مرتضی اسماعیل‌دوست: نوشتن نقد و تحلیل برای آثار فیلمساز نامتعارفی چون ریچارد لینک لیتر، امری سهل و ممتنع می‌نماید. از این روی که فیلم‌های ساخته‌شده توسط وی در عین ظاهری ساده و حتی خسته‌کننده، دارای لایه‌هایی هدفمند از نگره‌ای کاملا مهندسی‌شده است که اگرچه به علت کم بودن غنای داستان‌های خرده‌پیرنگ می‌توان آنها را با نگاهی کلاسیک رویت کرد اما به علت داشتن مولفه‌هایی از زیرشاخه‌های اپیک به جهانی از فیلمنامه‌های خرده‌پیرنگ هدایت می‌شود. لینک لیتر در کارگردانی نیز ما را به فضاهایی متمایز گمراه می‌دارد، از سویی با نوع رنگ و فیلتر، لباسی از سینمای هنرمندانه اروپایی می‌پوشد و از جنبه‌ای دیگر به سینمای مستقل آمریکا پهلو می‌زند، همان جا که به همراه فیلمسازانی چون استیون سودربرگ و وس اندرسون به عنوان فیلمسازانی متمایل به سینمای ضداستودیویی گرایش دارند. آخرین فیلم این کارگردان 55 ساله آمریکایی نیز از همین ویژگی‌های منعکس‌شده برخوردار است. «پسربچگی» به روایتی چالشی از رشد 12 ساله کودکی به نام میسون می‌پردازد که کارگردان برای رسیدن به مرزی همجوار با نگاهی مستندگونه، سال‌های واقعی رشد این پسربچه را از کلاس اول ابتدایی تا رسیدن به کالج به تصویر درآورده است. محدوده‌ای خاص از شکل‌گیری باورها و نگره‌های فکری یک انسان که در برابر رویدادهایی ناموازی به تصمیمی موازی با هسته شکل‌یافته‌اش می‌رسد و کارگردان با رویکردی ساده اما عمیق به بطن اتفاقات معمول زندگی آدمی در این دنیای پرهیاهو دامن می‌زند. در نگاهی ابتدایی به این اثر می‌توان به ایراداتی چون تخت بودن روایت و کشدار بودن داستان و کاهندگی ریتم با ذهن مخاطب رسید و اینکه سازنده اثر، تنها به ایده اولیه‌اش مبنی بر نمایش واقعی رشد کودکی بسنده کرده و با دراختیار گرفتن زمان این رویداد مهم، از خلق اثری جذاب با هویت سینمایی غافل مانده است اما آنچه را باید درباره دوری و نزدیکی به چنین آثار خاصی در نظر داشت، درک پارامترهای مشخص در دنیای قانونمندانه کیفیت بصری و ساختار فیلمنامه‌ای است تا با شناسایی و دسته‌بندی فیلم‌ها در گونه مشخص ژانری یا جهان منعکس‌شده از پندار سازنده به تمیز دادن آثار دست زد. بر این اساس، جهان ورود به فیلمی چون پسربچگی، فهم فلسفه زمان و خروج از قواعد مرسوم فراز و فرودی دراماتیک در آثار سینمایی است. در اینجا سیر بنیادین سوژه‌ای به غایت هدفمند چون میسون به لحاظ فیزیکی و البته تکامل هویتی در چرخه‌ای 12 ساله مورد نظر فیلمساز بوده و اگر این شخصیت را به مابه‌ازایی بیرونی از موجودات تسری بخشیم، چرخه‌ای از نحوه زیست‌گرایی و نوع تعامل یا تخاصم وجود آدمی در مواجهه با پدیده‌هایی همراستا یا متضاد با رشد هویتی خود پی می‌بریم. نمای آغازین فیلم پسربچگی به زیبایی منعکس‌کننده ورود به این فضای هستی‌شناسانه است. پسربچه روی زمینی مدور، چشم به آسمانی آبی از رسیدن دارد. در این میان، امید در ابتدای قابی هنرمندانه تا به انتهایی منتظر به فردایی روشن از این چرخش پرمعنا نمایان می‌شود. برداشتی نمادین از ابتدای زایش بشر به لحاظ رسیدن به فهم رویدادها تا دیدگانی نامتناهی از تعالی. بر این منظر می‌توان از فضای کشدار و طولانی اثر و بی‌رخدادی آن گذر کرد و به تماشای آلبومی از عکس‌های زندگی فرد در مواجهه با اجتماع رسید. در این رهگذر، میسون نیاز به آموزشی تربیت‌مدارانه دارد اما به جای دستیابی به این سهم مهم در فهم پدیده‌های موزون حیات، به همزیستی با مادری درمی‌آید که در این سال‌ها، مردانی متفاوت را به خود دیده است، از این بابت روح معصومانه کودک در برابر ناپاکی اجتماع قرار می‌گیرد و کشف دوران بلوغ ذهنی را دچار چالش می‌کند. در این فیلم، سرشت انسان در مفهوم زمان تعریف می‌شود و فیلمساز با وجود نبود خط داستانی متداول، ذهن ما را به رخدادهایی در پیرامون جزئیات زندگی میسون معطوف می‌دارد. بی‌ملاحظگی آدمی در محدوده‌ای دورافتاده از فلسفه رستگاری و گام نهادن در مسیری مخاطره‌آمیز در برابر ضمیر نیکوسرشت انسانی از ریزبافت‌های فیلمی تامل‌برانگیز چون پسربچگی است. برای فیلمساز دغدغه‌مندی چون لینک لیتر، از طرفی پرتوافکنی به دانش جابه‌جایی داده‌های زیستی در سیری ژنتیک و از بابی دیگر تفهیم مساله زمان و مکان در این مواجهه ناگزیر، امری اساسی بوده است که از نگاه اول به تفاوتی با سه‌گانه قبلی فیلمساز با نام‌های «پیش از طلوع»، «پیش از غروب» و «پیش از نیمه شب» می‌انجامد و از منظر دوم، منجر به تشابه با آن آثار می‌شود. روزمرگی در برابر درک زمان معنی شده و مکان به عنوان عنصری مهم در سیر تکاملی موجود تعریف می‌شود. زنجیره‌ای که دلالت بر زندگی انسان در فرآیندی پیچیده از مبدأ تا یکپارچگی دارد و فیلمساز با جزئیاتی هوشمندانه در زمانی طولانی از فیلم، به وحدتی ساختارمند در فیلمنامه و اجرا رسیده است و دراماتورژی هوشمندانه در جادوی زمان و در هویت مکان به فهم این دوره حساس از زندگی انسان منجر می‌شود. ریچارد لینک لیتر در فیلم پسربچگی، ترجمان کلامی است از تجربه فهم وقایع، آنجا که میشل فوکو در کتاب اراده به دانستن، در تعریف انسان مدرن چنین می‌آورد: «انسان مدرن، حیوانی است که سیاست زندگی‌اش را به منزله موجودی زنده مورد سوال قرار می‌دهد.» اما این پرسش اساسی از خاستگاه حیات، در عصر مدرن و در برابر حوادثی پی در پی به لحاظ زیست‌شناختی، نیاز به سرچشمه‌ای از حیث دانایی دارد. فیلم اگرچه با رخدادهایی تلخ برای میسون همچون جدایی پدر و مادرش آغاز شده اما به نگاهی امیدوارانه ختم می‌شود. آنچه در تعریف اندوه یا سرور بدان متصل می‌شویم نیز به مباحثی فلسفی از اصالت وجود ختم می‌شود که عیارِ سنجش برای کنکاش در حوزه معرفت‌شناسی است و میزان دریافت احساس آدمی نیز متاثر از شناختی است که در برابر پدیده‌های پیرامون دارد. اگرچه ریچارد لینک لیتر پیش از این هم با فیلمنامه «پیش از غروب» به طور مشترک نامزد دریافت اسکار شده بود اما به نظر می‌رسد امسال با توجه به سیاست به ظاهر هنرمندانه سردمداران اسکار و نیز پرداختی ظریف از سوی فیلمساز با ارائه دیالوگی سیاسی در فیلم پسربچگی مبنی بر حمله بی‌خردانه آمریکا به عراق در زمان جمهوریخواهان و نیز نمایی دیگر در همراهی پدر میسون با دموکرات‌هایی چون اوباما، منجر به رویکردی دلربا در انتخاب اسکار شود. اگرچه لینک لیتر پیش از این هم نگاه سیاسی خود را در فیلمی به نام «ملت غذای آماده» نشان داده بود. فیلمی جسورانه درباره نحوه تهیه همبرگر در فضای دامداری‌های آمریکا که منجر به نتیجه‌ای از همزیستی غارتگرایانه سیاستمداران با توزیع‌کنندگان بی‌کیفیت محصولات شده بود. لینک لیتر در فیلم پسربچگی با سوژه قرار دادن کودکی چون میسون در پس‌زمینه افقی امیدوارانه، سوار بر دوچرخه زمان می‌شود تا ما را به پیمایش در مسیری از سرخوشی‌های روزمره بکشاند و روح ما را به پایداری غایتمندانه‌ای رهسپار دارد. فیلم در نمای آخر از سیر شکل‌یافته خود به نگاهی آرزومندانه از فردایی روشن متصل می‌شود، آنجا که حتی می‌توان فیلم‌های دیگری از لینک لیتر را تصور کرد که سال‌ها بعد بر مبنای پیوند میسون و نیکول شکل می‌یابد تا دنیایی عاشقانه را به تماشای‌مان درآورد.