حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی*: گروه سوم فریب‌خوردگان نفس و شیطان مومنان گناهکار هستند، کسانی که پایبند واجبات هستند ولی در کنار آن به گناه هم آلوده‌اند. در حقیقت آنان به رحمت خدا مغرور هستند، آنان خودشان را با جنایتکاران و خطاپیشگان جهان مقایسه می‌کنند که از هیچ فسق و فجور و جنایتی فروگذار نیستند و با خود می‌اندیشند که نه‌تنها خدا به آنان کاری ندارد بلکه روز به روز بر قدرت و شوکت آنان افزوده می‌شود. ایشان خودشان را با وضع آنان مقایسه می‌کنند و با خود تصور می‌کنند که رحمت خدا گسترده است، وقتی با این گروه چنین معامله‌ای می‌کند، حتماً با ما هم رفتاری رحیمانه دارد. خلاصه! آنان خود را با کسانی مقایسه می‌کنند که وضعیت عبادی و شخصی بدتری دارند و آنگاه به وضع خود مطمئن و مغرور می‌شوند و می‌پندارند راه نجات برای آنان هموار است اما یک اصل کلی اخلاقی است که در مسائل معنوی به افراد برتر از خود چشم بدوزید و در مسائل مالی به کسانی که از شما وضع بدتری دارند. یعنی ملاک ما شیعیان برای عمل، اگر نگوییم امیرالمومنین(ع) هستند، باید گفت اصحاب حضرت چون سلمان، مقداد، عمار و مالک اشتر هستند. گذشته از اینکه جنب و جوش کافران و معاندان موقت است و عاقبت کار آنان دوزخ: «لا یَغُرَّنَّکَ تَقَلُّبُ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی الْبِلادِ مَتاعٌ قَلِیلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهاد» [آل-عمران: 197 ـ 196] «رفت‌وآمد و جنبوجوشکافران در شهرها تو را دستخوش فریب نکند، [این جنب و جوش] کالاى ناچیز و برخوردارى اندکى است سپس جایگاه‌شان دوزخ است و چه بد قرارگاهى است».
زندگی دنیوی کالای ناچیز و بی‌ارزش است که فقط مغروران به آن را می‌فریبد: «وَ مَا الْحَیاه..ُ الدُّنْیا إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ» [آل‌عمران: 185] «زندگی دنیا جز کالایی فریبنده نیست» که انسان‌های نابخرد را می‌فریبد. این هشدار قرآن به ما است که فریب نخورید؛ کفار و جنایتکاران و بدکاران عالَم فریب خوردند و حیات طیب اخروی را از دست دادند. قرآن هشدار می‌دهد «قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ وَ الْآخِرَه..ُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقى» [نساء: 77] «پیامبر ما بگو کالای دنیا بسیار ناچیز است، و آخرت برای کسی که تقوا پیشه می‌کند، بهتر است.» به این دلیل دستور جامع می‌دهد: «فَلا یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلادِ» [غافر: 4] «جنب و جوش و قدرتنمایی آنان در شهرها تو را نفریبد.» این آیه خطاب عام به همه مسلمانان و مومنان است که مراقب باشند که نفس و شیطان آنان را فریب ندهد و خود را با کفار و معاندان و جنایتکاران نسنجند و آنگاه به وضع خود مطمئن و مغرور نشوند. آری! آنان نعمت‌های مختلفی دارند و چه بسا از نعمتی به نعمت دیگر جابه‌جا شوند، قدرت، مکنت، ثروت، سلامتی و توجه مردم اما حقیقت همه این نعمت‌ها عذاب و بیچارگی است زیرا خداوند متعال به آنان مهلت داده تا در دنیا خوب زندگی کنند و روز به روز به وضع خود بیشتر مغرور شوند تا اینکه مرگشان فرارسد و گرفتار کردار ناشایست خود شوند.
اما گروه چهارم از فریب‌خوردگان، مومنانی هستند که ایمان و عمل صالح دارند، به گناهان هم مبتلا هستند، می‌دانند و شنیده‌اند که خدا هم غفور است و هم شدیدالعقاب. هم رحمت دارد و هم غضب. اما رحمت او بر غضبش سبقت دارد. به این دلیل به وضع خود راضی هستند و تلاش نمی‌کنند که از آلودگی به گناهان پاک شوند. توبه هم که می‌کنند، زبانی است، نه واقعی و عملی. یقیناً اینکه رحمت خدا گسترده است و رحمت او بر غضبش سبقت دارد، سخن درستی است و در آن شکی نیست. اما نتیجه تلخ گناه و معصیت؛ عذاب الهی است و مومن باید همواره در ترس باشد، و هیچ‌گاه نباید خود را ایمن فرض کند بلکه باید از اشتباهات و گناهان خود توبه و تلاش کند گذشته را جبران کند. امید به فضل و رحمت خدا، مجوز گناه نیست، این امیدی جاهلانه و نابخردانه است، معلوم است که اینکه به خود بگوییم «گناه بکن و به رحمت خدا امیدوار باش» فریب نفس و شیطان است. ما باید به رحمت خدا امید داشته باشیم اما آن در صورتی است که ما به وظایف دینی خود عمل کنیم، و از گناهان هم پرهیز و در صورت آلودگی به گناه، توبه کنیم و آنگاه به رحمت خدا امیدوار باشیم که اعمال ناچیز ما را می‌پذیرد و توبه ما را هم قبول می‌کند اما آرزوهای باطل، راه به جایی نمی‌برد! این بحث را - ان‌شاءالله- در شماره بعد ادامه خواهیم داد.
* امام جمعه شمیرانات