مجید فلاح: هشتمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت را باید یکی از معتبرترین جشنواره‌های سینمایی کشور تصور کرد! هر ساله این رویداد سینمایی به گونه‌ای رخ می‌دهد که فیلم‌های مستند ارائه شده در آن، چه از نظر کمی و چه کیفی در سطح مطلوبی هستند. حتی حضور فیلم‌های بخش بین‌الملل، به مراتب بهتر و مهم‌تر از جشنواره‌های مشابه دیگر کشور است. خوشبختانه جشنواره امسال با استقبال خوب مردم و اهالی سینما مواجه شده و جای بسی خوشحالی است که برای تماشای یک فیلم مستند، سالن اصلی سینمافلسطین پر از جمعیت باشد! این اتفاق فرخنده می‌تواند برای سینمای مستند کشورمان بسیار امیدوارکننده قلمداد شود. تلاش ما این است که هر روز نگاهی گذرا و کوتاه به چند فیلم مستند به نمایش درآمده در جشنواره سینما حقیقت داشته باشیم، آن هم به سینمای مستند، سینمایی که ارزش‌های فراوان آن همواره نادیده گرفته می‌شود.
گزارش چند قتل در سینما حقیقت!
مستند «گزارش یک بازپرس» به کارگردانی محسن خانجهانی را باید یک پرتره از زندگی«محمد شهریاری» بازپرس ویژه قتل تهران دانست. خانجهانی که در کارنامه خود مستندهای موفقی چون: «صندلی 257»، «انتهای خیابان پاستور»، «کلاه شیشه‌ای»، «یار دبستانی»، «ارتفاع 437» و... دارد، این بار سراغ موضوع جالبی رفته است. شاید در کشور ما سینما، هیچ وقت این قدر نزدیک به زندگی یک بازپرس قتل نزدیک نشده باشد! دوربین خانجهانی وارد خانواده و محل کار محمد شهریاری شد تا از نزدیک وجوه مختلف زندگی او را به تصویر بکشد. بدون اینکه دراین میان چیدمان خاصی به روال زندگی شهریاری بدهد. او زندگی خود را داشت و گروه فیلمسازی فیلم خود را ساختند! ویژگی خاصی که مختص سینمای مستند است و در آثار خانجهانی نمود خوبی دارد. شهریاری خیلی عادی با فرزندش به پارک می‌رود و در کنار خانواده‌اش است ولی همیشه در خدمت فعالیت‌های حوزه کاری‌اش قرار دارد و به محض تماس باید آماده پاسخگویی مراجع انتظامی و قضایی باشد و حتی اگر لازم بود خود را به محل حادثه برساند.دوربین خانجهانی با بازپرس سر صحنه قتل‌ها همراه می‌شود یا در دقایق دستگیری متهمان سر صحنه حضور دارد. کارگردان بدون پیش‌داوری تلاش کرده تا با نگاهی انسانی به بررسی قتل‌هایی بپردازد که در دقایق خاص اتفاق می‌افتد؛ زمانی که آدم‌ها آستانه تحمل‌شان تمام می‌شود و در شرایط عصبانیت خاص، ناگهان دست به کارهای خطرناکی می‌زنند. کارگردان در فیلم، به بزرگنمایی حوادث نمی‌پردازد و بیان فیلم از قتل‌ها تنها در حد و اندازه‌های واقعی است. سکانس‌ها بویژه در صحنه‌هایی که متهمان به تشریح حادثه می‌پردازند، با پلان‌های کوتاه تدوین شده است که به ریتم کار کمک می‌کند. حتی موسیقی هم در جاهای خاصی به مدد تصویر می‌آید و استفاده خوبی از آن شده است. اغلب در مواردی که حرف‌های بزرگی مطرح می‌شود، موسیقی با کلام و تصویر همراه می‌شود. مشکلات ظریفی در فیلم هست که می‌شد با اندکی دقت آنان را مرتفع ساخت. مثلا وقتی بازپرس در ماشین با گوشی‌اش حرف می‌زند، کیفیت صدای خوبی را نشنیدیم! چگونه است که مجری قانون، خودش هنگام رانندگی بدون در نظر گرفتن ممنوعیت استفاده از تلفن همراه، به راحتی با گوشی حرف می‌زند؟ تاثیر شغل بازپرس بر خانواده‌اش به صورت گذرا به تصویر درآمد، اما ای‌کاش تاثیر حضور بازپرس شهریاری در صحنه‌های جنایت و سر و کله زدن با متهمان هم مورد کنکاش قرار می‌گرفت. خیلی دشوار به نظر می‌رسد که شخصی 24 ساعته با مرگ، حادثه، قتل و... سر و کار داشته باشد. بدون شک تاثیرات منفی در روحیه او خواهد داشت. کاش کارگردان در به نمایش درآوردن لایه‌های مختلف زندگی بازپرس، این وجوه شخصیتی شهریاری را نیز در نظر می‌گرفت. گزارش یک بازپرس اولین محصول مرکز رسانه قوه‌قضائیه است که امیدواریم آخرین اثر این نهاد نباشد. بدون تردید قوه‌قضائیه با رویکردی سینمایی و تلویزیونی، می‌تواند به کارکرد‌های مهمی در این وادی نایل آید. اهداف مهمی چون پیشگیری از قتل، بزهکاری، ناهنجاری و... می‌تواند با زبان هنر اطلاع‌رسانی شود و بین اقشار مختلف جامعه انتشار یابد. امروزه می‌توان سیاست‌های کلان فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... را با رسانه‌ای فراگیر چون سینما و تلویزیون به میان مردم برد. امیدواریم با ساخت فیلم‌هایی از این دست و اطلاع‌رسانی دقیق، شاهد جامعه‌ای بدون جرم باشیم.
جوانی به نام ابوالفضل کلانتری
«ابوالفضل کلانتری» جوان کوتاه‌قامتی است که در هتل مشیرالممالک یزد، کار می‌کند. او به خاطر قد کوتاهش، دچار مشکلات گوناگونی است، از جمله ازدواج! دلش می‌خواهد، تشکیل خانواده بدهد اما این امکان برای او فراهم نمی‌شود. چرا که هر کسی را دوست دارد، از او بلندقامت‌تر است و ابوالفضل را برای ازدواج نمی‌پذیرد... مطلب بالا، خلاصه داستان فیلم مستند «124» ساخته رقیه توکلی است. مستندی اجتماعی از زندگی جوانی که درگیر مشکلات مختلفی است. بدون شک ابوالفضل با قامت کوتاهش، غیر از ازدواج مسائل دیگری هم دارد که فیلم اشاره چندانی به آن نداشته و سؤال‌های مخاطبان را بدون پاسخ گذاشته است.
ما در ابوالفضل در بخشی از فیلم بیان می‌کند که او اصلا چیزی نمی‌خورد. چرا ابوالفضل میل به ناهار و شام ندارد؟ اگر چیزی نمی‌خورد چگونه این همه انرژی برای کار دارد؟ توکلی بدون اشاره به لایه‌های دیگر زندگی یک جوان خاص، تنها به علاقه و اشتیاق او به ازدواج پرداخته است. در صورتی که می‌توانست با نقب‌زدن به زندگی ابوالفضل، به استحکام فیلم خود کمک شایانی کند. متاسفانه نورپردازی داخلی فیلم در بعضی از صحنه‌ها خیلی خوب نبود. حتی میزانسن‌هایی که به ابوالفضل داده می‌شد تا در صحنه جاری باشد. ابوالفضل کلانتری قابلیت این را دارد که یک فیلم بلند از او ساخته شود، ولی گویا توکلی قدری شتابزده به موضوع نگاه کرده و ظرف چند روز کار تولید فیلم را به پایان رسانده است! کاش با بررسی وضعیت تحصیل، جایگاه اجتماعی او بین دوستان، فامیل و... فیلمی بهتر را شاهد می‌بودیم. عنوان 124 هم خیلی برازنده فیلم نبود، تنها به صرف اینکه ابوالفضل 124 دوست در فضای مجازی دارد این عنوان برای فیلم انتخاب شد. ناخودآگاه ذهن مخاطب به سمت فیلم «شیار 143» (نرگس آبیار) می‌رود... در هر صورت «ابوالفضل کلانتری» با وضعیت جسمانی خاصی که دارد توسط رقیه توکلی به سینمای ایران معرفی شده و بدون شک باز هم از او خواهیم شنید.
مرثیه‌ای برای «هامون»!
فیلم‌های مستندی که مشکلات و مسائل اقتصادی، جغرافیایی، فرهنگی و... جامعه‌ای را به تصویر می‌کشند می‌تواند راهگشای بن‌بست‌های به وجود آمده آن مناطق باشد. چرا که زبان تصویر، گویاترین و تاثیرگذارترین رسانه در بیان مسائل و مشکلات است. در تاریخ سینمای جهان، فیلم‌های ماندگاری در این عرصه ساخته شده است که تاثیر شگرفی در تاریخ کشورشان داشتند. در این چند ساله با توجه به خشکسالی‌های مداوم در کشورمان بسیاری از رودخانه‌ها، تالاب‌ها و دریاچه‌ها نابود شدند که دریاچه ارومیه و هامون از مهم‌ترین آنهاست. محسن شیرازی با بغض هامون مرثیه‌ای برای این زیستگاه مهم بین‌المللی که سالانه پناهگاه امنی برای پرندگان مهاجر بوده، ساخته است. مرثیه‌ای که
واژه واژه آن را مردم سختکوش و بی‌ریای سیستان سروده‌اند. بغض هامون مستند گزارش‌گونه‌ای است از روند مرگ دریاچه هامون و مشکلاتی که برای مردم منطقه ایجاد شده است. کارگردان به دورافتاده‌ترین مناطق سیستان رفته تا پای حرف‌های عشایر کپرنشین آنجا بنشیند. مردمی که از نداری، بی‌آبی و مشکلات اقتصادی به تنگ آمده‌اند. یکی از بخش‌های زیبای فیلم، سکوت آدم‌هایی است که دوربین با آنها حرف می‌زند! پیرمرد از درد زیاد ناگهان بین حرف‌هایش سکوت می‌کند و باقی حرف‌های او را مخاطب در سکوت او می‌شنود! در چند سکانس این سکوت تاثیرگذار تکرار می‌شود و مخاطب را به عمق فاجعه هامون می‌برد. ای‌کاش شیرازی از غنای موسیقی سیستان بیشتر از این در فیلم بهره می‌برد. سازهایی چون سرنا اگر به صورت سلو در کل کار تکرار می‌شد تاثیرگذاری خوبی داشت. بغض هامون فیلمی است که باید دولتمردان به تماشای آن بنشینند.