عبدالباری عطوان*: سال 2014 که 3 روز پیش پایان یافت به کابوسی برای راهبرد آمریکا در خاورمیانه و چه بسا سایر مناطق جهان بویژه اوکراین تبدیل خواهد شد، زیرا در سالی که گذشت دستاوردهای نظامی و سیاسی آمریکا رو به رکود گذاشت و ناکامی‌های غیرقابل انکار جای آن را گرفت تا جایی که واشنگتن چاره‌ای جز عقبگرد و امتیازدهی‌های فراوان نیافت و تنها مورد استثنا در این‌باره قضیه فلسطین بود که آن هم نه به دلیل قدرت آمریکا بلکه به دلیل ضعف فلسطین بویژه رهبری آن صورت گرفت، با این حال هرگز به این معنی نخواهد بود که سال جدید برای آمریکا بهتر از سال گذشته خواهد بود. تنها رخداد منحصر به فرد سال گذشته ظهور داعش و سقوط ارتش عراق در برابر آن بود که در نتیجه داعش توانست مناطق گسترده‌ای از عراق را به اشغال خود درآورد که از نظر گستردگی با مساحت فرانسه برابری می‌کند و شامل 2 رود مهم، چاه‌های نفت و گاز، سیلوهای گندم و از همه مهم‌تر تسلط بر بیش از 8 میلیون شهروند عراقی است. این گروه خودکفایی مالی و تسلیحاتی و نیروهای یکصد هزار نفری دارد که تعداد آنان رو به افزایش است. حملات هوایی آمریکا علیه مواضع داعش با پشتیبانی و حمایت 60 کشور که 5 ماه پیش آغاز شد، تاکنون به نتیجه مورد نظر نرسیده و نتوانسته داعش را تضعیف کند، زیرا نیروهای داعش در حال سازگاری با حملات هوایی آمریکا هستند و خطرناک‌تر اینکه توانستند یک جنگنده اردنی ساخت آمریکا را سرنگون کردند. دولت آمریکا که اولویت‌های خود را در سوریه تغییر داد، نتوانست رجب طیب‌اردوغان را برای پیوستن به ائتلاف علیه داعش متقاعد کند و از سوق دادن آنکارا به اعزام نیروهای زمینی برای جنگ علیه داعش به سوریه ناتوان ماند. در حالی که عملیات از هم پاشیدگی در سوریه، عراق، یمن، لیبی و سودان ادامه دارد، این روزها امت عرب همچون بیماری است که هر کس چاقو به دست در تلاش است تکه‌ای از آن را نصیب خود کند و این وضعیت یادآور روزهای پایانی فروپاشی دولت عثمانی تحت حملات نیروهای استعمارگر غربی است و در واقع این روزها آیینه تمام‌نمای همان روزهای 100 سال پیش است. در این میان بیم و هراس آشکار آمریکا از داعش و سایر گروه‌های افراط‌گرا ناشی از این است که این گروه‌ها جوانان عرب و مسلمان را به سوی خود جلب کرده و در مقابل شکننده بودن برخی کشورها قدرت نفوذ بیشتری پیدا کرده‌اند. با شکست تلاش‌ها و فشارهای آمریکا بر ترکیه به منظور سوق دادن آن به مشارکت نظامی در ائتلاف علیه داعش و شرکت مستقیم در مرحله دوم جنگ یا همان حمله زمینی، دولت آمریکا و فرماندهان نظامی آن ناچار شدند بار دیگر به عراق بازگردند و از نقاط ضعف آن در برابر پیشرفت این گروه افراط‌گرا بهره‌برداری کنند و با آموزش نیروهای نظامی و نهادهای امنیتی عراق آن را در مقابل سونامی زمینی قرار دهند و در این میان نخست‌وزیر عراق نیز بدون هیچ تردیدی از آمادگی برای همکاری با آمریکا خبر داد. در راستای اجرای این نقشه بیش از 5 هزار سرباز آمریکایی در حال استقرار در خاک عراق هستند و از مصونیت کامل برخوردار بوده و هر 6 هفته 5هزار سرباز عراقی را آموزش می‌دهند تا مهارت لازم برای بازپس‌گیری مناطق تحت اشغال داعش را به دست آورند و البته تعداد نیروهای آمریکایی رو به افزایش بوده و شکی نیست که در سال جدید 2 برابر خواهند شد. بی‌تردید دولت آمریکا که نیروهای عراقی را آموزش داده و مسلح کرده بود و در مقابل 25 میلیارد دلار دریافت کرد، پس از آنکه به فساد نهاد نظامی عراق پی برد، تصمیم گرفت برای دومین بار به شکل غیرمستقیم ارتش عراق را منحل کرده و نیروهای جدید را جایگزین آنان کند. براساس نقشه آمریکا، ماموریت مبارزه با داعش و بازپس‌گیری موصل و الانبار و سایر مناطق تحت اشغال داعش به نیروهای جدید وگذار می‌شود بویژه اینکه تسلط داعش بر این مناطق به مثابه توهین به دولت مرکزی عراق و اشغالگران آمریکایی است اما فرصت‌های موفقیت این نقشه جدید آمریکا اندک به نظر می‌رسد و دلیل آن نیز ساده است زیرا آمریکا همان اشتباهی را که در عراق و سایر مناطق مرتکب شد، تکرار می‌کند.
به عبارت دیگر واشنگتن با چشم‌پوشی از راه‌حل‌های سیاسی به راه‌حل نظامی متوسل شده و سیاست به حاشیه راندن و تقسیم نژادی و طایفه‌ای عراق را در پیش گرفته است، راهبردی که در طول اشغال 10 ساله عراق دنبال شد. دیدگاه آمریکا به منطقه عربی تجزیه‌طلبانه بوده و با هریک از این مناطق جدا از دیگری تعامل دارد و این چیزی است که زمینه حمایت مردمی از داعش در عراق و سوریه و سایر مناطق را فراهم کرد. در این میان فرماندهی نظامی آمریکا که عراق را از نظر طایفه‌ای تقسیم‌بندی کرد، اکنون در نظر دارد از نظر نظامی و با اتکا به همان عامل نژادی و طایفه‌ای آن را تقسیم کند و در عین حال می‌کوشد به موازات آن ارتش سنی مذهبی را به نام گارد ملی تاسیس کرده و آموزش دهد که همان ارتش متشکل از عشایر عراق و به عبارت بهتر نیروهای صحوات (بیداری) تحت عناوین جدید است و بعید نیست 2 ارتش عراق قبل یا بعد از دستاوردهای خود در نابودی داعش آن هم اگر تحقق یابد، به جان یکدیگر بیفتند.
* تحلیلگر برجسته مسائل منطقه