مرتضی اسماعیل‌دوست: صدای صلابت انقلاب 57 سال‌هاست که به گوش می‌رسد. فریادهای رهایی از ظلم و جور سلسله‌ای مستکبر و جاه‌طلب که برای به خواب درافکندن ملت، ابزارهای فساد را تماشاخانه چشم‌ها ساختند و اصالت هنر را در بسته‌بندی نازلی از ابتذال به زیر کشیدند تا به تبعیت از غرب و بی‌فرهنگی محض برهنگی، فیلمفارسی، قالب سینمای ایران باشد و تفرجگاه صحنه‌هایی بی‌هویت از انسانیت با طرحی عریان از آلودگی چون رقص و کاباره و هرزگی خلاصه شود. پرواز انقلاب، گشایش فصلی دیگر در همه سطوح فکری و راهبردی کشور بود و افشاندن عطر فرهنگ بر پیکر روح‌نواز مردم شریف ایران، جایگاهی ویژه داشت. در این میان، طنین گفته‌های اندیشمندانه امام مسلمین، تبلور نگاهی عمیق بود که به جای به زیر سوال بردن ماهیت سینما، از به زیر افکندن فحشای آمیخته با آن سخن داشت. فیلمهای ابتدای انقلاب نیز ناخودآگاه با پوست‌اندازی تازه حکومت و ملت با رنگی نو به سمت تولید آثاری انقلابی رفت و با وجود پژواک صدایی برآمده از دیروز فیلمفارسی، به ظاهری حماسی از تبلور قیام درآمد. اما آثار به نمایش درآمده در سال‌های ابتدای انقلاب را عناصری از همان سینمای بدنه قبل از انقلاب شکل دادند که این مساله به دلیل عدم پایگاهی مناسب از سوی فیلمسازان مسلمان بود، چرا که هنوز رگه‌هایی جولان‌یافته از ماهیت نیروی تحولخواه انسانی شکل نیافته بود. اولین آثار سال‌های ابتدایی انقلاب با رویکردی حادثه‌محور و با برداشتی ناقص از شور تحول به سمت کیفیتی نازل از همان سینمای قبل در حرکت بود تا اینکه در سال 1362 با تغییر بسیاری از نقش‌آفرینان عرصه فرهنگ، به ساختاری متفاوت در چارچوب بدنه سینمای ایران راه پیدا می‌کنیم. اما در همان سال‌های خاطره‌انگیز فجر، بودند آثاری که همراستا با هوایی شورانگیز از نوای مردمان انقلاب ساخته شدند که برای مثال در سال 1358 چند فیلم داستانی و مستند ساخته شد که حاصل رویکردی انقلابی بود که 3 فیلم ارزنده مستند از آن جلوه یافت و البته 2 فیلم داستانی با نام‌های پرواز به سوی مینو و فریاد مجاهد نیز عرضه شد که این دو آثار بلند همراه با نگره‌ای سطحی و خارج از شناخت سینمای سیاسی و بینش اجتماعی انقلاب خاص ایران بود. اما فیلمهای مستند «برای آزادی»، «شهادت» و «سقوط 57» آثاری واقع‌گرایانه از رویدادهای انقلاب ایران بودند که برخوردی گذرا از آن روزها را به نمایش درآوردند که در این میان، فیلم برای آزادی ساخته حسین ترابی با وجود عدم اکران عمومی، از طریق نمایش‌های خصوصی مورد توجه مردم قرار گرفت. هر چند پرتو نورافشان انقلابی آزاده‌خواه و جهادگرایانه در آثار به نمایش درآمده در آن سال‌ها رونقی نداشت و به دلیل عدم وجود برنامه‌ای مشخص در ساخت و عرضه آثاری هویتی با ساختار ارزشمدارانه حکومتی اسلامی، سال‌هایی بی‌رونق پشت سر گذاشته شد، به نحوی که روزنامه کیهان در گزارش صورت داده در روز ۲۸ اسفند ۱۳۵۸ با عنوان «سیمای رنگ‌پریده سینما در سال ۵۸» به انتقاد از اکران «فیلمهای مبتذل و تکراری» پرداخت. در سال‌های پایانی دهه 50 و ابتدای دهه 60 فیلمهای مطرحی با حال و هوای انقلابی چون کرکس‌ها می‌میرند (جمشید حیدری)، برنج خونین (امیر قویدل) و در محاصره (اکبر صادقی) نیز ساخته شدند و فیلم دست شیطان (حسین زند‌باف) نیز به خنثی‌‌سازی یکی از توطئه‌های جاسوسان آمریکایی در تهران توسط انقلابیون اشاره داشت. «اعدامی» ساخته محمدباقر خسروی نیز فیلمی به نمایش درآمده در سال 1360 بود که ایده‌ای تازه از نگره‌ای براندازانه از چهره پلید شاه خائن نزد مردم داشت، داستان مردی به ظاهر جنون‌زده که با اسلحه خود، اسکناس‌های تصویرشده از شاه را بر تخته‌ای نشانده و به سویش نشانه می‌‌رود و چشم‌های شیطان را در نگاهی انتقام‌جویانه از ظلم و جور ستمشاهی به هدف می‌گیرد تا ساواک این مرد ستمدیده را تعقیب کرده و به دنبالش باشد. در تحلیل فیلمهای ابتدایی انقلاب می‌توان به آغشتگی عواملی به‌جامانده از سینمای گذشته با سینمای نشسته در سیمایی اسلامی اشاره داشت که در این باره فیلمهای بدون پروانه نمایش در میان آثار مجاز بیشتر به چشم می‌خورد. با بررسی فیلمهای به نمایش درآمده در سال 1361 اندکی از فضای فیلم‌هایی با عناصر فیلمفارسی دور می‌شویم و با هجوم ناجوانمردانه دشمن بعثی، فضای فیلم‌ها از آثار انقلابی به سمت موضوعاتی درباره دفاع مقدس گرایش می‌یابد و فیلمسازانی جدید به جای عناصر تسویه شده قبلی به روی کار آمده که عمدتا از فضای جنگ به آغوش تصویر درآمده بودند. سال‌های شور و قیام در مقابل دست‌اندازی عناصری آفتاب‌پرست و منافق از جایگاه خودخواهی به حیات خود ادامه می‌داد و به واسطه نبود چارچوبی مشخص، از کمیت آثار انقلابی ایران کاسته شد تا در سال‌های بعد، آثار قابل توجهی با موضوع انقلاب اکران نشود. اما در این بلاتکلیفی، فیلم «تشریفات» در سال 1364 اکران شد و سال‌ها به عنوان ویترین این نوع آثار از سیمای ملی جمهوری اسلامی ایران پخش شد. این فیلم با الگو قرار دادن «ژنرال دلارووره» ایتالیایی به سمت کاراکترسازی تحول براساس بافت جابه‌جایی بود و « توحید» به نوعی انقلابی‌ترین شخصیت سینمای ایران شد. پرونده پیش روی با همه نقصان‌های کیفی آثار و با نفی فیلم‌هایی که درهم‌آغوشی عناصری ناراستا با پیام انقلاب ساخته شده‌اند، سعی دارد تنها به عنوان یادگاری از روزهای شورانگیز دهه فجر انقلاب اسلامی ارائه شود و از این منظر فیلمهای دیگری که می‌توانستند به این مجموعه بپیوندند، در غیبت بسر می‌برند.
خونبارش(امیر قویدل)
قویدل از کارگردان‌های بی‌حاشیه سینمای ابتدای انقلاب بود که آثار مناسبی در مقایسه با دیگران نیز تهیه کرد که از جمله آنها فیلم انقلابی خونبارش بود. موضوع فیلم در جریان درگیری رخ‌داده میان ارتش و مردم در میدان سبلان و نظام‌آباد و در روز تاریخ‌ساز 17 شهریور بود که 3 سرباز گارد پادگان قصر با اسلحه‌های خود میدان را ترک کرده و به مردم می‌پیوندند و به دنبال آن ماموران امنیتی شاه به سوی دستگیری این عناصر فراری از رژیم استکبار می‌روند.
تیرباران(علی‌اصغر شادروان)
نکته جالب اینکه پیش از علی‌اصغر شادروان قرار بود مسعود کیمیایی فیلمی درباره شهید اندرزگو بسازد. اگرچه از سرنوشت فیلم کیمیایی اطلاعی به جا نمانده است اما 4 سال بعد علی‌اصغر شادروان فیلم «تیرباران» را پیرامون زندگی شهید اندرزگو بر پرده سینماها برد که در آن مجید مجیدی در نقش این شهید بزرگوار قرار گرفت. فیلم روایتی است از بهمن 1343 جایی که اندرزگو به همراه چند تن دیگر روبه‌روی ساختمان مجلس منتظر می‌شوند تا حسنعلی منصور را ترور کنند. ترور با موفقیت انجام می‌شود اما ماموران با تجسس بسیار همه عاملان ترور جز سیدعلی اندرزگو را دستگیر و اعدام می‌کنند.
فیلم لیله 00 القدر(محمدعلی نجفی)
فیلمی برآمده از بچه‌های انقلاب که در محفل موسسه آیت فیلم بسر می‌بردند. فیلم با رویکردی جهادی و با استفاده از نگاهی مبارزه‌جویانه از مردم ایران از روزهای قبل تا پیروزی انقلاب اسلامی شریانی از حماسه را به تصویر درمی‌آورد. فیلم، نگاهی مستندگونه از روزهای سرنگونی نظام کفر شاهنشاهی و طلوع حکومتی اسلامی دارد و از باب نقش‌آفرینی عناصری خارج از عاملان سینمای قبل از انقلاب، می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. این گروه، فیلمی دیگر را با همین رویکرد و با نام «جنگ اطهر» نیز ساخته بود.
ترن(امیر قویدل)
داستان فیلم ما را به زمستان 1357 متصل میکند که یک قطار سوخت‌رسان به مقصد اصفهان در حرکت است و گروهی از کارگران اعتصابی شرکت نفت و راه‌آهن برای رفع نیاز مردم، مسیر قطار را به سمت شمال تغییر می‌دهند. فیلم، اشاراتی جالب توجه از همسانی موضوع تغییر ریل قطار از مسیری انحرافی به سمت آفتاب انقلاب دارد و موسیقی حماسی مجید انتظامی به اثر جانی دوباره بخشیده است. همچنین حضور درخشان خسرو شکیبایی و فرامرز قریبیان، فیلمی ماندگار را در سینمای انقلاب می‌آفریند.
تشریفات(مهدی فخیم‌زاده)
تشریفات را می‌توان مشهورترین فیلم انقلابی دانست و بازپخش‌های متعددی از آن، دلیلی از این ادعاست. فخیم‌زاده که فیلم مسافران مهتاب را نیز با نگاهی انتقادی از دوران پهلوی ساخته بود، در فیلم تشریفات داستان دزدی به نام حسن مطرب را تصویر میکند که در شمایلی همسان با روحانی مبارزی با نام توحید توسط عوامل ساواک مورد تعلیم قرار گرفته تا در یک نمایشی ساختگی، مورد سوءاستفاده قرار گیرد. اما نتیجه خلاف آنچه می‌شود که دسیسه‌پردازان رژیم به دنبالش بودند، چرا که توحیدهای بسیاری بر بام رهایی از چنگال ظلم، فریاد الله‌اکبر به صدا درمی‌آورند.