سردار سعید منتظرالمهدی*: سردار منتظرالمهدی معاون اجتماعی ناجا با انتشار یادداشتی، به لزوم مدیریت بهره‌گیری از وایبر توسط خانواده‌ها اشاره کرده است. در نوشتاری که در پی آمده است، معاون اجتماعی ناجا به اختصار و در چند بند برخی از یافته‌های پژوهشی با بهره‌گیری از اطلاعات و امکانات در دسترس، ابعاد و زوایای بهره‌گیری از وایبر و تا حدودی واتس آپ را مورد بررسی قرار داده است:
وایبر نرم‌افزاری است که به سهولت روی اغلب گوشی‌های موجود نصب شده و امکان تبادل اطلاعات را برای استفاده‌کنندگان فراهم می‌کند، آیا اطلاعات تبادل شده در این فضا سودمند است و موجب غنای ذهنی استفاده‌کنندگان می‌شود؟
فارس با انتشار این یادداشت نوشته است: برای یافتن پاسخ این پرسش مقداری از اطلاعات تبادل شده توسط کارشناسان مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از این تحلیل آشکار کرد که اطلاعات تبادل شده نه‌تنها بر ژرفای ذهنی مخاطبان و استفاده‌کنندگان نمی‌افزاید بلکه موجب سطحی‌نگری، سردرگمی و ابهام معنایی آنها می‌شود. البته محتوای برخی اطلاعات تبادل شده در فضای وایبر برای مدتی نه‌چندان طولانی استفاده‌کنندگان را «سرگرم» می‌کند، بنابراین وایبر بیش از آنکه نرم‌افزاری برای تبادل اطلاعات باشد وسیله‌ای برای سرگرم کردن استفاده‌کنندگان است.
آیا وایبر فضای ایمنی است؟
در پاسخ این پرسش لازم است یادآور شوم که استفاده‌کنندگان از وایبر به هنگام راه‌اندازی آن با امضای یک پروتکل دانسته یا ندانسته، به متولیان این نرم‌افزار اجازه داده‌اند تا هر زمان که خواستند از اطلاعات گوشی آنها هرگونه که دوست دارند، استفاده کنند!
آیا وایبر می‌تواند به منزله بستری برای «تبادل عاطفه» و بسط روابط عاطفی و اجتماعی میان افراد جامعه بویژه اعضای خانواده‌ها نگریسته شود؟
پاسخ این پرسش هم مثبت است و هم منفی. مثبت است چون تعدادی از خانواده از آن فضا بهره می‌گیرند تا به صورت مشترک و لحظه‌ای (آنلاین) با یکدیگر به گفت‌وگو بپردازند و احساسات و عواطف خود را با یکدیگر در میان بگذارند اما از آن رو منفی است که موجب منزوی شدن اعضای پا به سن گذاشته خانواده‌ها می‌شود، چرا که آنها فرصت گفت‌وگوی رو در رو با اعضای جوان‌تر خانواده را از دست می‌دهند و ناگزیر در میان جمعی که هر یک سر در گوشی خود فرو برده و مشغول ارسال و دریافت پیام‌های وایبری و واتس آپی هستند، احساس «تنها ماندن» می‌کنند.
آیا وایبر سهم و نقشی در ظهور و بروز آسیب‌های اجتماعی و کجروی‌ها و انحرافات دارد؟
گرچه هنوز زود است که بتوان پاسخی متقن به این پرسش داد اما ما در پژوهشی که از آن سخن به میان آمد، دریافتیم که این نرم‌افزار آسیب‌پذیری اخلاقی را افزایش می‌دهد. یکی از علل تأثیرگذاری این نرم‌افزار در افزایش برخی مشکلات اخلاقی آن است که امکان سهل و آسان و رایگان دسترسی به پیام‌ها، تصاویر و فیلم‌های مبتذل و مستهجن را فراهم می‌کند و لاجرم براساس شواهد متقن پژوهشی اینگونه محتواها بتدریج ذهن را مهیای پذیرش کجروی می‌کند.
آیا بین میزان استفاده از وایبر و نرم‌افزارهایی نظیر آن و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و دانشجویان ارتباطی وجود دارد؟
بی‌تردید برای ارائه پاسخی دقیق به این پرسش باید تحقیقات متعددی بویژه از نوع تحقیقات آزمایشی و کنترل شده صورت گیرد اما ما در این بررسی تنها به «زمینه‌یابی» بسنده کردیم. نتیجه این زمینه‌یابی آشکار کرد که بین میزان استفاده از وایبر و افت تحصیلی همبستگی معناداری وجود دارد.
چاره چیست و چه کار باید کرد؟
در پاسخ این پرسش می‌توان چند رهنمود را برشمرد، نخست آنکه از دسترسی کودکان زیر سن بلوغ به این نرم‌افزار و نرم‌افزارهای مشابه باید جلوگیری کرد. دوم، از تبادل اطلاعات با افراد ناآشنا و غریبه باید اجتناب ورزید، چرا که افراد کجرو و ضداجتماع از این فضا برای «فریب دادن» دیگران و گرفتار کردن آنها بهره می‌گیرند. سوم آنکه با حذف وایبر نه‌تنها هیچ نقصانی در روند زندگی عادی پدید نمی‌آید، بلکه ایمنی و آرامش و آسایش نیز به میان خانواده راه پیدا می‌کند.
* معاون اجتماعی ناجا