دانش پورشفیعی: بحث امنیت غذایی به‌طور مستقیم با تولیدات کشاورزی و صنایع غذایی در ارتباط بوده و نمی‌توان برای آن مرزی قائل شد چراکه بخشی از محصولات کشاورزی به‌طور مستقیم به‌عنوان خوراک مورد استفاده قرار می‌گیرد و بخشی نیز پس از فرآوری و گذر از کارخانجات صنایع غذایی به سبد مصرفی خانوار می‌آید. در این‌باره با عباس رجایی، رئیس کمیسیون کشاورزی و رئیس فراکسیون صنایع غذایی مجلس شورای اسلامی به گپ نشستم.
چگونه باید سبد غذایی خانوار را پر کرد؟
برنامه امنیت غذایی زمانی است که ما غذای سالم داشته باشیم، در دسترس باشد، به اندازه کافی باشد، استانداردهای غذایی مورد نیاز انسان را داشته باشد و علاوه بر آنها حق انتخاب هم به انسان بدهد یعنی اینکه همه مردم بتوانند به آن برسند. و وقتی می‌گوییم کافی باشد یعنی اینکه جیره‌بندی نشود.
بخور و نمیر نباشد.
بله! با کوپن و این داستان‌ها نباشد. وقتی هم می‌گوییم استاندارد غذایی بدن، یعنی اینکه دارای 4 گروه اصلی غذایی انسان باشد.
متولیان این امنیت غذایی چه کسانی هستند؟
در درجه اول متولی تولید و تأمین مواد غذایی برای ایجاد شرایط امن غذایی، وزارت جهاد کشاورزی است و باید با مجموعه بخش کشاورزی یعنی همان بهره‌‌برداران بخش کشاورزی به این شرایط برسد. در این فاصله سازمان‌هایی مثل سازمان ملی استاندارد، حفظ نباتات، دامپزشکی و سازمان غذا و دارو روی آن نظارت می‌کنند.
خیلی نگران دلارهای تخصیص داده شده به واردات برخی کالاهای خوراکی بودید.
بله! رقمش 12 میلیارد دلار است.
چند هکتار زمین کشاورزی قابل بهره‌برداری داریم؟
اکنون وقتی از بخش کشاورزی صحبت می‌شود، بحث روی 18 میلیون هکتار است. در حالی که ما می‌گوییم ایران بالای 160 میلیون هکتار زمین مناسب برای کشاورزی دارد.
خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی در بحث امنیت غذایی چه جایگاهی می‌تواند پیدا کند؟
معتقدم امنیت غذایی به نوعی در درون خود مفهوم خودکفایی را هم دارد ولی خودکفایی کلمه درستی نیست چراکه هرگز خودکفا نمی‌شویم چون همواره جمعیت در حال افزایش بوده، نیازها عوض می‌شود و خودکفایی معنا ندارد. از منظر دیگر، امنیت غذایی این است که مردم خیالشان راحت است هرچه بخواهند، هر زمان بخواهند، هرطور بخواهند و با هر قیمتی بخواهند، هست. در حال حاضر شواهد حاکی از آن است که آن امنیت غذایی وجود ندارد چراکه مردم مواد غذایی را انبار می‌کنند مبادا نایاب شود. اینها نشانه عدم امنیت است.
دست‌اندرکاران صنایع غذایی می‌گویند ظرفیت‌سازی‌های خوبی در این زمینه صورت‌گرفته ولی آنگونه که باید از آن استفاده نمی‌شود.
در صنایع غذایی اولین هدف این است به ارقام و آماری برسیم که این آمار بسیاری از ضایعات را کاهش می‌دهد. در حال حاضر به‌طور متوسط (عدد دقیق نیست) در کل کشور 30 درصد ضایعات محصولات کشاورزی داریم. این عدد، عدد بزرگی است. شما وقتی کشاورزی را به سمت صنعتی‌شدن می‌برید، برای کاهش ضایعات هم برنامه دارد. به‌عنوان نمونه اینکه زعفران را در صنعت دارویی استفاده کنید یا در مواد غذایی، در آفریقا بفروشید یا در آمریکا یا در اروپا یا در ایران، خیلی باهم متفاوت است. حال این اهدافی که از مجموعه صنایع تبدیلی کشور انتظار می‌رود، باتوجه به گستردگی خودش و در زمان مناسب خودش شکل نگرفته است.
چرا؟
اولین اشکالی که در حوزه صنایع تبدیلی قابل مشاهده است اینکه خیلی نتوانسته رونق و شکل بگیرد. این عدم رونق، بسیاری از موانع را به وجود آورده است. دیگر اینکه صنایع تبدیلی کشور را یک صنایع تبدیلی چندکاره و به‌اصطلاح با قابلیت‌های مختلف، تعریف نکردیم. بر همین اساس اندازه‌هایشان کوچک بوده و چرخه اقتصادی ندارد تا سرمایه‌گذاران خارجی وارد آن شوند. یکی از پرسش‌ها نیز همین که تاکنون چند دلار سرمایه خارجی به صنایع و بخش کشاورزی آمده است؟ در پاسخ می‌گوییم: صفر دلار یا تقریباً در حد صفر.
چرا؟
چون اندازه‌ها و مقیاس‌ها کوچک بوده بنابراین برای سرمایه‌گذار خارجی نمی‌صرفد در این زمینه ورود کند. اکنون بخشی از صنایع تبدیلی کشور قدیمی است مانند کارخانجات قند یا کارخانجات فرآوری چای. یا کارخانجات کنسروسازی. اکنون نوع تولید و ترکیبات تولید به این سمت می‌رود که استفاده از افزودنی‌ها را به حداقل برساند. حال در چنین وضعی اگر کارخانه‌ای باشد که در تولید کنسرو به آن افزودنی بزند و با بسته‌بندی‌های مدرن هم بیگانه باشد، آیا می‌توان از آن توقع پیشرفت داشت؟ معنای این حرف آن است که صنعت تبدیلی کشور باید مطابق استانداردهای روز جهان باشد و برای این کار نیازمند نوسازی است.
10 محصول کشاورزی برتر ایران را نام ببرید.
در حوزه زراعت، گندم و جو. در حوزه علوفه، یونجه. در باغداری، سیب، پرتقال و مرکبات جایگاه خیلی خوبی داریم. در زعفران، پسته و خرما صاحب مقام هستیم. در حوزه شیلات، خاویار را حتماً اسم می‌برم و در این زمینه هم کارهای خوبی انجام داده و ظرفیت‌های خوبی داریم که می‌توان روی آن برنامه‌ریزی کرد. روی انار هم حتماً انگشت می‌گذارم.