عیسی گلشاهی: نخستین شبهه‌ای که درباره ماهی تیلاپیا مطرح شده، ارزش غذایی آن است و اینکه گفته می‌شود این ماهی برخلاف دیگر ماهی‌ها ارزش غذایی لازم را ندارد. حال باید پرسید آیا چنین مساله‌‌ای واقعیت دارد؟ هر کدام از موجودات پرورشی، خصوصیت ذاتی‌ای دارند که این خصوصیت را در پرورش نمی‌توان تغییر داد. مثلا ماهی یک خصوصیت ذاتی دارد و مرغ خصوصیت ذاتی دیگری که با تغذیه یا چگونگی پرورش این جانور نمی‌شود آن را تغییر داد اما برخی صفات اکتسابی یا محیطی هستند که می‌شود آنها را با تغذیه تغییر داد. یکی از خصوصیات ذاتی آبزیان، غنی بودن آنها از اسیدهای چرب خانواده امگا 3، در میزان چربی بدنشان است و خصوصیت دیگر آنها، نسبت مناسب بالانس اسیدهای چرب امگا3 به امگا 6 است. هردوی این اسیدهای چرب برای بدن ضروری است. اسیدهای چرب خانواده امگا3 علاوه‌بر دیگر ارزش‌های تغذیه‌ای، دارای ارزش سلامتی است و از انواع بیماری‌های قلبی و عروقی و ناراحتی‌های روانی پیشگیری می‌کند. ماهی تیلاپیا نیز همه این مزایا و فواید را دارد. البته ماهی تیلاپیا از لحاظ امگا3 ممکن است در رده پایین‌تری نسبت به‌گونه‌های خاصی نظیر سالمون یا مکرل قرار بگیرد اما از نظر خصوصیات و ارزش غذایی، همه آنچه را که از یک آبزی انتظار داریم به ما می‌دهد. با این حال مزیت آن نسبت به ماهی‌هایی مثل سالمون، مکرل، کپور و... این است که چربی کمتر و پروتئین بیشتری دارد؛ یعنی کسانی که تحمل غذای چرب را دارند یا به دلایل خاص مثل بیماری‌های قلبی و عروقی باید اسیدهای چرب غیراشباع بیشتری مصرف کنند، می‌توانند از ماهی سالمون استفاده کنند اما کسانی که بیشتر به‌دنبال به‌دست آوردن انرژی حاصل از مصرف پروتئین هستند توجه به یک مساله واقعیت را بیشتر روشن می‌کند که از 100 گرم انرژی‌ای که از ماهی کپور حاصل می‌شود، 69 درصد آن مربوط به پروتئینی است که از مصرف ماهی به‌دست می‌آید و 31 درصد دیگر از سوخت‌وساز چربی موجود در آن است اما در تیلاپیا این نسبت 81 درصد از پروتئین و 19درصد از چربی است. یکی دیگر از موضوعات مطرح در شبکه‌های اجتماعی این است که این ماهی بدون اطلاع و هماهنگی با محیط‌زیست وارد کشور شده است، آیا این موضوع حقیقت دارد؟ به‌نظر می‌رسد از مقررات سوءبرداشت شده است. طبق قوانین، برای ورود گوشت ماهی، فقط سازمان شیلات و سازمان دامپزشکی کشور باید نظر و مجوز بدهند. سازمان حفاظت از محیط‌زیست، دستگاه ناظر بر واردات گوشت ماهی یا کلا اقلام خوراکی نیست. موضوع دیگری که شایع شده این است که این ماهی با فضولات حیوانی تغذیه می‌شود. باید گفت در پرورش آبزیان، کود شیمیایی یا کود حیوانی اصلا به‌عنوان غذا استفاده نمی‌شود بلکه در پرورش آبزیان، ما آب را بارور می‌کنیم تا 2 گروه موجودات زنده یعنی «فیتوپلانکتون»ها - گیاهان تک‌سلولی و ریز یا ذره‌بینی- و «زئوپلانکتون»ها - موجودات ریز جانوری که بعضا با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند- افزایش پیدا کنند. ماهی‌ها از این موجودات ریز تغذیه می‌کنند. در حال حاضر این ماهی از چین و برخی کشورهای آسیای جنوب شرقی وارد می‌شود.
پرورش این ماهی در ایران، موضوعی است که سازمان شیلات دارد با جدیت آن را دنبال می‌کند تا دیگر لازم نباشد از چین یا هر کشور دیگری این ماهی را وارد کنیم. در حال حاضر که این ماهی از چین و ویتنام وارد می‌شود، باید بگویم ورود آبزیان خوراکی و ازجمله گوشت ماهی با توجه به استانداردهای بسیار سختگیرانه و خاص آن صورت می‌گیرد. ورود ماهی به کشور در 3 مرحله پیگیری می‌شود؛ مرحله اول، گرفتن گواهی بهداشتی کشور مبدأ است؛ یعنی سازمان دامپزشکی چین که گواهی بهداشتی اولیه را براساس استانداردهای فنی و بهداشتی باید صادر کند. در این باره، بررسی سلامت محصول براساس استانداردهای اروپاست که بسیار سختگیرانه است. در مرحله بعد، نمایندگان محترم ولی‌فقیه در سازمان جهادکشاورزی، از مزرعه و محل‌های فرآوری آن، بازدیدهای دقیقی انجام می‌دهند و حتی نوع تغذیه این ماهی‌ها هم بررسی می‌شود و آنها نظرشان را از نظر شرعی اعلام می‌کنند. در آخرین مرحله هم سازمان دامپزشکی ایران، علاوه بر کنترل گواهی‌های بهداشتی کشور مبدا، نمونه‌برداری دوباره‌‌ای کرده و محصول را در بدو ورود آزمایش می‌کند و درصورتی که سلامت محصول تأیید شود، گوشت ماهی اجازه ورود پیدا می‌کند. در همه مراحل معیارهای ما همان معیارهای اتحادیه اروپاست که سخت‌ترین مقررات بهداشتی است. درباره مزیت این ماهی نسبت به ماهی‌های دیگر هم باید گفت کم‌چرب بودن، رشد سریع و گیاهخوار بودن این ماهی از فاکتورهایی است که سبب جلوگیری از تجمع احتمالی فلزات سنگین از قبیل جیوه در آن می‌شود. قابلیت مناسب فیله شدن این ماهی هم مزیت دیگر آن است. علاوه بر آن، تیلاپیا نه تیغ دارد نه بو و نه طعم خاص؛ بنابراین خاصیت طعم‌پذیری بسیار خوبی هم دارد؛ مثلا می‌توان مزه زعفرانی به آن داد، آن را ترش یا شور کرد و با توجه به این خاصیت است که از جهت طعم‌پذیری با مرغ و سایر گوشت‌ها به‌راحتی رقابت می‌کند.
* مدیرکل دفتر بهبود کیفیت، فرآوری و توسعه بازار آبزیان سازمان شیلات ایران