محمد ایرانی: «اگر کاهش قیمت فرآورده‌های انرژی تعمدا روی دهد، این امر کسانی را که این محدودیت‌ها را ایجاد کرده‌اند نیز دربرخواهد گرفت. مشکلاتی بروز خواهد کرد که اوضاع را نه‌تنها برای روسیه بلکه برای شرکای ما نیز وخیم خواهد کرد.»
این جملات متعلق به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری فدراتیو روسیه است. دانستن اینکه چه کشورهایی بیشترین آسیب را از کاهش قیمت نفت خواهند دید، از جهاتی دشوار به نظر می‌رسد. البته تا به حال که روسیه، ایران و ونزوئلا بیشترین لطمات را متحمل شده‌اند اما آنچه دولت باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا را باید نگران کند، آثار ثانویه کاهش قیمت نفت است که در نهایت به بیکاری فزاینده، بی‌ثباتی بازار و نابسامانی فعالیت بانک‌ها حتی در خود آمریکا خواهد انجامید که در نهایت به یک بحران مالی همه‌جانبه منجر خواهد شد به‌گونه‌ای که سایت «اویل پرایس» در تحلیلی نوشت: «براساس ارزیابی صورت گرفته از سوی بانک مرکزی دالاس، در صورتی که قیمت نفت افزایش پیدا نکند این امر باعث از بین رفتن حدود 250 هزار شغل در سراسر آمریکا خواهد شد. بیش از 50 درصد از بیکاری‌ها در تگزاس روی خواهد داد که هدایت تولید نفت آمریکا را برعهده دارد». چنین ارزیابی‌هایی، نشانه‌های نخستین این واقعیت است که کاهش تولید نفت، شریان اصلی تولید نفت آمریکا را با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو خواهد کرد به‌گونه‌ای که اکنون سروصدای مدیران صنایع آمریکایی درآمده است. یکی از مدیران شرکت‌های تولید فلز اعلام کرده: «کاهش قیمت نفت، اوضاع را به سرعت وخیم خواهد کرد. قیمت پایین نفت باعث بیکار شدن سکوهای حفاری در آمریکا خواهد شد که این امر به بازار محصولات ما آسیب جدی می‌زند». دیگر تولیدکنندگان نیز نارضایتی‌های مشابهی را بروز می‌دهند این در حالی است که ایالت‌هایی چون تگزاس، داکوتای شمالی، اوکلاهما و لوئیزیانا طی چند سال گذشته در پی افزایش قیمت نفت با جهش اقتصادی چشمگیری روبه‌رو شده بودند اما به نظر می‌رسد اقتصاد این ایالت‌ها بزودی دچار نوسان شده، هر روزه به تعداد افرادی که به صف طویل بیکاران می‌پیوندند، افزوده خواهد شد و بر بودجه ایالتی تاثیر خواهد گذاشت.
این آثار در عین حال که بر رشد اقتصادی تاثیرگذار خواهد بود، براساس ارزیابی‌ها صنایع معدنی و تولیدی آمریکا را نیز دربرخواهد گرفت به‌گونه‌ای که سایت اویل پرایس در تحلیلی نوشت: تولید نفت و گاز یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های اشتغالزا در حوزه معادن و تولید است. از سال 2000 هنگامی که جهش قیمت نفت روی داد، ایالت تگزاس براساس ارزیابی بانک مرکزی این ایالت بیش از 40 درصد از تمام مشاغل در سراسر کشور را به خود اختصاص داده است.
این در حالی است که اکثر شغل‌های ایجادشده از زمان بحران مالی عمدتا مشاغل با دستمزدهای پایین نظیر درمان و دیگر بخش‌های اقتصادی خرد بوده است. بر عکس مشاغل ایجادشده در بستر تولید انرژی تعدادی از پردرآمدترین فرصت‌های شغلی موجود در مهندسی، فناوری، حسابداری، حقوقی و... بوده است. در واقع هر شغل ایجادشده در حوزه‌های مرتبط با انرژی تاثیر نوسانی در ایجاد 8/2 شغل دیگر دارد.
در صورت تداوم کاهش قیمت نفت که در دهه نخست ژانویه 2015 به یک سوم قیمت اواسط سال 2014 سقوط کرده است، بیکاری افزایش خواهد یافت، فعالیت‌های اقتصادی بشدت آسیب خواهد دید و البته این آسیب صرفا گریبانگیر آمریکا نخواهد بود. روزنامه تلگراف انگلیس در مقاله‌ای نوشت: یک‌سوم شرکت‌های نفتی و گازی شناخته شده انگلیس در خطر از دست دادن سرمایه‌های خود هستند و در بحبوحه کاهش قیمت نفت حتی ورشکست خواهند شد. جالب آنکه آمریکا در این اوضاع آشفته، صادرات نفت سبک خود را از سر گرفته به‌گونه‌ای که رویترز هفته گذشته به این موضوع واکنش نشان داد و در گزارشی نوشت: دولت اوباما جبهه جدیدی را در مبارزه جهانی در قبال سهم بازار نفت گشوده و به طور موثری مسیر صادرات میلیونی نفت بسیار سبک آمریکا به دیگر بخش‌های دنیا را هموار کرده است. وزارت بازرگانی آمریکا نیز سه‌شنبه 16 دی/ 6 ژانویه به سکوت طولانی‌مدت خود درباره ممنوعیت صادرات نفت پایان داد و اعلام کرد تایید درخواست‌ها برای فروش نفت سبک فرآوری شده به خارج را آغاز کرده است.
اما چرا باراک اوباما به ناگهان قوانین بازی را تغییر داده؛ آن هم زمانی که وی می‌داند این امر باعث افزایش عرضه و کاهش هر چه بیشتر قیمت نفت خواهد شد؟ آیا وی واقعا به دنبال تحمیل صدمات بیشتر به تولیدکنندگان داخلی است؟
شاید گفته‌های اوباما در مصاحبه با شبکه NPR در هفته گذشته باعث روشن شدن موضوع شود. وی در پاسخ به مجری برنامه مبنی بر اینکه آیا از کاهش قیمت نفت و کاهش ارزش پول کشورهای رقیب خوشحال است، گفت: «اگر توجه داشته باشید، اقتصاد روسیه در حال حاضر هم در حال انقباض است و سرمایه‌ها حتی قبل از سقوط قیمت نفت در حال خروج از این کشور بود. بخشی از منطق ما در این روند این بوده که تنها چیزی که باعث روی پا ماندن مسکو می‌شود، قیمت نفت است و اگر در حقیقت ما بر اعمال مستمر تحریم‌ها پافشاری کنیم- که می‌کنیم- این امر با گذر زمان اقتصاد روسیه را به حد کافی آسیب‌پذیر خواهد کرد و اگر خللی به قیمت نفت وارد شود به طور اجتناب‌ناپذیری، آنها در مدیریت کشورشان، دچار مشکلات جدی خواهند شد». این اعتراف شخص اوباما به این واقعیت است که وی خواهان «اخلال» در «قیمت نفت» است زیرا بر این باور است ولادیمیر پوتین با «مشکلات جدی» روبه‌رو خواهد شد و البته تاییدی بر این حقیقت است که کاهش قیمت نفت بخشی از سناریوی واشنگتن برای ضربه زدن به اقتصاد روسیه است و توضیح خواهد داد، چرا اوباما تصمیم گرفت به تولیدکنندگان داخلی اجازه عرضه نفت بیشتر به بازار را بدهد؛ حتی با وجود آنکه این امر باعث کاهش هرچه بیشتر قیمت نفت خواهد شد و البته توجیه‌کننده هماهنگی آمریکا و سعودی برای پایین آوردن قیمت نفت است که با سفر ناگهانی سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان در هنگامه مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 در وین و مذاکره 3 ساعته وی در هواپیمای شخصی‌اش با وزیر خارجه آمریکا آغاز شد و با سفر جان کری به ریاض تداوم یافت و تاکنون هم ادامه دارد که نتایج آن را در کاهش کم‌سابقه قیمت نفت شاهدیم.
به نظر می‌رسد سوای جمهوری اسلامی ایران که رقیب همیشگی گفتمانی آمریکا و نظام سلطه است و با این کاهش قیمت انرژی ظرف 4-3 ماه، 10 میلیارد دلار متضرر شده و در عمل، آورده ارزی مذاکرات همان طور که ما در «وطن امروز» با عنوان «هیچ» آوردیم، تبدیل به صفر شد، تمام این طرح‌ها و نقشه‌های اوباما یک فرد جدید را نیز هدف قرار داده است؛ «ولادیمیر پوتین».
دلایل متعددی را می‌توان درباره تلاش واشنگتن برای به حاشیه راندن پوتین ارائه داد.
یک- رئیس‌جمهوری روسیه به مانعی در برابر طرح‌های آمریکا برای چرخش به سوی آسیا تبدیل شده است. تا زمانی که پوتین در راس قدرت باشد، مقاومت فزاینده‌ای در قبال حرکت ناتو به شرق و توسعه نظامی واشنگتن در سراسر آسیای مرکزی وجود خواهد داشت که طرح‌های آمریکا برای جلوگیری از احاطه چین و باقی ماندن به عنوان تنها ابرقدرت جهان را تضعیف خواهد کرد. نگاهی به کتاب «صفحه شطرنج بزرگ» زبیگنیو برژینسکی در توضیح اهمیت اوراسیا در ارتباط با جاه‌طلبی‌های جهانی آمریکا می‌تواند کمک‌کننده باشد: «اینکه آمریکا چگونه اوراسیا را «مدیریت» کند، از اهمیت برخوردار است. قدرتی که اوراسیا را تحت سلطه خود داشته باشد، بر 2 بخش از 3 بخش از پیشرفته‌ترین و از لحاظ اقتصادی حاصلخیزترین مناطق جهان کنترل خواهد یافت. حدود 75 درصد مردم جهان در اوراسیا زندگی می‌کنند و بیشتر سرمایه فیزیکی جهان چه در روی زمین و چه در زیر زمین نیز در این منطقه قرار دارد. اوراسیا دربرگیرنده سه‌چهارم ذخایر شناخته شده جهان است».
دو- پوتین یکی از موانع مهم در برابر اهداف راهبردی آمریکا در قبال سوریه و اوکراین است. رئیس‌جمهور روسیه در قبال سوریه از بشار اسدی حمایت می‌کند که آمریکا خواهان سرنگونی وی است؛ به منظور آنکه نقشه خاورمیانه را بازترسیم کند و زمینه‌ساز ساخت خطوط لوله انتقال گاز از قطر به ترکیه برای دستیابی به بازارهای اروپایی شود.
سه- پوتین شماری از ائتلاف‌ها و اتحادها را تقویت کرده است؛ بانک BRICS، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سازمان شانگهای و... چالش‌هایی را در برابر سلطه آمریکا در این منطقه ایجاد می‌کند و در عین حال جایگزینی عملی برای نهادهای نولیبرالی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی است.
تضعیف و سپس زمین زدن پوتین به عنوان یکی از اعضای موسس و حامی اصلی این سازمان‌ها (و زمینه‌ساز توافقات در حوزه انرژی با چین، هند و ترکیه) به بزرگ‌ترین هدف منطقی- راهبردی آمریکا برای فروپاشی مسکو تبدیل شده است.
چهار- پوتین در عین حال دست به هر کاری می‌زند تا از تجارت و معاملات مالی براساس دلار اجتناب کند؛ امری که حمله مستقیم به بزرگ‌ترین منبع قدرت آمریکا محسوب می‌شود، به همین دلیل است که پوتین به دشمن شماره یک آمریکا تبدیل شده است. در یک کلام او مانع چرخش آمریکا به سوی آسیا شده، ائتلاف‌های ضدواشنگتن را تقویت کرده، باعث اختلال در اهداف سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه شده و نهادهایی را در رقابت با صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی ایجاد کرده و در عین حال با توافق با متحدان آمریکا بر سر انرژی، آنها را به سوی خود جلب می‌کند و در حال افزایش عضویت کشورها در یک بازار واحد منسجم تحت اتحادیه اقتصادی اوراسیا و حمله به دلار به عنوان پی و بنیانی است که کل امپراتوری آمریکا بر آن استوار شده است.
به نظر می‌رسد ارکان قدرت آمریکا نگران تحولاتی هستند که به‌تدریج در حال شکل دادن به تحرکات جهانی تحت هدایت پوتین است اما تا به حال نتوانسته‌اند برای جلوگیری از آن اقدام خاصی انجام دهند. باید دید نظم نوین مدنظر پوتین چه زمانی پایه‌های امپراتوری آمریکا را سست و خرد خواهد کرد. شاید آنچنان طول نکشد!