عبدالباری عطوان*: میخائیل بوگدانف، معاون وزیر خارجه روسیه این‌روزها در حال سفر به سوریه و لبنان است. ما از ماهیت و جزئیات تحرکات دیپلماسی روسیه که به بحران سوریه ارتباط دارد، بی‌اطلاع هستیم. ما از اینکه این طرح در مرحله اولیه است یا مرحله نهایی، اطلاعی نداریم؛ فقط می‌دانیم بوگدانف میان دمشق و بیروت و استانبول درحرکت است و با ده‌ها مسؤول در ۳ پایتخت دیدار کرده است از بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه گرفته تا رهبران معارضان سوری و مسؤولان ترکیه و سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله. اما وی از دیدار از پایتخت‌های عربی و بویژه کشورهای حوزه خلیج‌فارس پرهیز کرد و با هیچ‌یک از رهبران یا وزیران خارجه کشورهای عربی که حامی مالی و تسلیحاتی گروه‌های مسلح در سوریه در این ۳ سال بوده‌اند، دیدار و گفت‌وگو نکرد. روز جمعه بوگدانف سکوت خود را شکست و اظهاراتی را که به مثابه بمب بود، بیان کرد و به خبرگزاری ریانووستی روسیه گفت: روسیه آماده بررسی میزبانی گفت‌وگوهای آمریکا و سوریه در صورت ارائه درخواستی از این نوع از سوی حکومت سوریه است و در صورتی که چنین درخواستی مطرح شود ما با همه طرف‌های مربوط در این‌باره رایزنی خواهیم کرد. این موضع‌گیری احتمال بروز دگرگونی عمده در موضع آمریکا در این‌باره را نشان می‌دهد. هنگامی که بوگدانف می‌گوید مسکو آماده بررسی میزبانی گفت‌وگوهای آمریکا و سوریه در مسکو
در صورت درخواست حکومت سوریه است مفهوم آن وجود درخواست سوریه نزد وی است و بوگدانف در دیدار خود با بشار اسد در کاخ الجمهوری این درخواست را دریافت کرده است. فکر نمی‌کنیم سوریه لحظه‌ای در ارائه چنین درخواستی تردید کند همانطور که مطمئن هستیم دولت آمریکا به معاون وزیر خارجه روسیه چراغ سبز نشان داده است تا زمینه را برای گفت‌وگوهای مستقیم میان سوریه و گروه‌های معارض فراهم آورد. مقامات سوریه از هر دیداری با مسؤولان آمریکایی در مسکو و حتی در خود واشنگتن استقبال می‌کنند، زیرا این دیدار در صورتی که برگزار شود به مفهوم به رسمیت شناختن مشروعیت نظام از سوی آمریکا در وهله اول و آمادگی برای همکاری با آن در مقابله با گروه‌های افراط‌گرا بویژه داعش، جبهه النصره و احرارالشام است. بوگدانف، فرستاده روسیه اظهارات بسیاری مهمی را هنگام ورود به فرودگاه دمشق بر زبان آورد هنگامی که گفت او برای دیدار با رهبری مشروع سوریه و گفت‌وگو با آنها درباره دستیابی به راهکار سیاسی آماده است. من شخصا این عبارت را آن هم با این وضوح از ابتدای بحران سوریه تاکنون نشنیده‌ام، زیرا همه اظهارات مسؤولان روس در لفافه است. طی هفته‌های اخیر شاهد تحول غیرمستقیم میان دولت آمریکا و دولت سوریه هستیم که سرآغاز آن استقبال ولید المعلم، وزیر خارجه سوریه از حملات هوایی علیه داعش در داخل سوریه بود که از آمادگی حکومت سوریه برای هماهنگی با واشنگتن در جنگ علیه تروریسم نیز خبر داده بود. این تحول غیرمستقیم میان آمریکا و سوریه زمانی به اوج رسید که بشار اسد در گفت‌وگو با مجله فرانسوی
«پاری ماچ» از موفقیت حملات هوایی به تنهایی علیه داعش ابراز تردید کرد و گفت این حملات به اهداف خود نخواهد رسید و نمی‌تواند داعش را ضعیف و نابود کند مگر اینکه در عرصه زمینی نیروهایی باشند که منطقه را به‌خوبی می‌شناسند و از جغرافیای مناطق آگاه هستند. در واقع بشار اسد می‌خواست این پیام را به واشنگتن بدهد که آماده همکاری قوی در عرصه میدانی با تلاش‌های نظامی آمریکا علیه داعش است و به نظر می‌رسد دولت اوباما خیلی سریع این پیام را گرفت و از مسکو درخواست کرد مقدمات گفت‌وگوی مستقیم با حکومت سوریه را فراهم آورد. معارضان سوری درک کرده‌اند معادلات به سرعت در حال تغییر است و همپیمانان آمریکایی و عربی از طرح‌های آنها برای براندازی نظام سوریه و تحویل قدرت به آنها شانه خالی کرده‌اند و این بهانه بیشتر رهبران معارضان برای روی آوردن به مسکو و آمادگی برخی گروه‌ها (از جمله جیش‌الاسلام به رهبری زهران علوش) برای گفت‌وگوی مستقیم با نظام سوریه است. طرح بوگدانف در آستانه نهایی شدن به شکل آرام و تدریجی است و آمریکا رغبت زیادی برای گفت‌وگو با نظام سوریه بویژه با توجه به شکست استراتژی این کشور در براندازی نظام یا شکست داعش با هم، دارد. باراک اوباما وزیر دفاع خود، چاک هیگل را برکنار کرد، زیرا هیگل خواستار حمله جنگنده‌های آمریکایی به کاخ ریاست‌جمهوری در دمشق همزمان با مراکز داعش است موضوعی که اوباما به دنبال آن نیست. اگر این فرضیه صحت داشته باشد آمریکا احتمالا به دنبال کمک گرفتن از نظام سوریه برای موفقیت طرح نابودی داعش و تکیه به پیمان روسی- ایرانی- سوری در این زمینه و پشت کردن به معارضان سوری میانه‌رو است. همپیمانان عربی معارضان سوری کجا هستند؟ امپراتوری رسانه‌ای آنها در ۳ سال گذشته برای براندازی نظام سوریه کجاست؟ چرا یک میهمان از این معارضان ولو به شکل ناظر در صفوف مدعوان وجود ندارد؟
* تحلیلگر برجسته مسائل خاورمیانه