
آغاز تأسیس تهران جدید در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار (1246ش)
با آغاز سلسله قاجاریه، تهران بهعنوان پایتخت کشور، معرفی شد و پادشاهان در آن، اقامت داشتند. این روال بیش از 70 سال ادامه یافت تا اینکه در بیست و یکمین سال سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، بر اثر فزونی جمعیت، وی تصمیم گرفت شهر را وسعت داده و شهری با نام خود در کنار تهران قدیم یا عتیق بنا کند. از این رو، در این روز برابر با 11 شعبان 1284ق کلنگ توسعه تهران و احداث شهر جدید با نام دارالخلافه ناصری را به زمین زد و از این پس، تهران به این نام خوانده میشد. بدین ترتیب، شهر تهران از اطراف توسعه یافت و خندقهایی در جهات مختلف ایجاد شد. همچنین در هر طرف شهر، ۳ دروازه با شکلهای زیبای مشرقزمینی و کاشیکاری و مناره کوچک ساخته شد و شهر، وسعت یافت.
بلوای نان در تهران و توقیف روزنامهها (1321ش)
پس از روی کار آمدن قوام به نخستوزیری، با وجود تشکیل وزارت خواربار و تخصیص اعتبار برای خرید گندم و آرد، وضع نان نهتنها بهبود نیافت بلکه روز به روز بدتر و نان نامرغوبتری تحویل مردم داده میشد. از بامداد روز 17 آذر 1321 ش، به علت فشار زندگی، نبودن مایحتاج اولیه و پایینبودن دستمزدها، عده زیادی از دانشآموزان و دانشجویان به طرف میدان بهارستان حرکت کردند. در همان حال که فریاد «نان میخواهیم» آنها در طول مسیر طنینانداز بود، عده زیادتری از مردم و دانشآموزان در میدان بهارستان اجتماع کرده و ناگهان به مجلس هجوم بردند. پس از ضرب و شتم نمایندگان، میز و صندلی و تابلوهای مجلس را شکسته و عدهای از مهاجمان، اموال مجلس را غارت کردند. به دنبال آن بازار تهران تعطیل شد و برخی از مردم به چپاول مغازههای خیابانها پرداختند. فرماندار نظامی تهران برکنار شد و سپهبد امیراحمدی با اختیارات کامل منصوب و به دستور وی به روی مردم آتش گشوده شد و عده زیادی کشته و زخمی شدند. در همین روز، خانه نخستوزیر به آتش کشیده شد و احمد قوام دستور توقیف کلیه روزنامهها و مجلات را صادر کرد. این آشوب، تهران را از حالت عادی خارج نمود. حوادثی که در بلوای نان در تهران اتفاق افتاد نشان میدهد بسیاری از حرکات، سازمانیافته و از قبل طراحیشده بوده است و نمیتوان تمام آن را خودانگیخته دانست. در این حوادث، دست پنهان عدهای خاص و حتی شاه و دربار برای تحت فشار قرار دادن قوام دیده میشود.
درگذشت سیدحسین مکی، سیاستمدار، مورخ و نویسنده معاصر (1378ش)
سیدحسین مکی در سال 1290ش به دنیا آمد. وی پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی، به تهران رفت و به خدمات دولتی پرداخت. مکی بعد از شهریور 1320 و ایجاد فضای باز سیاسی، فعالیتهای رسمی خود را در مطبوعات آغاز کرد و نوشتههای تاریخی، تحقیقی و ادبی او، بخش مهمی از مندرجات روزنامههای درجه اول تهران بود. او در این زمان نخستین جلدهای کتاب تاریخ 20 ساله ایران را به نگارش درآورد و به شهرت رسید. مکی در سالهای بعد به عضویت حزب ایران و حزب دموکرات ایران درآمد و این، سرآغاز فعالیتهای سیاسی او در مجلس پانزدهم، شانزدهم و هفدهم شد. او از طرفداران سرسخت دکتر مصدق به شمار میرفت و در مبارزات ملی کردن صنعت نفت، تلاش زیادی از خود نشان داد. مکی عضو هیات خلعید از کمپانی جنوب بود و به علت خدماتش، به سرباز فداکار ملقب شد. وی پس از کودتای 28 مرداد 32، به حاشیه رانده شد و هنگامی که در سال 1339، به فعالیتهای سیاسی روی آورد، رژیم مانع فعالیت مکی شد. حسین مکی از آن پس به کارهای علمی و ادبی روی آورد و آثار متنوعی را به نگارش درآورد. تاریخ 20 ساله ایران در 8 جلد، کتاب سیاه در 8 جلد، خاطرات سیاسی در دو جلد، زندگانی سیدحسن مدرس در دو جلد، وقایع 30 تیر و تصحیح دیوان مشتاق و فرخییزدی از جمله آثار او است. حسین مکی، بهعنوان آخرین فرد از رجال و اطرافیان دکتر محمد مصدق در جریان ملی شدن صنعت نفت، سرانجام در اواسط آذر سال 1378ش در 88سالگی در تهران درگذشت.