مرتضی اسماعیل‌دوست: سریال «همه‌چیز آنجاست» این شب‌ها میهمان احوال مردمان بسیاری است که به دنبال نمایشی نزدیک از ارتباطی دورافتاده از روابط گرم خانوادگی هستند و در این میان داستان با سرک کشیدن به احوال خانواده‌هایی در مرزهای باریکی از زندگی، قابی ارزنده را پیش روی مخاطب می‌گذارد. برای رسیدن به شریان حیات این سریال به لوکیشن آن رفتم تا از منظری نزدیک با عوامل آن همکلام گردم. سوالات مطرح شده به نحوی بود که از دریچه «همه‌چیز آنجاست» به سمت آسیب‌شناسی در ساخت سریال رفتیم. حالا گفت‌وگوی جذاب و خواندنی «وطن امروز» با شهرام شاه‌حسینی، کارگردان سریال و بازیگران ارزنده‌ای چون مهرانه مهین‌ترابی و امین زندگانی از نظرتان می‌گذرد.
داستان «همه‌چیز آنجاست» در نگاه اول تکراری به نظر می‌رسد. با توجه به چه پتانسیل‌هایی علاقه‌مند به ساخت آن شدید؟
شاه‌حسینی: بعد از اینکه تله‌فیلمی را که قرار بود کار کنم، به سرانجام نرسید، از طریق آقایان افخمی و هاشمی برای این سریال دعوت شدم. در نگاه اول این قصه برایم جذاب بود، اگرچه به نظر می‌رسید شاید ایده‌ای باشد که قبلا با آن کار شده است، اما باید این را در نظر گرفت که شاید همه قصه‌ها کار شده‌اند و فکر کردم که چگونه می‌توان از زاویه جدیدی وارد این قصه شد. از این منظر با توجه به نشست‌هایی که با آقای افخمی داشته‌ام، به این نتیجه رسیدم که می‌شود سریال خوبی ساخت.
زندگانی: به نظرم تلویزیون مدیومی قصه‌گو است. یعنی داستانی از قبل مشخص شده و یک راوی که کارگردان است، آن را به سرمنزل مقصود می‌رساند. اگر قصه را مرکز جریان بدانیم، می‌توان 360 درجه آن را به بخش‌های مختلف چرخاند و یک روایت تکراری را از نقطه نظرهای متفاوت روایت کرد و به واسطه آن نقش بازیگران هم می‌تواند شکل‌های تازه‌ای به خود بگیرد. در این سریال شاید نقش‌های مهدی، مادر، پدر و بقیه را در نمونه‌های قبلی دیده باشیم اما نوع نگاه خانم مهین‌ترابی می‌تواند ما را به زاویه جدیدی ببرد. الان بحث ارزش‌گذاری ندارم و در رابطه با نگاهی که فرمودید، صحبت می‌کنم.
شما برای رسیدن به قاب‌هایی ارزنده و متفاوت در اجرای کار، چه تمهیداتی را به خرج دادید؟
شاه‌حسینی: تلویزیون خیلی مجال خلاقیت به شما نمی‌دهد که کار عجیب و غریبی کنید. فقط من سعی کردم که در این سریال روی پرسوناژها تمرکز کنم و قصه را با پرداختی صحیح به جلو هدایت کنم و ایده‌ای را که شاید کهنه به نظر برسد، از تکراری بودن نجات داده و با پرسپکتیوی که می‌دهم، به سمتی مناسب هدایت کنم. سختی این کار در رئال ساختن آن بود و مهم‌ترین دغدغه‌ام تبدیل شدن کاراکترهای زیاد این سریال به شخصیت و دور شدن از تیپ‌گرایی بوده است. در واقع با تمرکز روی شخصیت‌ها سعی کردم از آن مساله تکراری بودن خارج شوم.
زندگانی: در واقع اهمیت این واقع‌گرایی است که اندازه قاب‌های فیلمبردار و نوع دکوپاژ کارگردان را تعیین می‌کند. من فکر می‌کنم در روز اول با متنی کاملا ساده برخورد داشتیم، این سادگی نه براساس کاستی متن بلکه براساس واقعی بودن پرداخت‌ها بوده است. من این را نه در این جمعی که شکل یافته است، بلکه همیشه گفته‌ام که انتخاب این سریال برای آقای شاه‌حسینی نوعی جسارت می‌خواسته است. من باید با قاطعیت بگویم که دکوپاژ ایشان واقعا هارمونی دارد. وقتی اثری در نزد مردم مورد اقبال قرار می‌گیرد، ناشی از هارمونی درستی است که بین داستان و اجرای آن خواهد بود.
آقای شاه‌حسینی! ما در این سریال خرده‌روایت‌هایی موازی را می‌بینیم که به نوعی همگام با هم در حرکت هستند. شما چه نقطه مشترکی را برای روایت‌ها در نظر گرفتید؟
شاه‌حسینی: نخ تسبیح این روایت‌ها در سریال در شکل‌های مختلفی گنجانده شده است. مثلا پسر کوچک فرهمند، علاقه‌مند به دختری از طبقه دیگر می‌شود و ما به این بهانه وارد زندگی خانواده جدیدی می‌شویم. ما از طریق داستانک‌هایی به هم متصل به خانواده‌هایی جدید ورود پیدا می‌کنیم و بدون مقدمه‌چینی، ناگهان به فضای جدیدی پرتاب نمی‌شویم. مثال دیگر درباره فانی است که وقتی می‌خواهد کارخانه فرهمند را بخرد، وارد محیط زندگی او و مشکلات خانوادگی‌اش می‌شویم. این قصه‌های کوچک بسیار اساسی در تنه اصلی قصه قرار گرفته‌اند و قرار است در این باره به پیشبرد روایت کمک کنند.
زندگانی: چیزی که در سریال مهم است، این بوده که ما قبل از ورود به داستان‌های جدید، آن را در روایتی به هم پیوسته در خانواده‌ای دیگر دیده‌ایم و از این طریق نوع نگاه جدیدی را می‌توانیم نقل کنیم. علاقه من به عنوان یک بیننده این سریال براساس نوع نگاهی است که ارائه می‌شود، یعنی ما بدون نصیحت معمولی که در دیالوگ‌ها می‌آید، از طریق تصاویر به آن پنددهی غیرمستقیم می‌رسیم. شاید در سریال‌های دیگری که به من پیشنهاد هم شده است، یک جاهایی کاراکترها به سمت شعارزدگی رفته و به رنگ ثابتی درآمده باشند، در صورتی که در سریال همه‌چیز آنجاست، اگرچه همه شخصیت‌ها رنگی واحد به خود می‌گیرند، اما طیف‌های مختلف فکری را دربردارند.
خانم مهین‌ترابی! شخصیت مادر در این سریال چه ویژگی‌های متفاوتی برای نقش‌آفرینی شما داشته است؟
مهین‌ترابی: من خیلی آگاهانه این نقش را انتخاب کردم، چون انگار روال ثابتی در مجموعه‌ها است که نقشی منفی را برای بازیگری که معمولا مثبت بازی کرده است، پیشنهاد نمی‌کنند. در زمان انتخاب برای این سریال، چند ساعتی با آقای افخمی صحبت کردم تا مجاب‌شان کنم که بازی نکنم، چون واقعا تماشاگر از من توقع این را ندارد که در نقشی نامهربانی کنم! اما ایشان من را قانع کرد و وقتی قصه را برایم تعریف کرد، بازی در این نقش را همچون موقعیت مناسبی برای خود دانستم. حالا هم امیدوارم با توجه به زحمت‌های بسیاری که بچه‌ها کشیدند، این سریال مورد رضایت مردم قرار بگیرد و تلنگری برای فکر کردن بینندگان شود. مساله‌ای را که به طور قاطع می‌توانم بگویم، این است که یک گروه خیلی خوب و کاری دور هم جمع شده‌اند و این به برکت وجود پرمهر و عطوفت آقای شاه‌حسینی بوده است و ما خیلی راحت این چندماه را گذرانده‌ایم.
خانم مهین‌ترابی! به نظرتان نقش مادر در این سریال به سمتی تکرار شده از شخصیت مادر نرفته است؟
مهین‌ترابی: من در نقش‌هایم تکرار نداشته‌ام و موقعیت‌هایی متفاوت را در نقش مادر بازی کرده‌ام اما چون نقش منفی را بازی نکرده‌ام، بازی‌هایم شاید یکنواخت به چشم بیاید. نقش مادر در این سریال تعریف خاص خودش را دارد. مادر این سریال دارای مشخصات محیطی خود و دارای روابط و شرایط خاصی است و من تا جایی که می‌توانستم سعی کردم نقشم را ارائه دهم.
زندگانی: هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید که من به تنهایی عامل اثرگذاری در کار بوده‌ام، بلکه همه عناصر به‌خوبی توانسته‌اند در موفقیت اثر نقش داشته باشند البته این امر زیر سایه بزرگ‌ترهایی مانند جناب مشایخی بوده است که وقتی با ایشان کار می‌کنیم، با توجه به پیشکسوت بودن، این احساس برتری را به شما نمی‌دهد. باید گفت که یک تیم همکار و همراه به معنای واقعی کلمه در هارمونی سریال شکل یافته است و مثلا من و آقای شاه‌حسینی در همان روز اول به این هماهنگی درباره کاراکتر رسیدیم، یعنی بعد از اینکه با هم درباره شخصیت صحبت کردیم، من در روز دوم متوجه شدم که باید خود را به دست کارگردانی برسانم که به متن آگاه است. متاسفانه در خیلی از کارها، بازیگر علاوه بر آنکه بازیگر است، باید نقش را کارگردانی هم کند.
آقای شاه‌حسینی! کدام یک از خرده‌داستان‌های سریال برایتان از اهمیت بیشتری برخوردار بود؟
شاه‌حسینی: قطعا همه داستان‌ها برایم مهم بوده‌اند. در واقع ما از خانه فرهمند وارد خانه نعمت‌الله می‌شویم که آقای مشایخی نقش پدربزرگ را بازی کرده است. نطفه این سریال براساس اهمیت خانواده و گردهم آمدن در زیر چتر آن است. براین اساس خانواده‌های فرهمند و نعمت‌الله به لحاظ اهمیت جایگاه خانواده می‌توانند مهم باشند، چرا که زندگی سحر و فانی چندان به سرانجام نخواهد رسید. از باب اینکه قرار است در لفافه درس اخلاقی از بنیاد خانواده بدهیم، خانواده فرهمند می‌تواند مهم باشد.
زندگانی: در این سریال موضوعاتی مطرح می‌شود و نوع نگاهی است که ارزش آن موضوع را مشخص می‌کند. گاهی موضوعی ساده در روایتی جدید تقویت می‌شود و بالعکس نگاهی پیچیده در قصه‌ای دیگر تلطیف می‌شود. یکی از نکات مهم سریال همه‌چیز آنجاست، همذات‌پنداری مخاطب با توجه به واقعی بودن کاراکترها است. یکی از موارد جالب برای من این است که تقریبا از تمام شخصیت‌های اطراف زندگی‌مان در این سریال وجود دارد.
فکر می‌کنید این شخصیت‌ها می‌توانند نمایندگی جامعه ما را به عهده داشته باشند؟
زندگانی: قاعدتا آثار تصویری باید برگرفته از جامعه باشد اما اگر این نماینده‌ای که شما اشاره دارید، دچار شعارزدگی شود، خارج از پذیرش مخاطب قرار می‌گیرد.
شاه‌حسینی: راستش را بخواهید من همه تلاشم را کردم تا به سادگی در روایت و قاب‌بندی برسم. من چند وقت پیش، چیزی را از دوستی یاد گرفتم که سعی کردم به کار ببندم. من در اثری به نام «خانه دختر» که پرویز شهبازی نوشته بود، پلان بسیار زیبا و فکرشده‌ای را گرفته بودم. قابی زیبا بود از یک دیوار شیشه‌ای که یک فریم وسطش بود و دور تا دورش قابی بود که بیمار یک طرف و دکتر طرف دیگر قاب می‌نشست. وقتی آن دوستم آن قابی را که خیلی هم برایش زحمت کشیدم، دیده بود گفت که این پلان را در فیلم نگذار، چون باعث می‌شود از واقعیت بیرون زده و همه توجه را به خود بکشاند. براساس آن گفته فکر کردم چه کاری کنم که در این سریال 50 قسمتی چیزی بیرون نزند و به این نتیجه رسیدم که طوری آگاهانه کار شود تا در هیچ‌یک از بخش‌ها نگویند که خیلی خوب است، چرا که اگر بگویند امین زندگانی خیلی خوب است، شاید خانم مهین‌ترابی ضعیف تصور شود! در روزهای اول خیلی سخت بود که آن سادگی فیلمنامه را که امین از آن حرف زد، بتوانم در اندازه قاب‌ها و دکوپاژ به اجرا برسانم و البته در حین فیلمبرداری به این نتیجه رسیدم.
به نظرتان حضور فیلمسازانی از خاستگاه سینما توانسته است تاثیری در نوع اجرای کارگردانی در سیما بگذارد؟
شاه‌حسینی: نه، به نظرم تاثیر زیادی نمی‌تواند داشته باشد. امین به نظرت دارد؟
زندگانی: من هم مطابق گفته آقای شاه‌حسینی، زیاد فرقی بین کارگردان سینمایی و تلویزیونی نمی‌بینم. به هرحال ابزار و شرایط اولیه یکی است. از طرفی ما در این سریال از قاب 16× 9 استفاده می‌کنیم. درسته آقای شاه‌حسینی؟
شاه‌حسینی: بله! همینطوره.
زندگانی: در واقع داریم به قاب سینما نزدیک می‌شویم. به نظرم مهم‌ترین مساله، نوع نگاه و تفکری است که باید در اثر حاکم باشد. وقتی نویسنده ما سال‌هاست که دارد به طور حرفه‌ای کار داستان‌نویسی می‌کند، کلام درست و قابل لمسی در این سریال می‌یابیم. در ابتدا نوعی نگرانی در من وجود داشت و از یک جایی در فیلمنامه، کلید کار را پیدا کردم.
خانم مهین‌ترابی! به عنوان بازیگری پیشکسوت در این عرصه روند سریال‌سازی در این سال‌ها را چگونه می‌بینید؟
مهین‌ترابی: الان وعده‌هایی داده شده است که به سمت سریال‌هایی باکیفیت‌تر خواهیم رفت و من امیدوارم تولیدات ما به سمت رضایت تماشاگر برود. من خیلی بر این نکته تاکید دارم که این زحمات بسیار زیادی که شاید کسی تصورش را نکند، به نحوی مناسب دیده شود. همیشه ناراحت از این بودم که نتیجه کارم با توجه به همه تلاش‌های انجام شده، طوری ارائه شود که مردم دوست نداشته باشند. من امیدوارم با ورود آقای سرافراز و وعده‌هایی که داده شده است، بتوانیم به ترازی در سریال‌سازی برسیم. یعنی آقای شاه‌حسینی بتوانند به عنوان یک کارگردان سینما، به شکلی که خلاقیت دارند، کار کنند و بازیگر و دیگر عوامل هم به همین شکل. متوجه‌اید منظورم چیست؟ یعنی نرویم به سمتی که تنها بخواهیم قصه‌ای را نوشته و کاری به هر جهت ارائه دهیم.
چه عواملی در رسیدن به تولیداتی ارزنده ما را کمک خواهد کرد؟
مهین‌ترابی: بودجه و امکانات و فراغ بالی که به گروه تولیدکننده خواهند داد، در این زمینه بسیار مهم است. یکی از موارد بسیار مهمی که فراموش شده است، لذتی است که یک تماشاگر باید داشته باشد. لذت از دیدن یک بازی خوب و کارگردانی درست و سریالی زیبا نباید فراموش شود. یعنی مخاطب باید چنان با ذوق پای کار بنشیند که هم قصه مناسبی ببیند و هم مناظری جذاب در مقابل چشمانش قرار بگیرد و این حس خوبی است که مورد رضایت بیننده قرار می‌گیرد، نه اینکه تنها بخواهیم زمانی را در آنتن پر کنیم. ما همه تلاش‌مان بر این است که مردم را خوشحال کنیم. لذت هنر، ارتباط برقرار کردن با تصویری است که آدم‌ها خودشان را در آن می‌بینند، یعنی رفتن به سمت بیان افکار و احساس و لحظاتی که بیننده خود را در آن شریک می‌داند. باید این ارتباط برقرار شود و همه دست به دست هم بدهیم که این لحظات زیبا شکل بگیرد. چون همه امکان رفتن به سینما و خرید فیلم را ندارند و تلویزیون، رسانه‌ای در دسترس است که می‌تواند در برنامه روزانه مردم جای خود را به شکلی جدی باز کند.
شاه‌حسینی: بیاید در سبد خانواده.
ما از شما سریال‌هایی به یادماندنی چون همسران و خانه سبز را به یاد داریم. چرا سال‌هاست آثاری خاطره‌انگیز مورد یادآوری مردم قرار نمی‌گیرد؟
مهین‌ترابی: بله! دقیقا. من در این فاصله 10 ساله، حداقل 4 سالش را در خانه نشسته‌ام. سال‌هاست که اتفاق خوبی در تلویزیون نیفتاده و ما آن لذتی را که شما اشاره دارید، از سریال‌ها نمی‌بریم. هنوز که هنوز است من را با همان خانه سبز و همسران می‌شناسند. باور کنید که برای من خیلی تلخ است. چرا نباید کار الان من مورد توجه قرار گیرد؟ می‌دانید چه می‌گویم؟ این نگرانی‌ها همیشه با ما است. همیشه استرسی برای دیده شدن داریم که از کار لذت نمی‌بریم. دقیقا همینطور است. خیلی از سریال‌ها همینطور تکراری پخش می‌شود. برنامه‌هایی می‌بینیم که 2 تا میکروفن گذاشته‌اند و 2 نفر نشسته‌اند و دارند درباره همه‌چیز صحبت می‌کنند و نمی‌دانم این چه وضعیتی است که همه می‌خواهند کارشناس همه‌چیز شوند. می‌دانید! من همیشه به این انتقاد داشتم که برای چه من باید درباره میزان آب در این مملکت به صورت ریز و اعشاری بدانم! آب خانه من باید تامین شود و آب توی لوله‌های خانه من برود. من برای چه باید از نفت و آب و همه‌چیز بدانم؟ می‌دانید چه می‌گویم؟ اصلا نمی‌دانم برای چه این همه حرف می‌زنم؟
شاه‌حسینی: اتفاقا اینها بحث‌های مهم و ارزشمندی است.
مهین‌ترابی: مردم با همه مسائلی که دارند و از سرکار و خرید می‌آیند، باید چند ساعت را به‌خوبی پای تلویزیون بنشینند. تلویزیون را باید به شکل نیازی برای همه مردم بسازیم. این طور نباشد که این همه شبکه تلویزیونی داریم و در نهایت سر از «فاطما گل» درآوریم! من به عنوان کسی که برای این کار زحمت کشیده‌ام، دلم می‌سوزد که ما به جایی برسیم که من در ابتدای فیلمبرداری اثر ناراحت باشم که خدایا مردم این سریال را می‌بینند! من راست و حسینی بگویم که 2 ماه نیست در این کار هستم، اما بچه‌های دیگر را می‌بینم که 7-6 ماه است دارند کار می‌کنند. این طور نشود که برخی فقط بخواهند کاری را به هر شکلی بازی کنند و فکر کنند این را که مردم نمی‌بینند. مگر ما از سریال‌سازان ترکیه‌ای چیزی کم داریم؟ البته اینها ریزه‌کاری‌هایی دارد که من کلی حرف برایش دارم. کلا حرفم این است که آقای سرافراز باید به سمتی مناسب برای تولیدات برود که آدم‌ها در آن جایی برای دیده شدن استعدادشان داشته باشند. من اگر چند بار تلویزیون را روشن کنم و فقط گفت‌وگوها را ببینم، برای دیدن سریال هم سراغ تلویزیون نمی‌روم، چون من را خسته می‌کند.
زندگانی: شاید برداشت نادرستی از بیانات عزیزی شده است که صدا و سیما را مانند دانشگاهی دانسته‌اند، در صورتی که فراموش کرده‌ایم که چگونه باید درس بدهیم.
مهین‌ترابی: آفرین! دقیقا همین است.
زندگانی: در واقع نمی‌توان روی تخته سیاه تنها نوشت که جمع دو عدد می‌شود عددی دیگر و این برخلاف آموزش واقعی است. چیزی که تلویزیون می‌تواند ایجاد کند، روش زندگی است که در قالب داستان و روایت ارائه می‌شود. یعنی در مرتبه اول اینکه چگونه باید با مسائل برخورد کرد و اشاره به ریزترین مسائلی که باید در زندگی وجود داشته باشد. ما به قول فرمایش خانم مهین‌ترابی می‌آییم و ساعت‌ها برنامه می‌سازیم که بخواهیم مثلا بگوییم از کلمات بیگانه استفاده نکنیم، اما چقدر خوب است که بخواهیم این را با استفاده از ساخت مجموعه‌ای تصویری نشان دهیم. چرا که در تصویر می‌توان با استفاده از نوع دکوراسیون و طراحی و استفاده از دیالوگ‌ها خیلی بهتر فرهنگسازی کرد.
مهین‌ترابی: بخواهند هم نمی‌توانند طاقت بیاورند. می‌دانید چه می‌گویم؟
چرا؟ چه موانعی بر سر راه کار اصولی است؟
مهین‌ترابی: اصلا گاهی به نظرم از قصد این کار را می‌کنند. من همیشه یک چیز مهمی را گفته‌ام که چرا نویسنده‌هایی را که قلم آنها را می‌شناسند و می‌دانند که قرار است کار کنند، از اول بودجه‌اش را مشخص نمی‌کنند تا زودتر به سمت نوشتن فیلمنامه بروند.
زندگانی: من فکر می‌کنم تا وقتی بخواهیم آثار را از قبل پیش‌فروش کنیم، کمتر باید در انتظار مجموعه‌های خوب بود. بله! مساله بودجه در جلسات اول شکل می‌گیرد و در طول کار باید مشخص شود، اما اگر براساس دقیقه بخواهیم تولید داشته باشیم، بدون داشتن امکانات و ابزار حرفه‌ای کار و حتی بدون اینکه بدانیم چه کسانی قرار است در آن بازی کنند، نمی‌توانیم به مقصد خوبی برسیم. قاعدتا خیلی آدم بچه‌مسلمانی می‌خواهد که کم‌فروشی نکند و تمام و کمال مثل آقای شاه‌حسینی، چند ماه را پرانرژی و با توجه به همه مشکلات کار کند.
بودجه در نظر گرفته شده هم می‌تواند در سمتی هدفمند برنامه‌ریزی شود.
زندگانی: بله! روند اقتصادی را نباید به سمتی در جهت کاهش کیفی ببریم و باید بودجه را براساس کیفیت مشخص و برنامه‌ای تعریف‌شده تعیین کنیم تا اطمینان حاصل شود که اگر سریالی توانسته است تا حدی به سمت موفقیت برود، به مشکلات اقتصادی و کمبود بودجه تهیه‌کننده منتهی نشود. همه عوامل کار باید تمام توان‌شان را برای آن کار بگذارند. من دیدم که حتی همسر آقای شاه‌حسینی کسالت داشتند و در آن شرایط هم دنبال کار بودند. در زمانه‌ای که همه دنبال نقد کردن چک خود هستند، چه کسی اینچنین پای کار می‌ایستد؟ من اسم این را بچه‌مسلمانی می‌گذارم که ما سال‌هاست در تلویزیون به دنبال نمایش آن هستیم. حالا افرادی هم هستند که کم‌فروشی می‌کنند و ظاهر خود را به سمت مسلمان بودن می‌رسانند. من می‌گویم تا وقتی نگاه‌مان به سمت تولید دقیقه‌ای است و قبل از تولید کار، تکلیف شرایط آن مشخص نیست، تنها اتفاقی است اگر سریالی بتواند موفق شود.
نقش‌های به کار رفته در سریال همه‌چیز آنجاست، انگار ما را به سمتی از حسرت‌های فراموش‌شده از خانواده‌ها می‌برد.
زندگانی: بله! دقیقا. من نه ابزار خاصی چون چاقو در دستم بوده و نه نقش مافیایی را در این سریال بازی می‌کنم. در واقع به این رسیدم که دارم نقش پسر بزرگی را در سریال بازی می‌کنم که سال‌هاست در خانواده‌ها گم شده است. همان برادری که همیشه بعد از پدر خانواده، محور خانواده بوده است و ما الان در جامعه کم داریم و همه دنبال رفع و رجوع کار خود هستند. مهدی در واقع جوانی است که آرزوی هر پدر و مادر و برادری است که سعی کردم آن نقش را ایجاد کنم. با توجه به اینکه انسان موجودی ممکن‌الخطاست، این شخصیت هم می‌تواند دچار اشتباهاتی شود و در واقع این نقش از جنس مردم است. حتی در این ترافیک کاری ما سکانس‌هایی را گرفته بودیم و بعد که همراه آقای شاه‌حسینی دیدیم، ایشان گفتند که این مهدی از آن معیار من کمی دور است و دوباره با نگاه دیگری گرفتیم. در واقع رسیدن به داستانی در راستای باور مردم بسیار مهم است.
مهین‌ترابی: اصلا چرا از این همه ادبیات خوب و پرفروشی که وجود دارد، برای ساخت استفاده نمی‌کنیم. امروز بسیاری از آثار در دنیا براساس اقتباس از کتاب است.
درست است. چرا از ادبیات برآمده از فرهنگ‌مان در ساخت سریال بهره نمی‌گیریم؟
زندگانی: بله! باید در این باره بحث کنیم.
شاه‌حسینی: قطع ارتباط ادبیات ما با آثار تصویری نکته مهمی است. اصلا وارد فضای داستان‌های خارجی هم نشویم. نگاه کنیم که فیلم گاو و آرامش در حضور دیگران، براساس چه داستانی شکل گرفته است؟
مهین‌ترابی: ببینید! الان نوشته پرفروش و جذابی که در ایران منتشر می‌شود، می‌تواند مورد توجه تلویزیون قرار بگیرد و اتفاقا این باعث می‌شود مردم بروند و آن کتاب را تهیه کنند و بخوانند.
شاه‌حسینی: ما به سمتی رفته‌ایم که مسؤولانی، دم ادبیات را از تصویر بریده‌اند تا آنها به سمت کارهای سطحی بروند.
زندگانی: حداقل تا 10 سال می‌توانیم براساس آثار موجود در ادبیات‌مان به تصاویر ارزنده‌ای برسیم.
مهین‌ترابی: چرا نباید این مساله اجرا شود؟ باور کنید اگر سریال خوبی براساس همین داستان‌ها ساخته شود به اندازه صدتا از این سمینارهای آقایان برای مردم اثر دارد. آن آثار، دنیای جدیدی را برای آدم باز می‌کند، شخص کنجکاو می‌شود که برود و کتابش را مطالعه کند. سال‌هاست ما داریم می‌نالیم که چرا مردم کتاب نمی‌خوانند. به خاطر این است که ارتباط بین ادبیات و تصویر قطع شده است و این بزرگ‌ترین لطمه را به تفکر زده است. مردم باید وصل شوند به منبع مطمئنی و راهکار برای خود پیدا کنند.
شاه‌حسینی: خدا شاهد است که همیشه آرزو داشتم براساس برخی از این کتاب‌ها سریالی بسازم که اصلا نتوان پلک زد اما می‌دانم که خیلی زود به نتیجه نمی‌رسد و یک پروسه طولانی و بی‌هدف است.
شما به عنوان کارگردان تلاشی برای اجرای کاری اقتباسی کرده‌اید؟
شاه‌حسینی: بله! داستانی بود به نام بی‌قید و شرط که آقای پرویز شهبازی پیشنهاد دادند. ما پروسه‌ای طولانی را برای اجرای کار طی کردیم و در نهایت هم به نتیجه رسیدیم اما انگار یک جریانی این وسط وجود دارد که می‌گوید بی‌خیال ادامه کار شو.
زندگانی: ما داستان‌نویس‌های خوبی داریم و اگر دیالوگ‌نویس خوبی هم در کنارش داشته باشیم، مطمئنا می‌توانیم اثر خوبی بسازیم. من یک سوال از تریبون شما از مسؤولان فرهنگی دارم که اگر الان تهاجمی نظامی صورت بگیرد، نیروهای مربوط چگونه برخورد خواهند داشت؟ آیا آنها اجازه نفوذ می‌دهند یا اینکه در دم دشمن را به عقب می‌رانند. حالا چطور می‌شود که اینقدر اجازه پیشروی فرهنگی را به خارجی‌ها می‌دهیم که سر سفره‌های ما بنشینند و فرهنگ ما را تغییر دهند.
شاه‌حسینی: نمی‌دانم، واقعا نمی‌دانم! به نظر می‌رسد این مساله خیلی ریشه‌ای باشد.
مهین‌ترابی: بله! حتی یک موقعی من یادم می‌آید که قرار بود داستان سووشون را اجرا کنند ولی این اتفاق نیفتاد.
زندگانی: ما در زمینه ساخت باید به چنان روزی برسیم که من بازیگر ناراحت آستینی نباشم که شاید پخش نشود. ما باید تکلیف پخش‌مان را در تلویزیون مشخص کنیم که آقا چرا پخش زبان مشترکی با بخش فیلم و سریال ندارد؟ چرا نباید از ابتدا مرزها را مشخص کنیم؟ ما اجازه دادیم که این تهاجم صورت بپذیرد. انگار جنگ داخلی است و خودمان داریم با خودمان درگیر می‌شویم. عرض من این است که همانطور که ارتش نظامی ما اجازه ورود به دشمن نمی‌دهد، ما هم به عنوان ارتش فرهنگی به هیچ‌وجه نباید اجازه ورود به دشمن بدهیم اما متاسفانه من بازیگر اسلحه‌ای برای این کار ندارم. پس من مثل خانم مهین‌ترابی فقط دلم می‌سوزد که با این همه تلاشی که انجام می‌دهیم، مردم به سراغ سریال‌های ماهواره‌ای بروند.
چرا اینقدر دقیقه نودی به سمت ساخت سریال می‌روند؟
شاه‌حسینی: به هرحال بهتر است وارد این بحث‌ها نشویم. چون مساله مشخص است و می‌دانند که ماه رمضان سال بعد یا عید چه زمانی است. ببینید! یک‌سری چیزها دست ما نیست و باید سیاست تلویزیون در زمینه ساخت تغییر کند.
زندگانی: از طرفی اینقدر شرایط ساخت سریال‌ها نامشخص است که شاید کمتر کسی مثل تهیه‌کننده ما آنقدر به‌روز تسویه کند. ما وقتی از ایشان تشکر می‌کنیم، می‌گویند دوستان کارشان را خوب انجام نمی‌دهند و من تنها دارم کار عادی را می‌کنم.
مهین‌ترابی: در سریال زمانه آنقدر به نویسنده امروز و فردا کردند که ماه‌ها کار بی‌سرانجام ماند و بعد با سرعت در حین ساخت، کار نوشته و دنبال شد.
شاه‌حسینی: مشکلات دیگری هم هست. مثلا خانم مهین‌ترابی براساس تعاریف مشخص تلویزیون در خیابان دارد راه می‌رود. به نظرت این پلان در تلویزیون قابل استفاده است؟ بنابراین اصلا شکل و شمایل آدم‌های تلویزیون با مردم عادی در خیابان متفاوت است.
مهین‌ترابی: نه، شما رودربایستی را کنار بگذارید. درباره متفاوت بودن به نظرم ما داریم به مردم دروغ می‌گوییم. یکی سرش را از همان ساختمان صدا و سیما بیرون بیاورد. اتفاقا یک چیزی که ناخودآگاه من را به عنوان یک بازیگر اذیت می‌کند، همین است. چون احساس می‌کنم همش دارم دروغ می‌گویم. شما یک سر به شبکه‌های اجتماعی بزن و ببین که همین بازیگران تلویزیون چه قیافه‌هایی دارند. چرا ما سرمان را در برف فرو می‌کنیم و واقعیت را نمی‌خواهیم ببینیم؟ من می‌پرسم چرا؟
زندگانی: ما باید بدانیم که برای چه کسی داریم کار می‌کنیم؟ من یادم هست که مجموعه‌ای درباره حجاب در تلویزیون می‌دیدم و فکر می‌کردم که این مجموعه برای چه کسی ساخته شده است؟ برای آن کسی که حجاب را انتخاب کرده است؟ یا شخصی که در این باره می‌خواهد به اصلاح برسد؟ واقعا شوخی است که برای کسی که دارد خودش این مساله را رعایت می‌کند، کار درباره حجاب بسازیم.
مهین‌ترابی: اتفاقا باور کنید که این مساله خیلی کمک می‌کند به انتخاب آدم‌ها چراکه شخصی معمولی مثل من را معمولی نشان می‌دهیم و شخص دیگری را که واقعا مومن است، به شکل واقعی خود نشان خواهیم داد و آن وقت آدم‌ها می‌توانند خودشان راهشان را انتخاب کنند اما وقتی همه آدم‌های شرور و بدجنس به یک شکلی درمی‌آیند، چطور می‌توان تاثیر گذاشت؟ اینها همه فاکتورهایی دلسردکننده برای مخاطب است.
زندگانی: آموزش‌دهی از همین طریق خواهد بود. مساله‌ای که خیلی در سریال «همه‌چیز آنجاست»، دوست دارم، دست‌بوسی آقای مشایخی است که به شما قول می‌دهم بعد از پایان این سریال حتما این سنت دست‌بوسی جا می‌افتد.
باز از سریال «همه‌چیز آنجاست» بگوییم. آقای شاه‌حسینی! شما تا چه میزان در متن پرداخت شده تغییر داده‌اید؟
شاه‌حسینی: اصلا تغییری نسبت به فیلمنامه نداشتم و از جایی که امین گفت خیلی نگران بودم و با علیرضا افخمی به گفت‌وگویی سخت پرداختم و از جایی به بعد خودم را به او سپردم و خدا را شکر پاسخ خوبی هم گرفتم چرا که جزئیاتی که علیرضا در رئالیته‌نویسی رعایت می‌کند، آنقدر هوشمندانه بوده است که من اگر دست به آن می‌زدم حتما به سمت نادرستی می‌رفته است، برای این هم تغییری نسبت به فیلمنامه نداشته‌ام. قبلا در 2 سریال، دست به تغییر فیلمنامه زده بودم و آسیب آن را خوردم. فیلمنامه سریال «همه‌چیز آنجاست» یک سال است که از زمان تله‌فیلمی که قرار بود درباره آتش‌نشانی شهید کار کنیم، شروع شده بود و زمان کافی برای آن بود.
پس نویسنده شما با محدودیت معمول در سریال‌ها برخورد نکرده است؟
شاه‌حسینی: حالا در این روزها کم آورده و دارد ورق به ورق به ما فیلمنامه می‌دهد.
(خنده جمع)
ممنونم از وقتی که به من دادید و برایتان آرزوی موفقیت می‌کنم.
مهین‌ترابی: از این به بعد هرکس که می‌خواهد با من مصاحبه کند، می‌گویم برود و «وطن امروز» را بخواند.
انگار سال‌هاست سخن ناگفته داشته‌اید.
مهین‌ترابی: باز هم در آینده باید بنشینم و کلی با شما صحبت کنم تا ببینید چه حرف‌هایی برای گفتن دارم که تا حالا نزده‌ام.