سـردارسعید منتظـرالمهدی، معاون اجتماعی ناجا با نگارش یادداشتی به ابعاد گوناگون دلایل افزایش طلاق در جامعه پرداخته است که بخش‌هایی از این یادداشت در شماره امروز «وطن امروز» منتشر شده است.
***
این روزها وارد هر محفل و مجلسی که می‌شویم سخن از آمار طلاق، متارکه و جدایی زن و شوهرهای جوانی به میان می‌آید که چند سالی بیش از شروع زندگی مشترک آنها سپری نشده است. پیرامون رو آوردن شماری از زوج‌ها بویژه زوج‌های جوانی که اغلب کمتر از 5 سال از شروع زندگی مشترک آنها سپری شده است به طلاق، سخن‌ها گفته شده است. عده‌ای علت را در مشکلات شخصی، درآمد کم، بیکاری و اشتغال در مشاغل نامرتبط یا تحصیلات و مهارت و جز آن جست‌وجو کرده‌اند، عده‌ای از سهم و نقش اعتیاد خانمانسوز به مواد افیونی و الکلی سخن گفته‌اند و گروهی «مداخله» خانواده‌ها را موثر دانسته‌اند. بی‌نیاز به هیچ حجتی همه این عوامل می‌تواند «بسترساز» تنش‌های درون خانوادگی و وقوع پدیده آسیب‌زای طلاق شود اما شواهد دقیق پژوهشی بویژه آن دسته از شواهدی که از طریق گفت‌وگوهای ژرف بالینی با زوج‌های متارکه‌‌ای یا آنهایی که در آستانه متارکه بوده‌اند به دست آمده است، حکایت از آن دارد که عوامل دیگری هستند که سهم و نقش‌شان در طلاق فزون‌تر از عوامل سه‌گانه یادشده است. در سطور زیر آن عوامل «پراهمیت» در قالب چند بند مرور می‌شود.
1- افت اخلاقی؛ وقتی از جوان‌های جامعه پرسش شود که چرا ازدواج می‌کنید؟ بسیاری از آنها از عامل نیرومندی به نام «آرامش» سخن به میان می‌آورند؛ آنها ازدواج می‌کنند تا در کنار یکدیگر آرامش عمیق را تجربه کنند. نیازی به حجت نیست که تنها با «اخلاقی زیستن» و «اخلاقمند رفتارکردن» است که می‌توان به چنین آرامشی دست یافت. بنابراین وقتی راستگویی جای خود را به دورویی می‌دهد و صراحت، صحنه را برای ابهام و پنهانکاری ترک می‌کند، می‌توان انتظار داشت که زندگی زناشویی در سراشیبی سقوط و فروپاشی قرار گیرد.
2- رواج روزافزون فردگرایی؛ زندگی شهری و استفاده روزافزون از فناوری‌های دیجیتال و فضای سایبر از یکسو و رواج «خودمحوری» از طرف دیگر، موجب افزایش فردگرایی و کاهش «معاشرت اجتماعی» شده است. به همین سبب، برای گروهی از زوج‌های بریده از پیوند و معاشرت با بستگان، سر به سر هم گذاشتن، گیر دادن به یکدیگر و ایجاد دعوا و تنش به «محرکی جایگزین» معاشرت تبدیل شده است. آنها «هشیار» و «ناهشیار» یکدیگر را آزار می‌دهند و خلأ ارتباطی خود را اینچنین پر می‌کنند.
3- فقدان سرمایه‌گذاری؛ قدما گفته‌اند که «عاشق شدن سهل است اما عاشق ماندن دشوار»، چه برای استمرار عشق باید «هزینه» کرد. بویژه وقتی صحبت از روابط زن و شوهری است این هزینه کردن و «سرمایه‌گذاری» اهمیتی دوچندان می‌یابد.
4- ادراک ناصحیح پیش از ازدواج؛ گروهی از جوان‌ها پیش از ازدواج چنین می‌پندارند که با همسرگزینی، تمام مشکلات رخت برمی‌بندد و آنها هر روزه زیستن در «جزیره امن» زندگی مشترک را تجربه خواهند کرد. چنین ادراکی از یکسو ریشه در ویژگی‌های «عشق افلاطونی» دارد که شماری از زوج‌ها پیش از ازدواج آن را تجربه می‌کنند و از دیگر سو از فقدان آموزش‌ها و آگاهی‌بخشی‌های پیش از ازدواج ناشی می‌شود.
5- مسؤولیت‌گریزی؛ شماری از جوان‌ها بینش ناصحیحی پیرامون ازدواج دارند. آنها چنین می‌پندارند که ازدواج قراردادی است که می‌توان آن را فتح کرد و خاتمه بخشید. حال آنکه، هر انسان عاقلی می‌داند که ازدواج تعهدی است بی‌بدیل و مسؤولیتی است تعالی‌بخش. نیازی به حجت نیست که آدم‌های ضعیف از مسؤولیت گریزانند و بیش از آنکه مورد اتکای دیگران باشند در پی جستن تکیه‌گاهی‌اند که چند روزی بر آن تکیه زنند تا فشار حاصل از سختی‌ها آنها را بر زمین نکوبد. لیکن، آدم قوی «مسؤولیت‌پذیر» است، چاره مشکل را در خود می‌جوید و می‌کوشد تا همواره تکیه‌گاهی محکم برای دیگران باشد.
6- تقلید کورکورانه از فرهنگ بیگانه؛ به سبب پدیده‌هایی همچون «فرهنگ‌پذیری»
(acculturation)، «اشاعه فرهنگی»
(cultura division)، «تهاجم فرهنگی» (cultura invasion) و نیز از طریق رسانه‌های جمعی (mass media) برخی عناصر بیگانه بویژه عناصر منفی غربی وارد فرهنگ شده‌اند. شماری از جوانان تازه ازدواج کرده چشم و گوش بسته و بدون تامل پیرامون غنای عناصر فرهنگی خودمان، به تقلید از آن فرهنگ‌ها پرداخته و خوشبختی را در پاک کردن صورت مساله و نه «چاره‌جویی مسؤولانه» برای از میان راندن تنش‌های زناشویی می‌یابند.