عبدالباری عطوان*: در حالی که حکومت و ملت عربستان سعودی درگیر سلامتی عبدالله بن عبدالعزیز، پادشاه این کشور هستند، بیانیه رسمی منتشر شده این حکومت حاکی است 3 نظامی عربستانی از جمله فرمانده مرزبانی شمال کشور در حمله مسلحانه 4 عنصر گروه تروریستی داعش در منطقه مرزی «عرعر» در نزدیکی عراق کشته شدند. تمام مهاجمان با شلیک نیروهای امنیتی عربستانی کشته شدند و یکی از آنها با خودداری از تسلیم شدن، کمربند انفجاری‌اش را منفجر کرد که به دنبال آن 2 نفر از نیروهای امنیتی عربستان مجروح شدند. این اولین حمله در نوع خود به مرزهای شمالی عربستان است آن هم در شرایطی که سعودی‌ها بیش از 3 هزار نیرو در طول مرزهای خود با عراق که حدود 814 کیلومتر است، مستقر کرده‌اند. بخش بزرگی از استان الانبار که هم‌مرز با عربستان است، تحت سیطره داعش و عناصرش است. هدف این گروه از حمله به مرزهای عربستان و درگیری با نیروهای امنیتی مشخص نشده است ولی قطعا این گروه انتحاری قصد رد امنیت و استقرار عربستان را هدف قرار دهد. ابوبکر بغدادی، سرکرده گروه داعش حدود یک ماه پیش مطلبی را در یوتیوب منتشر کرد که طی آن از شهروندان عربستان خواست علیه نظام فاسد این کشور انقلاب کرده و به داعش بپیوندند. ادبیات داعش تصریح می‌کند هدف نخست آنها سیطره بر حجاز و اعلام کردن مدینه یا مکه به‌عنوان پایتخت دولت (موهوم) داعش است که قصد دارد سیطره دولت خود را بر مناطقی از چین تا وین و فراتر از آن گسترش دهد و بعید نیست در مرحله آتی شاهد حجم بیشتری از این حملات باشیم. هر آنکه از عقیده و ایدئولوژی که تمرکز داعش بر آن قرار دارد مطلع است، می‌داند ریشه‌های این عقیده به افکار وهابیت و محمد بن عبدالوهاب بازمی‌گردد که همین موضوع باعث جذب شدن جوانان عربستانی شده به‌گونه‌ای که در نظرسنجی که در پایگاه‌های اجتماعی انجام شده، 92 درصد از جوانان عربستانی، داعش و افکار افراطی آن را تایید کرده‌اند. مقامات سعودی
هم اکنون در 2 جبهه داخلی و خارجی در حال مبارزه هستند و بسیار سخت است تشخیص دهند کدام جبهه خطرناک‌تر است، چون هر دو منبع ترس و نگرانی است. اقدام نیروهای امنیتی در مقابل حمله‌کنندگانی که به جای تسلیم، دست به انفجار خود می‌زنند، چه می‌تواند باشد؟ برآوردهای نیمه رسمی اعلام می‌کند که بیش از 5 هزار سعودی در گروه داعش قرار داشته و بیشتر آنها در گروه‌های انتحاری قرار دارند، این در حالی است که برخی این تعداد را بیش از 7 هزار نفر برآورد کرده‌اند و چه بسا گروهی که به نقطه مرزی عرعر حمله کردند متشکل از این افراد باشند. پادشاه عربستان چندین‌بار در سخنرانی‌های خود از علما و گروه‌های مذهبی خواست با افکار گمراه‌کننده مقابله کنند اما پاسخ‌ها به این درخواست محدود بوده و این ناکامی را می‌توان در شبکه‌های اجتماعی نظیر توئیتر و فیسبوک مشاهده کرد که طرفداران داعش به صورت غیر عادی در حال فعالیت در آن هستند. استراتژی داعش در عربستان و دیگر مناطق براساس ایجاد ترس و وحشت و ایجاد بی‌ثباتی است که در همین راستا می‌توان به شلیک به سوی شهروند دانمارکی در یکی از خیابان‌های ریاض یا سربریدن یک آمریکایی در بازار مرکزی در ابوظبی یا اعزام 5 مرد نقابدار به مرزهای جنوبی عربستان با یمن اشاره کرد که همگی در همین راستا قرار دارد. زمانی که می‌گوییم جنگ عربستان با داعش آسان نیست نباید سقوط قیمت نفت و کاهش درآمد سالانه عربستان به کمتر از 50 درصد را فراموش کنیم و در صورتی که صحبت‌های اخیر علی النعیمی، وزیر نفت عربستان صحیح باشد که گفته بود قیمت نفت به 20 دلار در هر بشکه خواهد رسید، در این صورت این رویدادها به نفع داعش تمام خواهد شد و عملیات جذب جوانان سعودی به داعش سرعت خواهد یافت بویژه زمانی که میزان بیکاری در میان جوانان این کشور هم اکنون به 30 درصد رسیده است. عملیات عرعر زنگ هشدار شدید را در میان دولت عربستان به صدا درآورده و بر تشدید این خطر هشدار می‌دهد چون مناطق امن عربستان در بیش از 80 سال گذشته، هم اکنون با خطر مواجه است. مقامات سعودی طی 4 سال گذشته تلاش کردند خشونت و تروریسم را از مرزهای خود دور کرده و جوان‌های افراطی و سرشکسته را به کشورهای همسایه بویژه عراق و سوریه اعزام و میلیاردها دلار برای حمایت از اقدامات آنها در سوریه و عراق و مصر و یمن هزینه کنند اما به نظر می‌رسد این استراتژی خونبار نتایج معکوسی به بار آورده و سحر به خود ساحر برگشته است. هیأت علمای عربستانی بلافاصله پس از این رویداد، این حادثه تروریستی را محکوم کرده و از اقدام قاطعانه دولت در مقابله با افکار گمراه حمایت کرد. معتقدم مقامات سعودی به بیش از محکوم کردن این رویدادها نیاز دارند و اولین گام در این زمینه ساماندهی اوضاع داخلی و انتخاب رهبری قدرتمند و گسترش ارزش‌های عدالت و مساوات و انجام اصلاحات سیاسی و عبرت گرفتن از درس‌های برخی کشورها همجوار است.
* کارشناس برجسته مسائل منطقه