عزت نفس کلید خوشبختی است

تعریف عزت نفس چندان ساده نیست اما همه تأیید می‌کنند که عزت نفس بالا یعنی تحسین کردن خود و ارزش‌های شخصی خود، یعنی طرز برخورد مثبت و تکیه بر توانایی‌هایی که موجب می‌شود فرد احساس کند در اداره زندگی و رسیدن به آنچه می‌خواهد قدرت دارد. همه ما گاهی با احساس کم‌ارزش بودن مواجه شده‌ایم، اما اینکه چگونه با این احساس کنار بیاییم و چه مدت زیر فشار آن باشیم اهمیت دارد زیرا احساس کم‌ارزش بودن موجب احساس ضعف، درماندگی و افسردگی نیز خواهد شد. آنچه به طور خاص بر احساس ارزشمندی افراد تأثیر دارد خودگویی‌های درونی آنهاست. خودگویی نوعی گفت‌و‌گوي درونی است. این صدا نشان می‌دهد ما واقعا درباره خودمان چه احساسی داریم. این صدا گاهی ناکامی‌هایمان را به ما یادآوری می‌کند و توانایی‌هایمان را نادیده می‌گیرد. این صدای بی‌رحمي که به شدت به احساس ارزشمندی ما لطمه می‌زند «خودگویی منفی» نام دارد. خودگویی منفی افراد را محدود می‌کند، میزان استرس را در آنها افزایش می‌دهد و موجب احساس فشار و تنش زیاد در افراد می‌شود. برای متوقف کردن خودگویی منفی و جایگزین کردن آن با گفتار مثبت باید بدانید کدام رفتار غلط یا باور اشتباه موجب می‌شود درباره خود قضاوت منفی داشته باشید. باید شیوه مخرب آن را شناسایی کرده و آن را با صدایی حمایت کننده جایگزین کنیم. هنگامی که خودمان را از درون و بیرون، آن‌گونه که واقعا هستیم، می‌شناسیم، در ارزیابی مکرر توانایی‌ها، دانش و ضعف‌هایمان آزاد هستیم و هدفمان را می‌شناسیم. پذیرش خود به این معنی که ویژگی‌های مثبت خود را در کنار ضعف‌ها ببینیم و بپذیریم که این امر موجب می‌شود کمتر نگران طرد شدن یا قضاوت‌های منفی دیگران درباره خود باشیم. پذیرش خود بدون شک به ما احساس رهایی می‌دهد و قدم مؤثری در داشتن احساس ارزشمندی است. کسانی که احساس ارزشمندی می‌کنند ارزش‌هایشان را به وضوح می‌شناسند و از عدم مغایرت ارزش‌ها رنج نمی‌برند. ارزش‌های شما انتخاب‌ها، رفتارها، احساسات و ارتباطات شما را شکل می‌دهند به همین دلیل فورا بر احساس ارزشمندی شما تأثیر می‌گذارند. عزت نفس یا به عبارتی احساس ارزشمندی نوعی واکسن اجتماعی است، یعنی فرد را از ارتکاب هرگونه رفتار ضد مصالح خود و هر رفتار ضد ارزشی حفظ می‌کند. گروهی از محققان در کالیفرنیا موارد زیر را برای ارتقای عزت نفس برشمرده‌اند: - خانواده مهم‌ترین زمینه برای بالا بردن عزت نفس است. در خانواده فرد می‌تواند به عزت نفس پایدار دست یابد. - عزت نفس بالای والدین خود یکی از اصلی‌ترین عوامل پرورش فرزندی با احساس ارزشمندی بالاست. - فضای مدرسه نیز نقش مهمی در بالا بردن عزت نفس دانش‌آموزان دارد. - افرادی که عزت نفس بالایی دارند به‌ندرت ممکن است در رفتار‌های ضدخود، اعتیاد به الکل یا مواد مخدر یا رفتار‌های جنسی مخرب یا جرم و خشونت مشارکت داشته باشند. - دختران جوانی که عزت نفس بالایی دارند کمتر ممکن است در نوجوانی باردار شوند. - احساس ارزشمندی هرگز نمی‌تواند از طریق فردی به دیگری منتقل شود، بلکه باید خود فرد آن را به دست بیاورد. - اگر چه در تعریف عزت نفس مفاهیم متعددی عنوان می‌شود اما قاطعیت، امنیت، استقلال، لیاقت و معنویت به طور ثابت در آن دیده می‌شوند. - افرادی که عزت نفس بالایی دارند مستقل از دیگران تصمیم‌گیری می‌کنند، اهل خطر کردن هستند، ایده‌های جدید را دنبال می‌کنند و آنها را با ابتکار عمل خودشان پیش می‌برند. عزت نفس در کودکان تصوری که کودک از خود دارد چگونگی برخورد او با دنیای پیرامون را شکل می‌دهد اما این تصویر زاییده ذهن خود او نیست. کودک فکر نمی‌کند که من خوب هستم یا بد، فکر نمی‌کند که این لباس من را زیباتر نشان می‌دهد یا کمی چاق به نظر می‌رسم! به جای آن اطرافیان کودک تصویری از آنچه هست برایش شکل می‌دهند. یکی از بزرگ‌ترین چیزهایی که هر پدر و مادری می‌تواند به فرزندش بدهد این است که او را شایسته محبت و دوست داشتنی بداند. وقتی والدین از کودک به خوبی مراقبت می‌کنند و نیاز‌های او را به موقع پاسخ می‌دهند، در او احساس رضایتمندی و ارزشمندی را پایه‌گذاری می‌کنند، اما همین که کودک بزرگ‌تر می‌شود نقش بیشتری را در شکل‌دهی به عزت نفس خود می‌پذیرد. اگر والدین، کودک را به اندازه کافی تشویق نکنند کودک در آینده با نقصان احساس ارزشمندی مواجه خواهد شد. اگر بچه‌ها در مدرسه در دوست‌یابی دچار مشکل شوند ممکن است احساس بدی نسبت به خود پیدا کنند. همچنین اگر کودکی بیش از حد چاق یا کوچک باشد ممکن است فکر کند به اندازه کافی خوب نیست. کودکان طلاق نیز اغلب احساس بی‌ارزش بودن و دوست‌داشتنی نبودن می‌کنند. در هر حال ضعف عزت نفس، ضعف کودک نیست بلکه بیشتر ضعف والدین اوست، اما جز محبت کردن، دلگرم کردن و جدی گرفتن کودک چه رفتار‌های دیگری می‌تواند در تقویت حس ارزشمندی کودکان مؤثر باشد؟ ورزش چه به صورت انفرادی و چه به شکل گروهی برای همه افراد از جمله کودکان می‌تواند کلید تقویت عزت نفس باشد. همچنین مشارکت دادن کودکان در فعالیت‌های هنری مانند نقاشی، کاردستی و باغبانی مفید است. رفت‌ و آمد با اعضای خانواده و در حین آن ابراز احساسات و تقویت حس تعلق به یک گروه بزرگ‌تر می‌تواند برای کودک فرصت خوبی باشد تا احساس ارزشمندی بیشتری به دست آورد. مسافرت رفتن و پایبندی به سنت‌ها هم هر کدام نقش خاص خود را دارد. در سفر کودک تجربیات جدیدی کسب می‌کند و خاطرات خوشی از حضور در جمع خانواده برای همه عمر در ذهن او نقش می‌بندد. مراسم و سنت‌های خانوادگی نیز از آنجا که اغلب هر سال تکرار می‌شوند و همراه با آموزش مفاهیم خاصی هستند به کودک احساس تعلق و ارزشمندی بیشتري می‌دهند. یکی دیگر از این دست عوامل مشارکت دادن کودکان در رفتارهای مذهبی است. حضور کودکان در مسجد و همراهی آنها با والدین به آنها احساس مهم بودن می‌بخشد و موجب می‌شود کودک در فضایی که ارزشمند و مقدس قلمداد می‌شود حس ارزشمندی بیشتری داشته باشد. عزت نفس پایین، عامل فراموشی افرادی که احساس ارزشمندی کمتری می‌کنند زودتر حافظه‌شان را از دست می‌دهند. به موجب تحقیقاتی که در سال 2003 نتایج آن در لندن اعلام شد مغز افرادی که عزت نفس پایین‌تری دارند کوچک‌تر است. دکتر سونیا لوپین که 90 نفر را در عرض 15 سال مورد مطالعه قرار داده است، می‌گوید: مغز کسانی که عزت نفس کمتری دارند و برای خودشان ارزش چندانی قائل نیستند پنج برابر کوچک‌تر از دیگران است. همچنین این افراد زودتر از فراموشی و کم‌حافظگی رنج می‌برند و به همان نسبت نیز یادگیری کندتری دارند. دکتر لوپین معتقد است، اگر این افراد روش فکری‌شان را تغییر دهند، می‌توانند از افول قدرت ذهنی‌شان نیز جلوگیری کنند. این محقق می‌گوید، تفکر مثبت و لذت بردن از زندگی می‌تواند روند تحلیل رفتن مغز را عکس کند، یعنی نه تنها می‌توان جلوی تحلیل رفتن قوای ذهنی را گرفت بلکه باید آن را تقویت کرد. فقط کافی است عزت نفس‌تان را بالا ببرید.