به ناجی سینما طعنه نزید

شادی رستمی: «معراجی‌ها» آخرین اثر سینمایی مسعود ده‌نمکی است که در جشنواره فجر سی‌ودوم به نمایش درآمد و  این روزها سریال آن نیز در حال ساخت است. فیلم داستان جوانی به نام «محمد» را روایت می‌کند که رتبه یک کنکور را آورده و قصد دارد به جبهه برود اما والدینش مخالفند و... . «معراجی‌ها» داستانی ساده و سرراست دارد و در آن اثری از فیلمنامه نیست. تیتراژ و موسیقی ابتدایی و پایانی، کاملا «اخراجی‌ها» را تداعی می‌کند و در ذهن مخاطب به کلیشه پهلو می‌زند. کلیت اثر  مشابه سریال‌های تلویزیونی است  به خصوص که نیم ساعت اول آن در دست  چهره‌های آشنا و پرکار تلویزیون چون «مهران رجبی»، «پوراندخت مهیمن» و «عباس محبوب» (البته در سال‌های دور) می‌چرخد. موضوعی ساده و پیش پا افتاده چون شرط ازدواج برای ممانعت از جبهه رفتن محمد  و قول و قرار دروغین او با دختر عمویش «راضیه» (بهاره افشاری) که دختر را در راه رسیدن به مرد دلخواهش یاری می‌کند. بازی «دانیال عبادی» در نقش «خسرو» نامزد راضیه از شگفتی‌های فیلم است، با گریمی شبیه به مجید سوزوکی فقید (کامبیز دیرباز) که نقشش از تیپ فراتر نمی‌رود و با تلاش بسیار شمایل یک آدم لات را می‌نمایاند. از دیگر نکات تعجب‌برانگیز «معراجی‌ها» بازی «برزو ارجمند» در نقش یک روحانی است که  اگرچه برای خود او تجربه‌ای نو و گامی رو به جلو در کارنامه بازیگری‌اش محسوب می‌شود ولی همراهی بیننده را با خود نخواهد داشت. آنهایی که او را با نقش‌های شوخ و شنگش دیده‌اند نمی‌توانند لهجه جنوبی- مشهدی! او را بپذیرند و جدیت روحانی‌وارش را بپذیرند. «اکبر عبدی» در این فیلم  کاراکتری شبیه به مادر رضا «در خوابم می‌آد» را ارائه داده  که اگرچه لحن و فیزیکش متفاوت است اما خوشمزگی، شیرین‌عقلی  و به‌کارگیری میمیک صورت همان است. سیدجواد هاشمی هم همان آدم خوب همیشگی است! گویی ده‌نمکی ترجیح داده این بار از الگوهای امتحان پس داده استفاده کند و از بازیگرانش تیپ - شخصیت‌های متفاوت‌تری خلق کند. این شگرد از کارگردانی که به صورتی غیراصولی متهم به تعدد تیپ‌های متفاوت است،  اصیل و سینمایی به شمار می‌رود. کارگردان معراجی‌ها تمام تمرکزش را روی صحنه‌های جنگی گذاشته و تجربه خوبی را که در چند دقیقه ابتدایی اخراجی‌های 2 داشت این بار بسط داده است. درباره صحنه‌های جنگی و جلوه‌های ویژه باید گفت که به حق یکی از بهترین آثار جنگی  است که با روایتی موثر و مستندگونه مخاطب را جذب می‌کند. برای جوانی که کمترین تصوری از جبهه و جنگ ندارد این صحنه‌ها بسیار گویا و دیدنی‌ است. شاید هم به دلیل تاکیدی که ده‌نمکی روی کاراکترهای جوان داشته است. تصاویر هلی‌شات  و زیر آب، حرفه‌ای درآمده و نگارنده را به این فکر می‌اندازد که شاید کارگردان مشاوری خارجی برای جلوه‌های ویژه داشته است. استفاده بجا از تکنیک اسلوموشن، موسیقی  مذهبی و به کارگیری نوای سنج و دمام که خاص ایام عاشوراست خیلی خوب روی کار نشسته و تمی حماسی بدان بخشیده است. بعضی از صحنه‌ها چون پاشیده شدن خون و شیشه و ذرات آتش  قطعا با تکنولوژی 3 بعدی خیلی خوب از آب در می‌آمد و خوب بود که ده‌نمکی برای دوچندان کردن جذابیت اثرش از آن بهره می‌برد. با توجه به کلیت اثر به نظر می‌رسد ده‌نمکی کاملا در کارش پیشرفت کرده و به دنبال سبک جدیدی در ارائه تفکراتش است. شاید معراجی‌ها ما را چندان نخنداند (چون از فیلم‌های این کارگردان انتظار لودگی می‌رود) اما لحن طنز آن شریف از کار درآمده  و مانند آثار قبلی به تئاترهای لاله‌زار پهلو نمی‌زند. معراجی‌ها به مانند سایر کارهای ده‌نمکی در پوشش کامل رسانه‌ای ساخته می‌شد و به سبب نام و شهرت کارگردان هر روز خبری از آن به گوش می‌رسید تا اینکه خبری غم‌انگیز رسید؛ 5 نفر  از عوامل فیلم طی حادثه انفجار کشته شدند. فیلم در جشنواره فجر به نمایش درآمد و در سالن برج میلاد مردم را بدون چک کردن بلیت به سالن‌ها راه دادند. هیات داوران به معراجی‌ها کاملا بی‌اعتنایی کردند و نکات مثبتش را در نظر نگرفتند. ده‌نمکی هم با همه صراحت و رک‌گویی به مانند برخی مدعی نشد! اکران معراجی‌ها  از 8 اسفند آغاز شده و همه سینماداران برای آن سر و دست می‌شکنند. به گفته علیرضا سعیدی‌پور، مدیر سینما آزادی، فروش 15 میلیون و 370 هزار تومانی این فیلم تنها در یک روز رکورد کم‌نظیری برای یک سینما محسوب می‌شود چرا که در طول یک ماه و نیم گذشته 13 فیلم روی پرده این سینما بوده که حاصل فروش این 13 فیلم روی هم رفته قابل قبول نبوده است. با همه این اوصاف نمی‌توان این همه نقد منفی را نسبت به ده‌نمکی پذیرفت. فیلم به خودی خود اثری متوسط رو به بالاست و ادعای  فاخر بودن  ندارد، چنانکه ده‌نمکی همواره گفته: برای مردم فیلم می‌سازم و از حمایت آنها خرسند می‌شوم. همین منتقدان گاه از آثاری حمایت می‌کنند که بشدت سخیف و نازل هستند  و کمترین تاثیری بر بیننده ندارند. کاملا واضح است که دست‌اندرکاران فعلی سینمای ایران و جامعه منتقدان یکجور کینه شخصی و نوعی اختلاف سلیقه حاد با این کارگردان دارند که اینگونه وی را می‌کوبند. اغلب نیز تلاش می‌کنند سابقه روزنامه نگاری او در یالثارات، شلمچه و جبهه  را نو کنند و به یادش بیاورند از سینما سررشته‌ای ندارد ولی حقیقت این است که سینما متعلق به همه است و هر کس بتواند تا این حد تماشاچیان را از خود راضی نگه دارد، برد کرده است. حتی از منظری دیگر می‌توان گفت سینمای بیمار و رنجور کشورمان با بازگشت سرمایه و هزینه از اینگونه آثار، نفسی راحت می‌کشد. بویژه که این آخری بریده‌ای تاریخی، موثر و روایتی صحیح از یک مقطع حساس و در عین حال دردناک است. پس باید به جای طعنه زدن به این مرد او را نجات دهنده گیشه نامید.