جان کری نیز روز چهارشنبه خود را به مذاکرات برساند. با این حال به نظر می‌رسد این تلاش‌ها نه برای توافق نهایی بلکه برای رسیدن به توافق در زمینه تمدید مدت توافق اولیه صورت گرفته باشد. مسؤولان سیاست خارجی ایران و آمریکا هر دو اعلام می‌کنند تمدید مدت قرارداد اولیه در دستور کار نیست و تلاش هر دوطرف این است که به سرعت توافق نهایی حاصل شود. به نظر می‌رسد آمریکا بیشتر از ایران تلاش دارد این توافق را نهایی کند تا کار به انتقادات گسترده کنگره نکشد. با این حال خبرگزاری‌ها و خبرنگاران مستقر در وین اعلام کرده‌اند طرح دیگری نیز در دستور کار است. آنطور که روزنامه ژاپنی آساهی شیمبون روز گذشته اعلام کرد، طرح جدید مبتنی بر یک توافق کلی درباره اموری است که تاکنون بر سر آنها توافق دوطرف حاصل شده است. آنطور که مقامات آمریکایی پیش از این به واشنگتن پست و همچنین رویترز گفته بودند، بر سر ۹۵ درصد موارد توافق شده و تنها تصمیمات سیاسی باقیمانده که به نظر می‌رسد همین تصمیم‌ها به معضل اصلی یا به قول آمریکایی‌ها، شکاف بزرگ بین دو طرف تبدیل شده است. براساس طرحی که روزنامه آساهی شیمبون بیان کرده، قرار است مذاکرات تا اول فروردین ماه سال ۹۴ ادامه یابد اما این به معنای تمدید توافق اولیه نیست. براساس این طرح جدید، طرف‌های مذاکره آنچه تاکنون بر سر آن توافق شده را نهایی کرده و رسیدگی به اختلافات بعدی را به گفتوگوهای آینده تا زمان اول فروردین ماه واگذار می‌کنند.
آخرین فشارهای آمریکایی به مذاکره‌کنندگان ایرانی
گره مذاکرات هسته‌ای ایران اما همینجا باز نمی‌شود. آنطور که رسانه‌های غربی به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش کرده‌اند، اوباما و جان کری اصلا با این شکل از توافق موافقت ندارند. آنها می‌دانند تا ماه ژانویه اکثریت کنگره به دست جمهوریخواهان می‌افتد و به همین دلیل سعی دارند هر طور شده مذاکرات با ایران را در همین دور به پایان برسانند. به همین دلیل هم فشار‌ها هر روز بیشتر از روز قبل می‌شود. وندی شرمن، معاون وزیر خارجه آمریکا روز گذشته به رسانه‌ها گفته با توجه به روزهای باقیمانده تا ضرب‌الاجل ۲۴ نوامبر اکنون زمان آن است که این کار را تمام کنیم. جان کری نیز این مرحله از گفت‌و‌گو‌ها را مرحله‌ای حساس در مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای ایران خوانده است. یک مقام ارشد دیگر وزارت خارجه آمریکا نیز بیان کرده که تمام طرف‌ها در مرحله سخت مذاکرات قرار دارند اما به نظر می‌رسد همچنان این عقیده بین گفت‌و‌گو‌کنندگان آمریکایی وجود دارد که ایران باید تصمیم سخت نهایی را در این باره گرفته و از خود انعطاف نشان دهد. این مقام ارشد آمریکایی تصریح کرد: ما در این مذاکرات در یک مقطع بسیار سخت قرار داریم. ما معتقدیم تصمیمات سخت فقط در پایان گرفته خواهد شد. وی تصریح کرد: برخی از تصمیمات کلیدی بر سر میز مذاکره در پایتخت اتریش گرفته نمی‌شود بلکه توسط مقامات سیاسی کشور‌ها در پایتخت‌هایشان اتخاذ می‌شود. این تصمیمات معمولا تا آخرین ساعات مذاکرات گرفته نمی‌شود.
تهدیدی به نام فابیوس!
تیم مذاکره‌کنندگان آمریکایی آنطور که رسانه‌های غربی از جمله گاردین به آن اشاره کرده‌اند، هنوز هم سعی دارند ایران را با گزینه فابیوس بترسانند! وزیر خارجه فرانسه در دور آخر گفت‌و‌گو‌ها برای توافق اولیه نیز به یکباره در نقش وکیل مدافع صهیونیست‌ها وارد میدان شده و درخواست‌های بیشتری را از ایرانیان مطرح کرده بود. این دور از گفت‌و‌گو‌ها در لبه سقوط و شکست قرار داشت و برای یک روز نیز رسیدن به توافق با تاخیر روبه‌رو شد. در آخر کار مشخص نشد خواسته اصلی فابیوس از تیم ایرانی چه بود اما در نهایت این مذاکرات در توافق اولیه هسته‌ای به ثمر نشست و این توافق حاصل شد. به نظر می‌رسید بعد از این توافق، فابیوس راضی‌تر از قبل بود و به نظر می‌رسد این بار نیز قرار است جان کری با گزینه وارد کردن فرانسه به عنوان وکیل‌مدافع صهیونیست‌ها در دقایق پایانی خواسته‌های بیشتری را از طرف ایرانی داشته باشد.
آخرین اختلاف‌نظر‌ها
در مذاکرات مسقط که به قول سیاستمداران ایرانی به هیچ‌وجه مثبت نبوده و دستاورد خاصی نداشت، مشخص شد گره اصلی کار در رسیدن به توافق نهایی کجاست. آنطور که رسانه‌ها نیز اعلام کردند مشکل در میزان غنی‌سازی، میزان تحقیقات علمی در برنامه هسته‌ای و همچنین چگونگی برداشته شدن تحریم‌ها در زمان توافق بود. این شکاف بزرگ در نظرات ایران و آمریکا هنوز پابرجاست. در حالی که مقامات دولت اوباما همچنان بر این موضوع تاکید دارند که نمی‌توانند «توافقی بد» را به خانه برده و جلو روی اعضای کنگره بگذارند، یکی از خبرنگاران غربی مستقر در صفحه شخصی‌اش در توییتر نوشته است یکی از مقام‌های ایرانی قبل از آغاز مذاکرات با کا‌ترین اشتون در وین گفته است: این بار محمدجواد ظریف و تیم مذاکره‌کننده ایرانی در حالی در مذاکرات حضور دارند که اصولگرایان نیز از مذاکرات آنها حمایت کرده و حتی مهر تایید رهبر عالی ایران نیز همراه او است. با وجود این خوشبینی طرف ایرانی، آسوشیتدپرس به نقل از برخی کار‌شناسان مدعی شده است که هم‌اکنون نقطه گریز ایران، یعنی مدت زمانی که ایران نیاز دارد تا بتواند به تسلیحات هسته‌ای دست پیدا کند، ۳ ماه است و آمریکا و سایر کشورهای 1+5 درصدد هستند این فاصله زمانی را طولانی‌تر کنند. بنابر این گزارش، در آغاز مذاکرات طرف آمریکایی تنها با برخورداری ایران از ۱۵۰۰ سانتریفیوژ موافق بوده است اما هم‌اکنون و پس از پیشرفت‌های حاصله آمریکا با ۴هزار و ۵۰۰ سانتریفیوژ نیز موافقت کرده است، مشروط به اینکه ایران امتیازات دیگری واگذار کند. یکی از امتیازات مورد نظر آمریکا، کاهش ذخائر گاز اورانیوم ایران است. این گاز در آغاز مراحل غنی‌سازی به سانتریفیوژ‌ها تزریق می‌شود. کاهش ذخائر گازی یکی دیگر از روش‌هایی است که می‌تواند نقطه گریز هسته‌ای یک کشور را بالا ببرد. بنابر این گزارش، ایران در ابتدا با این پیشنهاد موافق بوده است اما هم‌اکنون در حال مذاکره با روسیه درباره این موضوع است چرا که مقرر شده است این ذخائر در روسیه نگهداری شود. آسوشیتدپرس به نقل از برخی منابع دیپلماتیک مدعی شده ایران تقاضای خود برای تعداد سانتریفیوژهای فعال را از ۱۰ هزار به ۸ هزار عدد کاهش داده است اما این رقم صرفنظر از میزان ذخائر گاز اورانیوم ایران برای طرف غربی قابل پذیرش نیست. در نهایت اینکه ایران محدودیت در برنامه غنی‌سازی خود را تنها برای مدت زمانی چند ساله می‌پذیرد اما غرب خواهان محدودیت این برنامه در بازه زمانی بیش از 10 سال است.