
بیانیه کاخ سفید مبنی بر ازسرگیری مناسبات دیپلماتیک واشنگتن با هاوانا پیشدرآمدی است برای ازسرگیری مناسبات دیگر خصمهایش از جمله ایران؟ هر چه هست نباید فراموش کرد که ایالات متحده بلندپروازیهای امپریالیستیاش را ترک نگفته و رهبران کوبا و ایران نیز از آرمانهای انقلابیشان منصرف نشدهاند. در واقع باید بپذیریم که مجازاتهای یکجانبه علیه دشمنان آمریکا بهعنوان جنگی تمامعیار و گسترش آن به کشورهای همپیمان عمل نکردهاند. به قول تیری میسان، نویسنده و تحلیلگر سرشناس، از دیدگاه سیاست عملی (پراگماتیک)، اوباما دریافته است که کوبا و ایران با انزوای دیپلماتیک و جنگ اقتصادی از پا نخواهند افتاد. پس چنین شد که خود را برای برخورد از نوع دیگری آماده میکند. انتشار همزمان بیانیههای باراک اوباما و رائول کاسترو درباره برقراری مناسبات دیپلماتیک بین ایالات متحده و کوبا در اروپا موجب شگفتی همگانی شد. مثل همیشه، واشنگتن در عین حال که مخفیانه با رقیب خود گفتوگوها را به پیش میبرد، همزمان به اتحادیه اروپا که ممکن بود با برداشتن محاصره اقتصادی به نفع خودشان با عجله دست به کار شوند، مجازاتهایی را دیکته میکرد. از دو سال پیش اوباما در پی تسکین منازعاتی بوده است که امپراتوری رو به زوال آمریکایی را با دولتهایی روبهرو کرده که مقاومت نشان میدهند؛ کوبا در آمریکای لاتین، ایران در خاورمیانه بزرگ. اما با اینکه آنها از فشارها و تحریمها رنج بردند تا سالها از مقاومت دست نکشیدند اما چه چیز باعث شد کوبای انقلابی کاستروها در نهایت پس از نیمقرن مبارزه تن به سازش بدهد؟ طی جنگ سرد، کوبا علیه سیاست نژادپرستانه آفریقای جنوبی که به کشورهای همسایهاش دستاندازی میکرد بسیج شد. رژیم سفیدپوست پرتوریا در آن دوران از سوی ایالات متحده و اسرائیل مورد پشتیبانی قرار میگرفت. در چنین وضعیتی بود که ارتش کوبا در آنگولا و نامیبی نیرو پیاده کرد و تا توافقات صلح 1988 جنگید. فیدل کاسترو در حدی بود که توانست آن ایدئولوژی نژادپرست را که میخواست جهان بشری را به دو بخش تقسیم کند به شکست بکشاند؛ جهان اربابان و بردگان.
با این وجود باید 3 سال منتظر میماندیم تا رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی از بین برود و نلسون ماندلا بهعنوان رئیسجمهور خلق متحد آفریقای جنوبی برگزیده شود. روشن است که منافع ایالات متحده از یکسو و منافع کوبا از سوی دیگر سازشناپذیر است و خواهد بود. بین امپریالیسم آنگلوساکسونی صهیونیستی آمریکا و ناسیونالیسم آمیخته با سوسیالیسم انقلابیهای کوبا تفاهمی نمیتواند وجود داشته باشد. با این وجود، این وضعیت مانع قرارداد آتشبس منطقهای نمیشود. برقراری مناسبات دیپلماتیک نیز به مفهوم از میان برچیدن «محاصره اقتصادی» نیست، آنچه را که واشنگتن تحریم مینامد، همیشه به شکلی مطرح میشود که گویی رأی آن از سوی شورای امنیت صادر شده است. در حال حاضر کوبا در ذهنیت چپ اروپایی بهعنوان یک دیکتاتوری تلقی میشود ولی برعکس، از سوی چپ آمریکای لاتین بهعنوان الگوی مقاومت بازشناسی میشود. فیدل کاسترو نیز از اعتبار یک رهبر نجاتبخش برخوردار بوده و برای تمام قاره آمریکای جنوبی جذابیت بیبدیلی دارد.اما اعترافی که امروز باید درباره سرنوشت انقلاب کوبا کنیم در این چارچوب است که انقلابها وقتی به وقوع میپیوندند به رهایی انسانها نائل میآیند، با این وجود از وقتی که دیگر هیچ امتیازی را تهدید نمیکنند، به آزمون اعتبار خود خاتمه میدهند. در عین حال برای ایالات متحده، فوریت و فرصتی وجود داشت تا اختلافاتش را با مقاومت کوبا به حالت تعلیق درآورد. بازگشت آمریکا به نیمهلاتین
روز به روز مشکلتر میشد. علاوه بر این باید راهحلی پیش از گردهمایی سران قاره آمریکا (شمالی و جنوبی) جستوجو میشد. در واقع به تشویق رافائل کورآ، رئیسجمهور چپگرای اکوادور، پاناما بهعنوان میزبان گردهمایی برای نخستینبار از کوبا دعوت به عمل آورد. در نتیجه باراک اوباما باید با رقیب خود رائول کاسترو ملاقات کند. بیآنکه در اینجا خواسته باشیم از منظر نظامیان ایالات متحده درباره موضوع بسیار مشکلبرانگیز بازگشایی پایگاه ضدجاسوسی روسیه در لوردس (در جنوب هاوانا) چیزی بگوییم. اما باید دانست که برقراری آتشبس با آمریکا به شکل وخیمی خطرناک است. ایالات متحده از راهبرد اسب تروا (بیثباتسازی دشمنانش) صرفنظر نخواهد کرد. مذاکره با رائول کاسترو و بازگشایی سفارت در هاوانا حربهای است تا از این پس این کار را با دسترسی به داخل انجام دهد. سازمان اطلاعاتی کوبا از این پس نمیتواند آمریکاییهایی را که برای بازرگانی و توریسم میآیند کنترل کند. سازمان سیا نیز طی دو سال آینده در فراهم کردن انقلاب رنگی در هاوانا کوتاهی نخواهد کرد.