حامد شهبازی*: «نمی‌توانم نفس بکشم». تکرار سه‌باره این جمله از زبان «اریک گارنر» تازه‌ترین قربانی جنگ پلیس آمریکا علیه سیاهپوستان، اعتراضات گسترده‌ای را در بخش‌های مختلف آمریکا به دنبال داشت و اکنون کشور به اصطلاح حامی حقوق بشر را در رأس انتقادات ملی و بین‌المللی قرار داده است.
داستان تکراری بی‌عدالتی در دادگاه‌های آمریکا با اقدام هیات عالی منصفه یکی از مناطق نیویورک به منظور تبرئه کردن «دانیل پانتالئو» افسر پلیسی که گارنر سیاهپوست را از پای درآورد، برگ دیگری به پرونده سنگین جنایات پلیس خشن آمریکا علیه سیاهپوستان غیرمسلح افزود. این امر تردیدبرانگیز است که چرا هیات عالی منصفه «استاتن آیلند» با وجود ویدئوی صحنه به قتل رسیدن گارنر که طی آن پانتالئو با حلقه کردن بازوی خود به دور گردن گارنر- که از سوی اداره پلیس نیویورک به عنوان ابزار برخورد با مجرمان ممنوع شده- وی را خفه می‌کند، انجام قتل از سوی این افسر پلیس را مستحق محاکمه نمی‌داند در حالی که در گزارش پلیس به این موضوع اشاره‌ای نشده که جان افسران پلیس از سوی گارنر به خطر افتاده است، به مانند قتل مایک براون نوجوان سیاهپوست 18 سالهای که وی نیز تهدیدی برای افسران پلیسی که وی را احاطه کرده بودند، نبود.
موارد از این دست در آمریکا بسیار است. «تیموتی لومن» افسر پلیس کلیولند یک نوجوان 12 ساله به نام «تامیر رایس» را در پی آنکه اسباب‌بازی وی را که یک اسلحه آب‌پاش بود، با یک اسلحه واقعی اشتباه گرفت به ضرب گلوله از پای درآورد به‌رغم آنکه پیش از این وی در آزمایش‌های صورت گرفته در قبال سلامت عقل و روان، برای حضور در این شغل نامناسب ارزیابی شده بود. در فونیکس نیز یک افسر ناشناس، جوانی 34 ساله به نام «رومیان بریسبون» را به گمان اینکه سلاح در دست دارد، به قتل رساند.
این اتفاقات جرقه آتش اعتراضاتی را زد که به دنبال آن معترضان به رفتارهای وحشیانه پلیس علیه سیاهپوستان، خیابان‌های شهرهای بزرگ آمریکا همچون شیکاگو، نیویورک و واشنگتن را صحنه تظاهرات گسترده‌ای کرده و بزرگراه‌های این شهرها را نیز مسدود کردند.
باراک اوباما رئیس‌جمهوری آمریکا- سردرگم‌تر از همیشه- اعلام کرد برای حل این بحران وارد عمل خواهد شد و وزارت دادگستری نیز اعلام کرد دست به تحقیقات لازم درباره پرونده قتل گارنر خواهد زد اما استفاده گسترده و نامناسب از سلاح‌های مرگبار علیه افراد سیاهپوست و کوتاهی دولت در برخورد با عاملان این جنایات، تردیدی باقی نمی‌گذارد که اقدامات دولت برای جلوگیری از تبعیض‌نژادی سازماندهی‌شده در نظام عدالت(!) کیفری آمریکا، راه به جایی نخواهد برد.
گزارشی که اخیرا از سوی وزارت دادگستری آمریکا منتشر شده حاکی از آن است که احتمال اینکه رانندگان سیاهپوست و اسپانیایی‌تباران در خیابان‌های آمریکا به دلایل مرتبط با قوانین رانندگی از سوی پلیس متوقف شوند، 3 برابر بیشتر از رانندگان سفیدپوست است. اگرچه رنگین‌پوستان 30 درصد از جمعیت آمریکا را تشکیل می‌دهند، 60 درصد جمعیت زندان‌های آمریکا همین افراد رنگین‌پوست هستند. در واقع از هر 15 سیاهپوست آمریکایی یکی در حال حاضر در زندان به سر می‌برد حال آنکه از هر 106 سفیدپوست، یکی زندانی می‌شود.
نابرابری نژادی نظام‌مند، امری نیست که با دست زدن به تحقیق درباره قتل یک سیاهپوست قابل رفع باشد و اقدامات نمایشی و سطحی دولت آمریکا به هیچ وجه نمی‌تواند ریشه تبعیض نژادی نهادینه‌شده در ساختار قضایی این کشور در قبال اقلیت‌ها را برکند و جالب آنکه با وجودی که گفته می‌شود مواد مخدر عامل اصلی نابرابری نژادی در نظام قضایی آمریکا محسوب می‌شود، سیاهپوستان تنها 14 درصد مصرف‌کنندگان مواد مخدر را تشکیل می‌دهند در حالی که 37 درصد از دستگیری‌های مرتبط با مواد مخدر را سیاهپوستان تشکیل می‌دهند.
موسسه نظرسنجی «گالوپ» در تازه‌ترین تحلیل خود اعلام کرده سیاهپوستان آمریکا در مقایسه با سفید‌پوستان یا اسپانیایی‌تباران نسبت به پلیس، کم‌تر ابراز اطمینان می‌کنند. گالوپ براساس داده‌های جمع‌آوری‌شده بین سالهای 2006 تا 2014 در قبال «اعتماد به نهادهای اصلی آمریکا» اینگونه نتیجه‌گیری کرده که طی این دوره، 57 درصد آمریکایی‌ها اعلام کرده‌اند به پلیس اعتماد دارند که در این میان تنها 34 درصد از سیاهپوستان اعلام کرده‌اند به پلیس اطمینان دارند. براساس یافته‌های این تحقیق، سیاهپوستانی که در نواحی شهری زندگی می‌کنند به مراتب اعتماد کمتری به پلیس(26 درصد) به نسبت سیاهپوستانی دارند که در نواحی غیرشهری(38 درصد اعتماد) زندگی می‌کنند. از آنجا که بسیاری از حوادث مرتبط با نژاد که پلیس در آن دخیل است در نواحی شهری روی می‌دهد، سیاهانی که در شهرهای بزرگ یا حومه آنها زندگی می‌کنند، نسبت به تنش‌ها با پلیس حساسیت بیشتری بروز می‌دهند و این بیانگر این واقعیت است که تنش‌های گسترده‌ای بین پلیس و سیاهپوستان وجود دارد. تنش بین جامعه سیاهپوست و نیروی پلیس آمریکا، دیگر دهه‌های طولانی است امری غیرمعمول محسوب نمی‌شود و این درگیری‌ها از عوامل گسترده تاریخی و معاصر ناشی شده است. جالب آنکه در نظرسنجی گالوپ بسیاری از سیاهپوستان در پاسخ به این پرسش که «تا چه میزان به پلیس برای حفاظت در برابر جنایات خشن اعتماد دارند؟» تصریح کرده‌اند نظام قضایی آمریکا به طور گسترده‌ای، «متعصبانه» در قبال سیاهپوستان رفتار می‌کند. جوان سیاهپوست دیگر نفس نمی‌کشد اما مرگ غمبارش نفس تازه‌ای در جریانات مدنی معترض به سیاست‌های تبعیض‌آمیز و نژادپرستانه هیات حاکمه آمریکا دمیده است.
*کارشناس امور بین‌الملل