علیرضا پورصباغ: در بخش دوم میزگرد یاران دبستانی همان روند خاطره‌گویی را پی گرفتیم و صحبت کردن با لذت عمو عزت (عزت‌الله رمضانی‌فر) دنبالچه‌ای بود بر این بازخوانی خاطرات یاران دبستانی. یادآور می‌شود این گفت‌وگو‌ها ادامه میزگرد یاران دبستانی است که بخش نخست آن در شماره قبل با حضور مصطفی طاری، عزت‌الله رمضانی‌فر، جمشید جم و تورج مهرزادیان منتشر شد.
***
رمضانی‌فر: من به خیلی قبل‌تر برمی‌گردم. دوره بازیگری که ما رفتیم پیش استاد سمندریان، حدود 80-70 نفر بودیم، در میان این 80-70 نفر من با یکی، دو نفر دیگر از دوستان که بعدا اسمشان را به شما می‌گویم در این کلاس‌ها شرکت کردیم و مدام کم و کمتر شدیم تا اینکه در نهایت 6-5 نفر باقی ماندیم. این تعداد چه کسانی بودند؟ پرویز فنی‌زاده، پرویز پورحسینی، سعید پورصمیمی، اسماعیل محرابی، خانم مریم معترف و من. ما از آن کلاس‌ها بیرون آمدیم. به من گفتند این گروه‌ها هستند، تو با کدام گروه هستی؟ به هر حال آن زمان هنرپیشه‌ها تعداد انگشت‌شماری بودند اما در همان ابتدا با 3 گروه کارم را شروع کردم. من کلی برنامه زنده تلویزیونی کار کرده‌ام، آن هم در دوره‌ای که اتفاقاتی که در برنامه زنده می‌افتاد دیگر قابل برگشت نبود. بعد از اینها ما آمدیم در گروه هنر ملی. چه کسانی در گروه هنر ملی بودند؟ بهرام بیضایی، بیژن مفید، علی حاتمی، علی نصیریان، عنایت‌الله بخشی، همه گنده‌ها جمع بودند. من در چنین گروهی کار می‌کردم. وقتی به من گفتند برو در گروه هنر ملی، فکر می‌کنید کار من چه بود؟ من باید قبل از اجرا بیایم و صحنه را جارو کنم، چای درست می‌کردم و نان می‌گرفتم تا عصرانه و چای بخوریم. بعد هم همه برای ورزش لخت می‌شدیم. آقای عنایت بخشی ضرب می‌زد و ما را ورزش می‌داد. در همان گروه من به نقش اولی رسیدم. بعدها گفتند بیاییم و از این اجرای تو فیلمی بسازیم، آنقدر قضیه فیلم ساختن را کش دادند که پرویز صیاد رفت و صمد را از روی آن ساخت. بعد نوشتند صمد از اجرای رمضانی‌فر گرفته شده است. به هر حال صیاد نقش صمد را از من کپی کرد یا مثلا من برای فیلم حسن کچل آقای حاتمی کاندیدا بودم که آن نقش را بازی کنم، کاندیدای اصلی من بودم، نمی‌دانم چه اتفاقی افتاد که همه‌چیز عوض شد و تغییر کرد. حالا ما آمدیم در سینما و فیلم گاو را کار کردیم. همه گفتند رمضانی‌فر دیگر رفت. زمانی که فیلم گاو را در وزارت ارشاد گذاشتند بازی من دو برابر بود. آقایان انتظامی و نصیریان شدیدا اعتراض کردند که آقا رمضانی‌فر نقش اول است! آقا آنقدر زدند و زدند تا اینکه کار ما را نصف کردند. با اینکه کار ما را نصف کردند آنهایی که اولین بار کار را در وزارت ارشاد دیده بودند گفتند آقای رمضانی‌فر چه شد؟ گفتم بروید از آقایان انتظامی و نصیریان بپرسید. خدا شاهد است کسی به آنها توجه نکرد و همه ریختند سر من. نقش من شد نصف. دقت کردید؟ من بازی‌های زیادی کردم. 6-5 تا کار کرده بودم. برای کاری دنبال من آمدند و گفتند آقا کامران قدکچیان دارد دنبال تو می‌گردد به همراه علی درویش. حالا علی درویش چه کسی بود؟ او مدیر پخش کارهای ژورک بود. ایشان می‌خواست فیلم اولش را با کامران قدکچیان کار کند. گفتند رمضانی‌فر کجایی؟ علی درویش شما را کار دارد. در این زمان آقای سمندریان که استاد ما بود نمایشنامه کرگدن را در دانشگاه گذاشته بود. یکی از بازیگرانش مهدی فخیم‌زاده بود. رفتیم و گفتند امضا کن. گفتند این چک. سناریو را بردم و خواندم، دیدم این نقش تا اواسط فیلم، منفی است و بعد مثبت می‌شود. هر چه فکر کردم من اصلا بازیگر خانواده بودم و اصلا نقش منفی؟ کلی فکر کردم و گفتم بفرمایید این چک شما و این هم سناریو. گفت: چرا رمضانی‌فر؟ گفتم این نقش تا اواسط، منفی است. بعد دست انداخت و مجله را درآورد و گفت: رمضانی‌فر! من برای اسم تو از پخش پول دارم می‌گیرم. آن موقع‌ها اگر تهیه‌کننده‌ای می‌خواست فیلم بسازد اگر پولش کم بود عکس بازیگران را در مجله سینما چاپ می‌کرد و فلان پخش زنگ می‌زد و می‌گفت آقای فلانی پخش این فیلم را به من می‌دهی؟ او هم قبول می‌کرد و پخش‌کننده می‌پرسید چقدر کم داری؟ می‌گفت مثلا فلان مقدار، می‌گفت اگر بازیگرانت این افراد هستند من این پول را به تو می‌دهم. دیدم عکس من را روی مجله انداخته و گفت من از روی اسم تو دارم پول می‌گیرم، گفتم من بازی نمی‌کنم. بعد گفتم یک پسری از تئاتر آمده که اسمش مهدی فخیم‌زاده است. گفت آقا من مهدی فخیم‌زاده را چه می‌شناسم؟ برای مهدی فخیم‌زاده که پول به من نمی‌دهند. چند روز قبل کامران قدکچیان را دیدم که یادی از آن روزها کرد و گفت: تو انصراف دادی و او را پیشنهاد دادی و ما او را به کار گرفتیم. این آدم‌ها برای ما چه کرده‌اند؟ من حتی در یکی از کارهای فخیم‌زاده نیستم. ولی همین آدم را با سبیل گرو گذاشتن وارد عرصه سینما کردم. شما می‌دانید من در اولین کار آقای کیارستمی به اسم نان و کوچه دستیار ایشان بودم. دستیار فیلمبردار بودم. فیلمبردار مهرداد فخیمی بود و من دستیارش بودم. من از طرف وزارت ارشاد داشتم دوره فیلمبرداری می‌دیدم، در فیلم بازی‌هایی هم می‌کردم. در دانشگاه رشته من، عکاسی و فیلمبرداری بود. غیر از عکاسی و فیلمبرداری، تعمیر سخت‌افزاری دوربین را هم یاد گرفتیم. اولین فیلم من نان و کوچه بود؛ اولین کار عباس کیارستمی. وزارت ارشاد (فرهنگ و هنر) به من گفت: رمضانی‌فر! تو برای حمل دوربین همراه اینها برو. داشتم کار می‌کردم دیدم کاست گیر کرد، گفت چی شد؟ گفتم دوربین خراب شده است. گفت پس کار تعطیل. گفتم آقا اجازه می‌دهید؟ رفتم کاست را از روی دوربین برداشتم و گیت دوربین را باز کردم. آنهایی که با دوربین کار کرده‌اند می‌دانند گیت دوربین مشکل‌ترین جای آن است و تمام خرده‌فیلم‌ها را ریختم بیرون و گیت را پاک کردن و جا انداختم. فیلم و کاست را لوک زدم و گفتم آقا بفرمایید. کیارستمی گفت آقا چطور این کار را کردی؟ گفتم آقا اینها را به ما یاد داده‌اند.
مهرزادیان: عزت اصلا آدم شاد و در عین حال کاربلدی است.
رمضانی‌فر: ما اینطوری کار کردیم. حالا جلوتر که برویم می‌رسیم به اول انقلاب. آقای مهرجویی که من گاو را با ایشان بازی کردم، کمی ارتباط خانوادگی با هم داشتیم، خیلی من را دوست داشت. هندی‌ها را می‌آورد خانه‌اش و هندی می‌خواندم، او هم عشق می‌کرد. حدود دو سال بود که مهرجویی را ندیده بودم. زنگ زد: رمضانی‌فر! کجایی؟ بیا می‌خواهیم فیلم کار کنیم. آن موقع‌ها که موبایل نبود. مهرجویی گفت بیا سرچهارراه سمیه، من آنجا ایستاده‌ام. استودیویی آنجا بود به اسم پرویز خان. می‌خواست فیلم اجاره‌نشین‌ها را کار کند. من که رسیدم سرقرار، ماچ و بوسه. ناگهان گفت رمضانی‌فر وایستا ببینم، بچرخ ببینم. نگاهی کرد و دیدم که ناراحت شد. گفتم چه شده؟ گفت رمضانی‌فر! من یک نقش برای تو نوشته‌ام و می‌خواستم تو بازی کنی اما تو چقدر لاغری! گفته بودند تو چاق شدی. گفتم نه، من همینم. دیدم ناراحت شد. رفتیم سر چهارراه سمیه یک جگرکی بود که الان ساندویچی شده است. رفتیم جگر خوردیم. او به بهرام کاظمی (که آسیستانش بود) گفت: بهرام! سناریو را به عزت بده که فردا رمضانی‌فر و انتظامی و حمیده خیرآبادی بیایند برای تمرین. یک هفته تمام تمرین کردیم و مسؤول طراح لباس برای من شکم گذاشت و گفت آقا چکارش کنیم گردنش لاغر است، آن را نمی‌توانیم کاری بکنیم. آن زمان من در تلویزیون کار نمایشی می‌کردم. در استودیوهای مختلفی کار می‌کردم. در استودیوی کنار دستی ما در استودیو 12 یک سری داشتند محله برو بیا و ماجرای هپلی را کار می‌کردند. در استودیویی که روبه‌روی ما بود کار می‌کردند و می‌آمدیم آنجا می‌نشستیم چایی می‌خوردیم. از جمله یکی از اینها اکبر عبدی بود. عبدی را که دیدم متوجه شدم همان چاقالویی است که مهرجویی دنبالش می‌گردد. گفتم داریوش یک پسره است در محله برو بیا، اسمش اکبر عبدی است. گفت اکبر عبدی کیست؟ گفتم چاق است، شکم دارد. او را برداشتم و بردم آنجا و گفتم این نقش را بدهید او بازی کند. گفت پس با رمضانی‌فر قرارداد ببندیم رئیس کارگرها را بازی کند. گفتند نقش رئیس کارگرها را فردوس کاویانی امضا کرد، پول هم گرفت و رفت. مهرجویی زد توی سرش و گفت ای داد! گفتم ولش کنید آقا. قسمت نیست.
طاری: ما نسلی هستیم که سکانداران جدید سینما و تلویزیون از ما خوششان نمی‌آید ولی مردم ایران عاشق نسل ما هستند. در حق ما خیلی جفا می‌شود. در سریالی که اسم نمی‌برم و یکی از کارهای عظیم تلویزیون بود، یک بابایی در دفتر تهیه‌کننده بود که چایی می‌داد. کارشان حاشیه‌ای و جانبی بود اما از ما بیشتر می‌گرفتند. من دوست قدیمی تهیه‌کننده هستم. ایشان به ضرغامی گفت تنها کسی که در این سریال بزرگ اسم پول نیاورد مصطفی طاری بود. ضرغامی گفت کارش را دیدم و بسیار تعریف کرد و گفت ما درستش می‌کنیم. به من گفت طاری! من کارهایت را دنبال می‌کنم من گفتم اما حالا که پروژه تمام شده هنوز بخش اعظمی از قراردادم را نگرفته‌ام. مبلغ ناچیزی گرفتم در صورتی که قراردادم مبلغش این نبود و من راضی نیستم.
پورصباغ: که از آن مبلغ فقط 20 میلیونش را گرفته‌اید.
طاری: جالب می‌دانید چیست؟ من 38 سال است که حرفه‌ای هستم. در این 38 سال، این سه سال هم که اذیت شدم برایم مهم نیست فقط گفتم خدایا نگذار دستم دراز بشود و نشد. پدرم در وزارت کشاورزی بود، یک حقوقی از آنجا به مادرم می‌رسد که ما دو تایی از آن استفاده می‌کنیم.
پورصباغ: به کارگردانش موضوع را نگفتید؟!
طاری: بی‌خیال.
پورصباغ: چرا بی‌خیال؟ به نظر من مهم است.
عمو تورج! شما از صبح تا عصر می‌روید برای کار دوبله و 60 هزار تومان می‌گیرید.
تورج مهرزادیان: 50 درصد اضافه شده است البته بعد از 15 سال.
پورصباغ: در این 15 سال از صبح تا شب می‌رفتید برای دوبله و فقط 60 هزار تومان می‌گرفتید. تا سال 92 صحبت می‌کنیم. هر روز هم که کار نبوده است که بخواهیم تصور کنیم 30 روز هر ماه این مبلغ را می‌گرفتید.
تورج مهرزادیان: نه، در دوبله هر روز کار نیست.
پورصباغ: با 60 هزار تومان واقعا زندگیتان می‌گذشته است؟
تورج مهرزادیان: خب، ما کار بیرون هم داشتیم اما الان کمتر شده.
پورصباغ: به هر حال تلویزیون متولی اصلی دوبله است.
تورج مهرزادیان: به هر حال سخت می‌گذشت.
پورصباغ: الان هم که می‌دانیم شبکه نمایش خانگی کارش خوابیده است.
تورج مهرزادیان: بله. دو، سه ماه است که بیکاریم. کاملا بیکاریم.
مصطفی طاری: خدای من! من که از اسفند به این طرف بیکارم.
تورج مهرزادیان: بله، ما هم 3 ماه است که کامل بیکاریم.
عزت‌الله رمضانی‌فر: دو سال قبل من در یک سریال نقش اول بازی کردم.
پورصباغ: کدام سریال؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: چمدان که از آقای خسرو ملکان بود. علی‌الحساب داده‌اند و بقیه‌اش با حضرت عباس است. نمی‌دانم.
پورصباغ: بقیه‌اش با حضرت عباس است یعنی چه؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: هیچی! یعنی خدا عوضتان بدهد! یعنی نداده‌اند. علی‌الحساب داده‌اند. والسلام علیکم!
پورصباغ: داستان آن 50 سال چگونه است؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: داستان این است که من سابقه‌ام بالای 50 سال است. من الان 72 سالم است و چیزی در حدود 54-53 سال است که مشغول کارم. به من درجه یک هنر معادل دکترا داده‌اند. یک تعداد خیلی کمی هستیم. حقوقی هم که برای ما گذاشته‌اند ماهی 150 هزار تومان است. یعنی وقتی ما می‌رویم آنجا باز هم خدا پدر مسؤولش را بیامرزد (پیشکسوتان) برای ما جشن تولد می‌گیرند. وقتی می‌رویم همه آدم‌های گردن‌کلفت هستند ولی همه همان ماهی 150 هزار تومان را می‌گیرند.
پورصباغ: گردن‌کلفت‌ها چه کسانی هستند؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: بزرگ‌ترین رهبر ارکستر ایران، بزرگ‌ترین خواننده فلان جا، همه این افراد دکترا دارند ولی ماهی 150 هزار تومان می‌گیرند.
پورصباغ: کار دیگری هم در تلویزیون پیشنهاد نشده است؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: نه. الان یک مستمری بازنشستگی می‌گیرم که مبلغ ناچیزی است.
پورصباغ: زندگیتان می‌گذرد؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: باید کار کنیم دیگر!
پورصباغ: الان خرج خواهرتان هم به عهده شماست؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: با این حال من دو دختر دارم که دختر بزرگم وکیل است، وکیل پایه یک است. دختر کوچکم هم از خارج آمده. برزیل زندگی می‌کند. دو تا بچه هم دارد. دو تا نوه پسر دارم. اوضاعم بد نیست. کم و زیاد مشغول کار هستم. بزودی می‌خواهم کارگردانی کنم.
پورصباغ: تله فیلم؟
عزت‌الله رمضانی‌فر: هفته آینده پیش‌تولیدش شروع می‌شود ان‌شاءالله. به هر حال مشغول کار هستم.
پورصباغ: آقای جم! وضعیت مالی شما چطور است؟
جمشید جم: تو همه افراد عرصه هنر، یکی را نشان بده که اوضاع مالی خوبی داشته باشد، در ذات ما و کار ما تنها عشق است.
پورصباغ: من خودم که گاهی به رادیو تهران می‌آیم می‌بینم که مثلا آقای آژیر خدابیامرز یا آقای فرهنگ مهرپرور و منوچهر نوذری گویا هنوز
زنده‌اند. به نظرم برای همین است که ساختمان رادیو تهران را جمع نمی‌کنند.
تورج مهرزادیان: بزودی موزه می‌شود!
جمشید جم: قرار بود که آنجا را به پاساژ یا هر چیز دیگری تبدیل کنند ولی به هر حال یک نیروهایی باعث شد آن ساختمان باقی بماند. ما اگر بخواهیم در آینده بگوییم یک روزی رادیو را افتتاح کردیم اگر این ساختمان نباشد به چه چیزی باید پز بدهیم و بگوییم رادیو از کجا آغاز شده است؟ در سال 1319. من خودم یکی از کسانی بودم که نگذاشتم آنجا از بین برود و باید باقی بماند و از بزرگ‌ترها و مسؤولان خواستم که آنجا را لوله‌کشی و روبراهش کنند. ظاهرش درست شد و الان افتخار ماست که آن رادیو هست. همه رادیوها رفته‌اند در جام جم. دو سال رادیو آنجا بوده. اما الان کجاست؟ اگر این هم از دست می‌رفت ما در آینده می‌خواستیم بگوییم رادیوی ما کجا بوده که در سال 1319 افتتاح شده است؟ پس باید نگه داریم.
پورصباغ: من خودم از شنوندگان برنامه صبح جمعه بودم. صدای دست زدن مردم در دهه 60 که موشک سرشان می‌ریختند از آن رادیو شنیده می‌شد. این معجزه آن ساختمان است.
جمشید جم: من می‌خواهم بگویم که موشکباران هم باعث نشد ما آن ساختمان را ترک کنیم. ما ماندیم.
طاری: لبخند مردم نیاز بود. اصلا هنرمندانی که در دهه 60 با همه مشقات ماندند و کار کردند ارج گذاشته نمی‌شوند.
جم: ساختمان رادیو تهران در دل مردم جا دارد. اینکه ما نمی‌خواستیم آن ساختمان از بین برود چون کنار چهارراه گلوبندک است. یعنی بازار است یعنی پارک شهر است. مردم تهران با این رادیو خاطره داشتند و اولین رادیو، رادیو تهران بوده است. اگر قرار باشد آنجا به چیز دیگری تبدیل شود ما پز دیگری نخواهیم داشت. تمام نیروهایی که الان در تلویزیون و سینما هستند اکثرا از همان رادیو تهران آمده‌اند یا بخشی از وجودشان از آنجا شروع شده است. به همین دلیل واقعا جای افتخار دارد.
پورصباغ: چه خواسته‌ای از مدیران جدید رادیو و تلویزیون دارید؟
طاری: ما هر چه می‌کشیم از تهیه‌کنندگان کسب و کار بازار و ساختمان‌ساز و بازاری است. هنر که کسب و کار نیست. الان کسب و کار است برای همین است که... چرا؟ فقط دوست دارد یک تومانش را 100 تومان بکند ولی تهیه‌کننده‌ای که حرفه‌ای و اهل این کار باشد ابتدا به تولید و حرفه هنر توجه می‌کند.
پورصباغ: این تهیه‌کنندگان کاسب هستند.
طاری: بیشتر آن دسته‌ای که مربوط به سینما هستند اکثرا کاسبند.
پورصباغ: یک سوال درباره سینما برای من به وجود می‌آید. فیلم‌های ما در سینما علی‌القاعده نمی‌فروشد. با این وضعیت فروش سینما، قاعدتا باید وضعیت تهیه‌کنندگان خراب باشد ولی می‌بینیم که روز به روز پولدارتر می‌شوند.
مهرزادیان: خب، منابع درآمدی دیگری دارند. فقط مشغول فیلمسازی که نیستند.
طاری: ببینید! فیلم را برده‌اند چین. حالا اسم نمی‌آورم، آقای ایکس فیلم را برده چین، این بازیگرهای امروزی هم در آن بازی کرده‌اند، 8 میلیارد هم خرج برداشته است، آن وقت آمده‌اند و در عرض 2 هفته در تهران تنها 6 میلیون تومان فروخته است.
عزت‌الله رمضانی‌فر: واقعا این پول‌ها از کجا آمده است؟
مصطفی طاری: اینکه به کجا می‌رود مهم است.
پورصباغ: فقط به عده خاصی داده می‌شود؟
مصطفی طاری: عذر می‌خواهم، تهیه‌کننده‌ای که وابسته به من نوعی دولتی باشد، نان همه‌شان در روغن است.
پورصباغ: پس در این فضای فرهنگی به هر حال چوب الف بر سر فرهنگ ماست!
(خنده حضار!)
رمضانی‌فر: من در 3 سریال نقش اول کار کرده‌ام. در مجموع 100 قسمت است. الان به آن گیر داده‌اند و پخش نشده است و پول ما را هم علی‌الحساب داده‌اند. یک سال در زمستان چه سختی‌هایی کشیدیم. حالا گذاشته‌اند تا خاک بخورد در آرشیو. کسی نمی‌داند من چکار کرده‌ام. همه هم می‌پرسند رمضانی‌فر! چرا کار نمی‌کنی؟ آقا ما کار کرده‌ایم ولی پخش نشده. پول‌ها را هم فقط علی‌الحساب (جوز قندی) داده‌اند.
مصطفی طاری: ببخشید‌ها! آدم‌هایی که در مورد ما برچسب می‌زنند و شایعه درست می‌کنند، هرچه بخواهند می‌گویند برای اینکه پیروز شوند چون قدرت دارند.
پورصباغ: ممنونم بابت این حضور. دم همتون گرم. ان‌شاءالله بازهم با هم جمع شویم.