محمدصادق حاج‌صمدی: پیش از این به‌صورت اجمالی به دوره‌های اول و دوم سلطنت آل‌سعود پرداخته شد و حکومت عبدالعزیز که پدر پادشاه کنونی عربستان است نیز مورد بررسی قرار گرفت.
عبدالعزیز در دهه 50 میلادی درگذشت و این دهه همزمان بود با اوج جنگ سرد، موج پان‌عربیسم در منطقه و جنگ‌های اعراب و اسرائیل که غرب آسیا را دستخوش تغییرات فراوان کرده بود.
پس از مرگ عبدالعزیز در 1953 سعود که فرزند ارشد وی بود به جای پدر نشست. عبدالعزیز از همسر دوم خود وضحى بنت محمد بن برغش العریعر از آل حمید از بنی خالد که در کویت امروز حکومت می‌کردند دو پسر به نام‌های ترکی (پسر ارشد عبدالعزیز) و سعود داشت. لکن ترکی که در زمان پدر ولیعهد بود پیش از عبدالعزیز بر اثر آنفلوآنزا در ریاض درگذشت و تنها پسر وی فیصل که در عهد سعود وزیر کشور بود پس از مرگ او متولد شد. عبدالعزیز که از مرگ وی بسیار متاثر شده بود حکم کرد سلطنت به برادران و نه به پسران انتقال یابد و در نتیجه سعود دومین پسر ارشد عبدالعزیز به‌عنوان ولیعهد انتخاب شد و در سال 1953 به جای پدر بر تخت نشست.
سعود در عرصه سیاست خارجی عکس پدرش که سیاست بیطرفی اتخاذ کرده بود دیپلماسی فعالی داشت و بحران سوئز که به جنگ 1956 بین اعراب و اسرائیل ختم شد در زمان او به وقوع پیوست و وی نقش مهمی در این باره بازی کرد. جریان بحران سوئز بر این قرار بود که نوری سعید، نخست‌وزیر وقت عراق تمایلات شدیدی به غـرب نشـان می‌داد به‌طوری که سیل کمک‌های اقتصادی و تسلیحاتی آمریکا به عراق سرازیر بود و مصر تحت‌الشعاع قرار گرفت. این در حالی بود که 3 دولت غربی آمریکا، فـرانسـه و انگلیس در 23 مه 1950 در اعلامیه‌ای مشترک توافق کردند از مسابقه تسلیحاتی در منطقه خاورمیانه جلوگیری کنند و برای دول منطقه اسلحه نفرستند.
نزدیکی بغداد به غرب، سرانجام پیمان بغداد بین عراق و ترکیه؛ سپس بریتانیا، پـاکسـتان و ایـران را در سال‌های 1954 و 1955 در پی داشت. ایالات متحده آمریکا هم به‌عنوان ناظر شرکت داشت. هدف اصلی غرب حفظ کشورهای تحت نفوذ خود در برابـر نـفوذ شـوروی و کمونیسم بود. این پیمان جمال عبدالناصر را شدیداً ناراضی ساخت و ناصر آن را تلاش بریتانیا برای بازگشت به خاورمیانه توسط نوری سعید دانست و این اقـدام عـراق را کـه بـه عقیده او در اتحاد اعراب شکاف ایجاد کرده بود محکوم کرد.
اسرائیل با آگاهی از اوضاع مصر، دست به کار شد و واحدهایی از ارتش اسرائیل به نوار غزه که در جنگ 1948 به دست مصریان افتاده بود هجوم آورده و مواضع مـصریان را مـورد حـمله قـرار دادنـد.
ناصر که سرگرم سر و سامان دادن به نابسامانی‌های درونی بود ناگزیر شد از دول غربی تقاضای خرید تسلیحات کند؛ لیکن سه دولت آمریکا، انگلیس و فرانسه به موجب معاهده 1950 از فروش اسلحه امتناع کردند. از این رو، ناصر با چکسلواکی پیمانی منعقد کرد و براساس آن مقادیر مورد نیاز تسلیحات را از طریق معاهده فروش پنبه در برابر اسـلحه خریداری کرد. در سال 1955 ناصر با شـوروی یک قـرارداد نـظامی امـضا کـرد و در سپتامبر همان سال نخستین کشتی‌های روسی حامل تسلیحات جنگی به بنادر مهم مصر رسیدند.
در نتیجه جمال عبدالناصر عملا به اردوگاه شرق پیوست و همان سال رفت و آمد کشتی‌های اسرائیلی را از کانال سوئز ممنوع اعلام و پرواز هواپیماها بر فراز خلیج عقبه را منوط به کسب اجازه 72 ساعت قبل کرد. انگلستان و فرانسه اموال مصر را بلوکه کردند و کارکنان خود را از کانال فراخواندند که خود موجب نفوذ بیشتر روس‌ها در مصر شد. سال بعد در ژوئیه 1956 مصر کانال سوئز را ملی اعلام کرد و در اکتبر همان سال اسرائیل، فرانسه و انگلستان به مصر حمله کردند. اینجا بود که سعود جانب مصر را گرفت و از ناصر حمایت کرد و در مقابل پیمان بغداد به ائتلاف مصر و سوریه پیوست. با این زمینه که اختلاف بر سر منطقه الببریمی در مرز عمان رابطه بین انگلستان و عربستان را تیره کرده بود، سعود روابط عربستان با انگلستان و فرانسه را ملغی اعلام و از فروش نفت به آنها خودداری کرد. اگرچه مصر در این جنگ تقریبا شکست خورد اما اولتیماتوم شوروی به دو کشور اروپایی و اعلام آتش بس سازمان ملل موجب شد انگلستان و فرانسه جایگاه خود را در منطقه از دست بدهند و این امر موجب اجرای دکترین آیزنهاور در خاورمیانه شد. آمریکا به این نتیجه رسید که با اجرای آن و متقاعد کردن سعود در عربستان، باقی رهبران عرب نیز از غلتیدن به دامان شوروی مصون خواهند شد. در نتیجه سعود به آمریکا دعوت شد و با وامی 250 میلیون دلاری برای هزینه‌های دفاعی خود بازگشت در حالی که مصر و سوریه با این مساله مخالف بودند. در نتیجه سعود از هر دو طرف رانده شد چراکه پس از جنگ 1956 خریداران نفت خود را از دست داده بود و با پیوستن به آمریکا با مخالفت ناصریست‌ها و پان‌عربیست‌ها مواجه شد. همزمان سعود از قدرت گرفتن ناصر در جهان عرب به هراس افتاد بویژه که دشمنی جمال عبدالناصر با اسرائیل از او قهرمانی برای مسلمانان و اعراب ساخته بود. تبلیغات ناصریست‌ها در مصر به حمله به پادشاهی‌های عربی تبدیل شد و قدرت گرفتن آنها در کشورهای عربی به تضعیف خانواده‌های سلطانی در جهان عرب ختم شد تا جایی که در اردن ملک حسین تا آستانه سقوط پیش رفت. سعود نیروهای عشایر مسلح عربستان را به همراه نیم میلیون لیره استرلینگ به اردن فرستاد و از سقوط وی جلوگیری کرد. در نتیجه عراق و اردن با پشتیبانی و تشویق سعود اتحاد دفاع مشترک تشکیل دادند. همزمان سعود تلاش کرد تا جمهوری متحد عربی را که اتحادی سیاسی بین سوریه و مصر بود و آنها را به یک واحد سیاسی با یک مجلس و وزارتخانه‌های سراسری تبدیل کرده بود از بین ببرد. رفتار سعود در مقابل مصر به حدی رسید که وی به اقدام به ترور عبدالناصر متهم شد و به واقع می‌توان عمده‌ترین مساله بین‌المللی را برای عربستان در خلال حکومت سعود رقابت و نزاع با مصر ناصری توصیف کرد که بیشترین تاثیر را بر روابط خارجی عربستان با دیگر کشور‌ها داشت. مساله‌ای که تاثیر منفی غیرقابل جبرانی بر تضعیف جبهه مقاومت علیه اسرائیل داشت که پرداخت آن نیازمند مقالی جداگانه است.
در عرصه داخلی سعود بین نهضت رو به رشد پان‌عربیسم و بنیادگرایی وهابی در نوسان بود به‌طوری که وهابی‌ها او را به پیگیری مواضع پدر و حفظ بیطرفی و عدم مداخله در امور بین‌المللی تشویق می‌کردند در حالی که پان‌عربیست‌ها به سعود برای داشتن دیپلماسی فعال فشار می‌آوردند. او همچنین بر سر اولویت دادن منافع خانوادگی بر کشور با برادران اختلاف داشت و نمی‌پذیرفت که خانواده بر کشور اولویت دارد و در حالی که سعود در بدویت عربی می‌زیست، افراد خانواده گرایشات به نسبت متجددانه‌تری داشتند که خود از عوامل اختلاف بین آنها بود. او فرزندش فهد را به‌عنوان وزیر دفاع و پسر دیگرش منصور را به‌عنوان فرمانده گارد سلطنتی گمارد که پیش از آن بین برادران تقسیم می‌شد. همچنین پسر دیگرش خالد را در حالی که تنها 17 سال داشت به فرماندهی گارد ملی برگزید.
سعود وزارتخانه‌های متعددی را در دولت عربستان تعریف کرد و همچنین دانشگاه سعود را بنیان نهاد. تغییرات اداری و تعاملات خارجی در زمان سعود وضعیت شهروندان سعودی را که به واسطه ورود کارکنان و مستشاران خارجی و رشد پان‌عربیسم دید جدیدی پیدا کرده بودند تغییر داد. از جمله اختلاف شرایط کار کارگران خارجی و بومی دو بار در اعتصاب کارگران بومی آرامکو در عربستان بروز یافت که اعتصاب دوم در سال 1956 در اعتراض به تجدید اجاره‌نامه فرودگاه ظهران که به نیروی هوایی آمریکا تعلق یافته بود شکل گرفت.
علاوه بر مشکلات خانوادگی که سعود با برادران داشت و با مرگ عبدالعزیز آغاز شده بود؛ او با مشکلات اقتصادی فراوانی روبه‌رو بود. عربستان در ابتدای به قدرت رسیدن وی بیش از دویست میلیون دلار بدهی داشت که این رقم تا سال 1958 به بیش از 450 میلیون دلار رسیده بود. بالارفتن قیمت نفت در میانه دهه 50 نیز نتوانسته بود این بدهی‌ها را کاهش دهد و ارزش ریال‌سعودی با شیبی تند سقوط کرده بود. با این حال سرگرمی سعود به رقابت با ناصر در جهان عرب و خوشگذرانی‌های وی زمانی برای سامان دادن به اوضاع داخلی باقی نگذاشته بود. همچنین وی همانقدر به توطئه‌چینی میان آل عبدالعزیز مشغول بود که در عرصه بین‌المللی و علیه جمال عبدالناصر و این در حالی بود که فیصل که رقیب اصلی او در داخل بود در مقایسه با او ظاهری میانه‌رو و علاقه‌مند به نوسازی داشت و در میان خانواده به جایگاهی قابل تامل دست یافته بود که مخالفت‌های خود را زیرکانه در عرصه‌های مدیریتی و بر سر مخارج و مسائل نوسازی بروز می‌داد. همچنین تخصیص مناصب مهم حکومتی به فرزندان و نه برادران عامل مهم دیگری برای مناقشه خانوادگی بود.
درگیری بین دو برادر وقتی به اوج خود رسید که سعود با حکم سلطنتی دفتر نخست‌وزیری و سمت آن را لغو و خود را به‌عنوان پادشاه و نخست‌وزیر معرفی کرد. همزمان ولخرجی‌ها و ناتوانی سعود از مقابله با ناصریسم بر نگرانی‌های آل عبدالعزیز دامن می‌زد و این درحالی بود که رادیو قاهره تبلیغات وسیعی را علیه آل‌سعود به راه انداخته بود. بویژه که انتصاب فرزندان سعود در مناصب مهم حکومتی و خلع برادران از آنها مخالفان بالقوه‌ای را در میان برادران به وجود آورده بود و اینها در کنار هم برادران را علیه وی متحد کرد. در سال 1962 فیصل کابینه‌ای را در غیاب سعود که برای معالجه خارج از عربستان بود تشکیل داد و به کمک دو برادرش فهد و سلطان فرزندان سعود را از مناصب‌شان خلع کرد و پیش‌نویس اصلاحاتی 10 ماده‌ای را ارائه کرد که در آن به ایجاد قانون اساسی و شورای قضایی پرداخته شده بود. سعود دولت فیصل را رد و تهدید کرد به گارد ملی علیه وی متوسل خواهد شد اما فیصل که شخصیتی مذهبی داشت، به واسطه خانواده مادرش که طرفه بنت عبدالله بن عبد اللطیف آل‌الشیخ از آل‌الشیخ محسوب می‌شد با حمایت همه‌جانبه علمای وهابی گارد ملی را علیه سعود به کار گرفت و با کمک دیگر برادران، سعود را در سال 1964 وادار به کناره‌گیری از قدرت کرد.
سعود پس از آن به ژنو تبعید شد اما به دعوت ناصر به مصر رفت و ناصر که تقابلی آشکار با عربستان سعودی داشت از او حمایت کرد و امکانات رادیو قاهره در اختیار وی قرار داده شد تا با استفاده از آن بتواند برای بازیابی قدرت تلاش کند. پس از آن 4 تن از پسرانش به نام‌های خالد، سلطان، بدر و منصور به وی پیوستند تا برای به‌دست‌گیری مجدد قدرت فعالیت کنند. و این اولین اختلاف آشکار در میان آل‌سعود بعد از عبدالعزیز بود. لکن پس از جنگ 1967 اعراب و اسرائیل، روابط مصر و عربستان تغییر کرد و قاهره از حمایت سعود دست کشید. از این رو وی ناچار به ترک مصر شد و به یونان رفت و در سال 1969 بر اثر حمله قلبی در هتل کاووری آتن در یونان درگذشت. بدن وی به مکه منتقل شد و پس از نماز در مسجد‌الحرام به ریاض منتقل و در قبرستان العود در کنار پدر و برادرش ترکی که پیش از مرگ عبدالعزیز درگذشته بود به خاک سپرده شد.
سعود 115 فرزند و تعداد زیادی همسر داشت که در میان آنها نوره بیوه برادرش ترکی نیز بود. فرزند ارشد او فهد وزیر دفاع بود و کوچک‌ترین دختر او شاهزاده بسمه هم‌اکنون در لندن زندگی می‌کند. فرمانداری باحه در این سال‌ها میان فرزندان وی دست به دست می‌شد تا امروز که مشاری بن سعود با درجه وزارت این سمت را در دست دارد. مشعل تا سال 2008 فرماندار نجران بود و حسه بنت سعود اولین زنی بود که توانست مدیر یک مدرسه در عربستان باشد.