حاشیه‌نشینی یکی از مشکلات دامنگیر شهرهای بزرگ است که در شهر زاهدان، مرکز سیستان و بلوچستان با رشد فزاینده‌ای همراه بوده و بیش از ۳۰ درصد جمعیت و مساحت این شهر را به خود اختصاص داده است. به گزارش مهر، خدمات رفاهی و امکانات شهری زاهدان، از سمت جنوب به شمال روندی معکوس داشته تا حدی که بیش از ۱۵۰ هزار نفر از ساکنان این منطقه حتی از داشتن آب شرب بهداشتی و برق محروم هستند و به گفته مسؤولان محلی ۳۰۰ هزار نفر از جمعیت ۸۰۰ هزار نفری این شهر در حاشیه قرار دارند. قوانین جاری، ساکنان خانه‌های خشت و گلی غیرمجاز در مناطق حاشیه‌ای زاهدان را به دلیل نداشتن سند به رسمیت نمی‌شناسد و از همین رو دولت از ارائه خدمات به این شهروندان غیررسمی خودداری می‌کند و سال‌هاست توجهی به نیازهای اولیه این افراد نشده است. با پیشروی به سمت شمال شهر زاهدان که به «بام زاهدان» نیز شهرت دارد ردپای ادارات نیز کمرنگ می‌شود به‌گونه‌ای که کوچه‌های خاکی، تکثر واحدهای مرغ‌پرکنی در جوار خیابان، زباله‌های پراکنده، عبور کانال‌های فاضلاب از میان محله‌ها و تجمع معتادان خیابانی پررنگ‌تر و محرومیت از خدمات شهری به وضوح خودنمایی می‌کند. غالب منازل احداث شده در این نقطه از شهر فاقد آب لوله‌کشی بوده و لذا وجود حمام و چشمه‌های بهداشتی در این منازل به شکل ابتدایی و صحرایی بوده و سال‌هاست نیازهای اولیه ساکنان این محلات به دست فراموشی سپرده شده است. قسمت‌های بسیاری از محله شیرآباد با اینکه از قدمت بسیار زیادی نیز برخوردار است و بیش از ۲۵ سال از زندگی ساکنان در این محله می‌گذرد اما مالکیت شخصی ندارد و قانونا شهرداری آنها را مالک نمی‌داند و لذا از ارائه بسیاری خدمات شهری به این مناطق تاکنون خودداری شده است. کریم‌آباد، شیرآباد، همت‌آباد و بلوار رسالت در زاهدان یکی از نواحی حاشیه‌نشین این شهر است که به دلیل پایین‌بودن سطح سواد و مهارت در بخش غیررسمی اقتصاد جذب و به شغل‌های کاذب اشتغال دارند. در این مناطق اغلب خانوارها تنها در یک یا دو اتاق زندگی می‌کنند و قریب به ۸۰ درصد واحدهای مسکونی فاقد پروانه ساختمان است. وجود مسیرهای روباز فاضلاب و فضاهای غیربهداشتی در سطح شهر که منجر به شیوع انواع بیماری‌ها شده از دیگر آثار فضایی و کالبدی حاشیه نشینی در این ناحیه شهری است. جوانی جمعیت، بالا بودن نرخ بی‌سوادی، وجود خانوارهای فاقد سرپرست، تکثر افراد فاقد شناسنامه، عدم وجود نیروی کار متخصص و غلبه فعالیت‌های غیررسمی بر رسمی از جمله معضلات حاکم بر این مناطق است. ساختار کالبدی شامل عدم شکل‌گیری خدمات زیربنایی شهری، بروز پدیده بدمسکنی، عدم دسترسی به خدمات رفاهی شهری، توزیع ناعادلانه زمین و عدم شکل‌گیری فعالیت‌های تولیدی و کارگاهی از جمله مشکلاتی است که بر مشکلات حاشیه‌ای کلانشهر زاهدان افزوده است.
زنان و کودکان نخستین قربانیان سکونتگاه‌های غیررسمی
مسؤول دفتر حمایت از حقوق زنان و کودکان دادگستری سیستان و بلوچستان نیز درباره مشکلات حاشیه شهر زاهدان گفت: وضعیت زنان در مناطق حاشیه‌ای شهر زاهدان نماد بارز فقر کامل و بی‌توجهی به حقوق انسانی است، چرا که به سبب ساخت‌وساز غیرقانونی آنها مجبورند در خانه‌ای بدون شرایط رفاهی از جمله آب لوله‌کشی، برق و سایر ملزومات زندگی کنند. ام‌کلثوم موذن در گفت‌وگو با مهر بیان داشت: چطور می‌توان از زنی که در یک فضای ۱۲ متری زندگی، آشپزی و استحمام می‌کند توقع داشت در زمینه بهداشت وضعیت مناسبی داشته باشد. وی ادامه داد: این زن مجبور است با استفاده از یک تشت یا چند آفتابه آب، بچه خود را در همان جایی که زندگی کرده و غذا می‌خورد استحمام کند و لذا می‌توان با تجسم این صحنه دریافت که زندگی در این مناطق چه معنایی دارد. موذن عنوان داشت: از سویی در کنار همین فضا، دستشویی صحرایی وجود دارد که با اندکی وزش باد انگل‌ها و میکروب‌ها را در فضای منطقه پخش می‌کند که نه‌تنها سلامت خانواده بلکه دیگر شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.