مرتضی اسماعیل‌دوست: وس اندرسون در آخرین ساخته سینمایی‌اش ما را به جهانی آن‌سوتر از دایره زیست رهسپار می‌دارد، با خلق شخصیت‌هایی انتزاعی، فضایی سوررئال و لوکیشنی بی‌مکان‌تر از آنچه می‌پنداریم. داستان در یک جمهوری خیالی به نام زوبروسکا می‌گذرد، آنجا که تصور در دایره‌ای موزون از رخدادها سیری عاشقانه می‌یابد و چشم‌ها به سمت رویایی دور از امروز ناگزیر سوق می‌یابد. جایی که با همه خوشرنگی‌های ظاهری، باید لباسی بازیگوشانه به تن کرد و با عریان‌ترین احوال مواجهه با پدیده‌ای لذتبخش به سمت جهانی هزار و یک شبی از داستان، خود را سبک ساخت. در این پیمایش هدفمند و در این رویای ناب تصاویر، با اجرایی مهندسی شده از سوی کارگردان مواجهیم که با حرکات متنوع دوربین و تدوینی با شتاب، ما را از رکود ناشی از روایت‌هایی موازی دور ساخته و با طراحی جزئیاتی ریز از پرداخت در لایه‌هایی عمیق در فیلمنامه، اثری قابل اشاره را برای واکاوی، پیش روی ما می‌گذارد. فیلم از چهار لایه به هم تنیده از روایت برخوردار است. مواجهه زنی در قبرستان با کتاب نویسنده، دوران جوانی نویسنده، اتفاقات داخل هتل و جوانی‌های مصطفی که حالا پیشخدمتی خبره در هتلداری است. این لایه‌ها در مواجهاتی بیرونی به درون متن رسوخ می‌کند و در مداری هدایت شده از سوی خالق اثر، رجعتی به جهان ذهنی داستان می‌نهد که ساختارمندی این جزئیات نیاز به اطلاعاتی آگاهانه در نگارش و پرداختی دقیق در کارگردانی دارد. اما ورود به این جهان بی‌آلایش نیازمند نگاه از زاویه چشم جهانی است که فیلمسازی مولف چون وس اندرسون بدان متصل است. مردی که در آثار ساخته‌شده‌اش می‌توان به نگاهی تمسخرآمیز از سینمای مدرن رسید و رجعتگاهش را به سینمای کلاسیک ردیابی کرده و از این حیث به سینمایی پست‌مدرن از جنس وس اندرسون می‌رسیم که هم بازیگوشی‌های لذتبخشی با ژانرهای سینمایی دارد و هم نگاهی حسرت‌بار به آثار فیلمسازانی گرانقدر از هیچکاک تا ماکس افولس را تداعی می‌نماید، البته فرم در پیش گرفته در فیلم‌های اخیر این کارگردان تگزاسی بیشتر به آثار فانتزی تیم برتون پهلو می‌زند. با این همه ملغمه‌های خوش آب و رنگ، همچنان می‌توان ردپای خاص وس اندرسون را در ترکیب‌بندی‌های روایی و نگاهی همراه با مبالغه به‌خوبی درک کرد. وقایع فیلم هتل بزرگ بوداپست در سال ۱۹۳۰ روی می‌دهد که شعله دولتی فاشیستی در حال اوج گرفتن بوده است و در همین میدان سیاست‌زده و نیرنگ، کارگردان ما را به کاخی مجلل از هتلی لذتبخش با میهماندارانی جالب توجه می‌کشاند که اگرچه نام بوداپست را در پیشانی خود دارد اما همچون فضایی فراتر از جغرافیای واقع بازتاب می‌یابد. در این میان، مرگ یکی از مشتریان، لایه‌ای تازه از هدایت هتل را به سوی میهمانداری نقاش می‌کشاند و حول این انتخاب، اتفاقاتی تازه نیز روی می‌دهد. اینها رجعتگاهی را برای جهانی فرامتنی از آرزوهای به غارت رفته می‌سازد که در دنیای تباهی و در سال‌هایی از توطئه و ناراستی به دنبال فضایی خودساخته هستند و در این میان حضور نقاش می‌تواند به منزله طرحی دوباره در نقش و نگارگری جهانی هنرمندانه باشد. فیلم هتل بزرگ بوداپست در عین سرخوشی ظاهری و نگاهی کمدی‌وار به وقایع در بطن خود، دارای لحنی حزن‌انگیز است. نامهای غمگسارانه از سوی فیلمسازی خلاق که خبر از پایان جهانی حقیقی می‌دهد. جایی که اصالت بشر در سلاخ‌خانه جنگ ظالمانی نسل‌کش به یغما رفته و این نکته تامل‌برانگیز به تبعیت از داستانی است که اندرسون با حالی شیفته‌وار بدان متصل شده است، در واقع فیلم هتل بزرگ بوداپست، ترکیبی است از دو کتاب معروف نویسنده‌ای خاص چون اشتفان تسوایگ با نامهای «دختر اداره پست» و «ندای وجدان» که به فارسی نیز ترجمه شده است. جهان خاص نویسنده اتریشی‌الاصل در این کتاب‌ها به طور مشخص در زیر لحن کمدی‌مابانه اندرسون تلفیق شده است و فیلم را دچار لحن‌هایی همزیست‌مدار با مخاطبی عام‌تر و غمگسار با طیفی خاص از مخاطبان می‌کند و ارزش این برقراری ارتباط در ترکیب‌بندی نامحسوسی است که بدون ادعاهای مرسوم در این نوع از فیلمسازی به چشم می‌خورد. نوستالژی منعکس‌یافته در نماهایی که ما را به آثار آشنای سینمای کلاسیک می‌رساند و نوع روایت در فیلمنامه، روشنگر مرثیه غمگسارانه فیلمساز در شکست رویاهایی است که حال در زمانه‌ای بی‌منطق از اصالت وجود فراموش شده است و این دستانی خاطره‌انگیز از گذشته را می‌توان در میهمانی مجلل هتلی رویاساز به چشم دید. اندرسون، قهرمانان غایب دنیای امروز را در این قصر مجلل به دعوت می‌خواند و در مکانی دورافتاده از اتفاقات بیرونی به پژواکی درونی از آرزوهایی رها شده سرک می‌کشد. همانطور که در داستان دختر اداره پست، رویدادها در هتل بزرگی در سوییس می‌گذرد و غمی خفته در چهره دختری به ظاهر خوشبخت به کاراکترهای فیلم اندرسون نزدیک است. نگاه ناامیدانه تسوایگ از به تاراج رفتن روح آدمی در مصیبت بی‌فرهنگی اروپا که در نهایت منجر به خودکشی‌اش شد، از فیلتر قاب فیلمسازی چون وس اندرسون به‌خوبی گذر کرده است و لایه‌مندی آثار ادبی این نویسنده تبعید شده، به نوع روایت در فیلمنامه‌نویسی اندرسون نیز رسوخ کرده است، به نحوی که ما در این فیلم به دالانی از روایت‌های تودرتو هدایت می‌شویم که البته به ظاهر از طریقتی متوالی برخوردار نیست. در این میان، مایه‌های هجوآلود نگاه سازنده در موقعیتی پست‌مدرن، هم در ژانرهای سینمایی و هم در خاستگاه اجتماعی کاراکترها به چشم می‌خورد. فیلم هتل بزرگ بوداپست، حکایتی است از جهانی از یاد رفته با لحنی سرخوشانه از وس اندرسون که در آثار ساخته‌شده‌اش با هم‌کیشانی چون اوون ویلسون و نوآ بامباک کار کرده است. همان اشخاصی که جهانی همچون تسوایگ دارند، یکی همچون ویلسون در مواجهه‌ای پایان‌بخش به زندگی و فیلمسازی مستقل چون بامباک که از او اثری سرخوشانه چون فرانسیس‌ها را به یاد داریم. بیراه نیست تا جهان تسوایگ رمان‌نویس و در اینجا اندرسون فیلمساز را به شاخه‌ای از روانشناسی و به بخشی از دیدگاه‌های فروید هم نزدیک بدانیم. آنجا که در کتابی مانند «تمدن و ملالت‌های آن» به عواملی می‌پردازد که محوریت آن براساس تضادی آشتی‌ناپذیر میان دو نیروی متخاصم در روانگاه بشر همچون خیال و واقعیت است یا به سمت تعبیر رویایی می‌رود که به عنوان معمایی دورافتاده از ضمیر آدمی شناسایی خواهد شد و این اندرسون است که در سفری جذاب ما را به این رویای دور و تاریک، نزدیک می‌کند.