دکتر لئونید ساوین : مذاکرات ایران و 1+5 (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه و چین به‌علاوه آلمان) به مدت 7 ماه از 24 نوامبر سال جاری میلادی تا پایان ژوئن 2015 تمدید شده است، نکته‌ای که در خصوص هدف واقعی آمریکا در این مذاکرات می‌توان گفت این است که «تغییر نظام ایران» هدف واقعی تمام فعالیت‌های دیپلماتیک آمریکاست. در تحلیل و تجزیه‌های موسسه «رند»، شورای روابط خارجی، کالج جنگی ارتش آمریکا و دیگر اندیشکده‌های آمریکایی، یک پیام واضح درباره لزوم بارگذاری مجدد نظام سیاسی ایران قابل مشاهده است به همین منظور ایده اصلی آنها خلق مخالفان لیبرال درون ایران بود که همکاری نزدیکی با غرب داشتند. از نقطه‌نظر کاخ سفید، آیت‌الله‌ها و نهادهای اصولگرا باید سرنگون شوند و ارزش‌های سنتی باید قربانی دموکراسی و حقوق بشر شود. آمریکایی‌ها دوست دارند افراد لیبرال - دموکرات ایرانی، بر این کشور حاکم باشند. آنها برای پیشبرد این اهداف باید این فرآیند را آهسته پیش ببرند. تعامل باید از طریق روابط اقتصادی آغاز شود، وعده‌هایی درباره رفاه و احترام باید داده شود. در واقع شبیه این است که ایران به‌عنوان بازار جدید به آمریکا و اتحادیه اروپایی نیاز دارد.
همانطور که مشخص است، نقش روسیه در مذاکرات ایران و 1+5 تا حدودی کمرنگ شده است و یکی از دلایل این مساله آن است که مسکو بیش از این نمی‌تواند در شرکای اروپایی خود در این گروه اعمال نفوذ کند و این به واسطه تحریم‌هایی است که آنها علیه روسیه تحمیل کرده‌اند. فرانسه و دیگر همپیمانان بالقوه روسیه در حال حاضر بشدت به واشنگتن وابسته هستند و روسیه نمی‌تواند به شیوه‌ای مناسب با آنها وارد گفت وگو شود. چند ماه آینده باید برای ارزیابی مجدد منافع اروپا بویژه از جنبه صنعت هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد. همچنین باید به این مساله توجه کرد که تصمیم نهایی در ایران درباره توافق آتی همکاری با روسیه، با شرکای غربی و اروپایی مسکو به شور و بحث گذاشته نشد و به واسطه ماهیت سیاسی غرب که بر پایه تعصب و انزجار است، اتحادیه اروپایی از همکاری ایران و روسیه بسیار خشمگین است.
آمریکا به طور قطع در تلاش است ایران و روسیه را از یکدیگر جدا کند. این رویکرد «کلاسیک‌ـ‌ژئوپلیتیک» آمریکا و انگلیس است که تفرقه بیندازند و حکومت کنند. واشنگتن درصدد است از هرگونه اختلافات احتمالی بین تهران و مسکو و همچنین همپیمانان خود در منطقه بویژه کشورهای مستبد خلیج‌فارس به نفع خود بهره جوید.
یک ایده قدیمی از «هالفرد مکیندر» وجود دارد که معروف به نظریه «هارتلند» یا قلب زمین است. به نظر وی منطقه اروپای شرقی، هارتلند محسوب می‌شد. در نظریه مکیندر غرب آسیا و شمال آفریقا جزو مناطق هلالی‌شکل محسوب می‌شد و به همین دلیل همواره جزو مناطق کلیدی کشمکش بین شوروی سابق و آمریکا بود. نظریه‌پردازان مسائل ژئوپلیتیک و دیگران، 100 سال پیش گفتند: «وقتی آلمان و روسیه متحد شوند، سلطه بریتانیای کبیر به پایان می‌رسد.» هم‌اکنون این موضوع درباره اتحاد «روسیه - ایران - چین» صدق می‌کند.
روسیه باید به منظور جلوگیری از این تلاش‌های آمریکا برای ایجاد فاصله بین تهران و مسکو، همکاری نزدیک‌تری با ایران داشته باشد و با همکاری با ایران ابتکارعمل‌های راهبردی متفاوتی به وجود آورد. تعامل در سازمان شانگهای یک حرکت خوب است اما پیوستن ایران به اتحادیه گمرک برای ائتلاف آینده اوراسیا نیز راه خوبی برای همکاری دو کشور محسوب می‌شود.
همچنین می‌توان به مساله دیگری اشاره کرد و آن، این است که در عصر پست‌مدرن بهتر است بگوییم آمریکا می‌خواهد به نوعی ایران را به مستعمره خود تبدیل کند. بهتر است به یک نکته اشاره کرد و آن این است که قانون اساسی روسیه در دوران «بوریس یلتسین» نخستین رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه توسط مشاوران آمریکایی نوشته شد و بندهایی در این قانون اساسی وجود دارد که برخی از کارهایی که روسیه می‌تواند انجام دهد را محدود می‌کند و نمی‌گذارد مسکو استقلال داشته باشد اما با این‌حال هم‌اکنون مردم روسیه کم‌کم خواستار برگزاری همه‌پرسی برای تغییر این بخش از قانون اساسی مسکو هستند بنابراین مساله‌ای که قابل توجه است اینجاست که قانون اساسی ایران بیش از قانون اساسی روسیه استقلال دارد اما مداخلات نئولیبرال‌های ایرانی و همچنین دستان ستون پنجم داخل ایران ممکن است تلاش کند اساس و بنیان‌های ایران را تخریب کند.
*دکتر لئونید ساوین روزنامه‌نگار و تحلیلگر برجسته روس و سردبیر «ژئوپولتیکس» در دپارتمان جامعه‌شناسی و روابط بین‌الملل دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه دولتی مسکو. این کارشناس روس تحلیل‌های جامعی در خصوص موضوعات استراتژیک و بحث ایران و روسیه ارائه می‌دهد.