گروه اقتصادی: درحالی که رئیسکل بانک مرکزی می‌گوید برداشت 2/1 میلیاردی خیلی عادی است و پایه پولی را افزایش نمی‌دهد اما اقتصاددانان مطرح کشور چنین رویکردی را نادرست دانسته و معتقدند تبعات منفی خلق پول درآینده نزدیک دامنگیر اقتصاد کشور خواهد شد.به گزارش نسیم، بانک مرکزی اخیرا در اقدامی غیراصولی 2/1 میلیارد دلار از پول‌های بلوکه شده نفتی را که هنوز دریافت نکرده به ریال تبدیل و آن را در اختیار دولت گذاشته است؛ اتفاقی که به گفته مسعود میرکاظمی برای چندمین بار است که در دولت تدبیر و امید رخ می‌دهد و ادامه‌دار بودن آن در آینده می‌تواند تبعات منفی و پیامدهای خطرناکی را بر اقتصاد ایران تحمیل کند اما نکته قابل توجه درباره این تخلف که دیوان محاسبات هم آن را تایید کرده، اظهارات سیف، رئیسکل بانک مرکزی است. او گفته برداشت 2/1 میلیارد دلاری خیلی عادی است و بی‌جهت آن را بزرگ جلوه می‌دهیم؛ بانک مرکزی بر مبنای مجوز صادر شده این کار را انجام داده است. وی تاکید کرده: ارز تخصیص یافته در حال استفاده است و خوشبختانه پایه پولی را افزایش نداد زیرا این ارزها صرف تامین کالاهای اساسی شده است. حاتمی یزدی، مدیرعامل سابق بانک صادرات دراین باره می‌گوید چون ارز مربوط به 2/1 میلیارد دلار در اختیار نیست، بانک مرکزی مجبور است ارز خود را فروخته و آن را تبدیل به ریال کند و این یعنی خلق پول جدید. خلق پول نیز افزایش پایه پولی و به تبع آن افزایش نقدینگی را به همراه دارد. اگر دولت می‌توانست ارز مربوط به فروش نفت را به بخش خصوصی بفروشد و بخش خصوصی با آن کالا وارد می‌کرد، پایه پولی و نقدینگی افزایش نمی‌یافت اما چون ارزی در کار نیست، این کار نه تنها باعث افزایش نقدینگی می‌شود، بلکه به دلیل افزایش قدرت خرید و تقاضا و کاهش عرضه، تورم نیز افزایش می‌یابد و قیمت کالاها مجددا با رشد روبه‌رو می‌شود که این امر با سیاست‌های دولت برای کاهش نرخ تورم همسو نیست. ضمن اینکه تبدیل ارز به ریال توسط بانک مرکزی از اختیارات این بانک بوده و غیرقانونی نیست اما در شرایط فعلی این کار به صلاح کشور نیست.
خلق پول 2/1 میلیارد دلاری خلاف ادعای دولت است
محمد جهرمی، عضو سابق شورای پول و اعتبار نیز درباره رویکرد جدید بانک مرکزی در تبدیل دلارهای نفتی گرفته نشده به ریال می‌گوید، خلق اعتبار 2/1 میلیارد دلاری باعث کاهش ارزش پول ملی و افزایش تورم می‌شود و این مساله برخلاف ادعای دولت برای کاهش نرخ تورم است. بانک مرکزی در این زمینه مجبور است پول جدیدی خلق کند که همین امر پایه پولی را افزایش می‌دهد، وقتی پایه پولی افزایش می‌یابد طبیعی است گردش نقدینگی رشد کرده و در نتیجه تورم نیز رشد خواهد کرد. درست است که دولت منابعی دارد از فروش نفت و باید ارز دریافتی از فروش نفت را به بخش خصوصی بدهد و بخش خصوصی ریال آن را براساس قیمت ارز مبادله‌ای به دولت پرداخت کند تا بدین شکل از خلق پول جدید و افزایش نقدینگی جلوگیری شود اما در این حالتی که اتفاق افتاده و ارزی از طریق بخش خصوصی به ریال تبدیل نشده و بانک مرکزی بدون فروش ارز به بخش خصوصی مستقیما ریال در اختیار دولت قرار داده، طبیعی است که این جریان منجر به تشدید تورم شود.
تخلف محرز است
شاه‌ویسی، رئیس مرکز مطالعات راهبردی دانشگاه تهران نیز در این باره می‌گوید: این کار قطعا غیرقانونی است و متاسفانه همه کارهای عادی در کشور ما یا غیرقانونی است یا موجه! برهمین اساس و طبق گزارش دیوان محاسبات مجلس، این هزینه‌کرد جدید بانک مرکزی تخلف بوده است که به اعتقاد من همه باید آن را بپذیرند و به آن تمکین کنند. در واقع این کار خلق پول نیست بلکه خلق یک اعتبار غیرواقعی است و براساس اعتباری که هنوز ارز آن تامین نشده، اقدام به پرداخت شده است که این امر دست حسابرس و دستگاه‌های نظارتی را برای نظارت صحیح می‌بندد و آن را دچار چالش می‌کند زیرا ما براساس واقعیت‌ها عمل نکرده‌ایم. اگر این امر باب شود در واقع ما می‌توانیم این ادعا را بکنیم که اصلا تحریمی وجود ندارد و 120 میلیارد دلار پول فروش نفت‌مان که در حساب‌های بلوکه شده است جزو ثروت‌های کشور محسوب شود و براساس آن می‌توانیم پول به اقتصاد تزریق کنیم که این کار قطعا تبعات منفی زیادی را نیز به همراه خواهد داشت. تزریق پول‌های اینچنینی قطعا پایه پولی را به صورت غیرواقعی افزایش می‌دهد که در پی آن تورم نیز رشد کرده و قیمت‌ها افزایش خواهد یافت. به نظر من این اقدام دولت و بانک مرکزی اصلا عادی نیست و یک فاجعه است.
استقلال بانک مرکزی زیر سؤال رفت
مهدی طغیانی، عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان نیز براین باور است که با برداشت این پول از حساب‌های بانک مرکزی، استقلال این بانک به کلی زیر سوال می‌رود و به همین دلیل است که رئیس کل بانک مرکزی این برداشت را امری عادی می‌داند. این پول‌ها در هر صورت باعث افزایش نقدینگی می‌شود؛ 2/1 میلیارد دلار چه در پرداخت‌های جاری و بحث یارانه‌ها و چه برای پرداخت پاداش و حقوق و دستمزدها هزینه شود، اثر تورمی‌اش را نشان خواهد داد. پایه پولی ما با افزایش درآمدهای ارزی و تبدیل آن به ریال و هم به صورت استقراض از سیستم بانکی افزایش پیدا می‌کند و مسلماً افزایش پایه پولی تورم را ایجاد می‌کند ولی اگر درآمدهای ارزی صرف هزینه‌های عمرانی شود اثر تورمی کمتری می‌گذارد.
افزایش پایه پولی قطعی است
مهدی حنطه، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد معتقد است: دولت در برداشت 1/4 میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی تخلف کرده است. حالا باید دید دولت در این زمینه (برداشت 2/1 میلیارد دلاری) چه توضیحی دارد؛ اگر دولت این ادعا را دارد که این ارز قابل انتقال نبوده و مجبور شدیم جابه‌جایی انجام دهیم و اگر این برداشت با مجوز مجلس بوده باشد، می‌توان گفت که دولت تخلفی نکرده اما اگر خلاف این امر باشد تخلف دولت محرز است. خلق اعتبار 2/1میلیارد دلاری، افزایش نقدینگی و افزایش پایه پولی را به همراه خواهد داشت اما اگر این نقدینگی توسط دولت مدیریت شود و در مکان‌هایی که نیازمند بودجه است هزینه شود اثرات تورمی‌اش کمتر خواهد بود.
احتمال افزایش تورم در ماه‌های آتی
محمد قلی یوسفی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه نیر می‌گوید، واضح است که خلق پول 2/1 میلیارد دلاری دولت در چنین شرایط اقتصادی به طور قطع افزایش پایه پولی، نقدینگی و تورم را در پی خواهد داشت. به اعتقاد من دولت نباید برای جبران کسری بودجه خود دست به چنین کاری بزند، چون اصلا پسندیده نیست و تنها منجر به افزایش نرخ تورم می‌شود. از طرفی باعث از بین رفتن منابعی می‌شود که متعلق به نسل‌های آتی است. در این بین شاید دولت مدعی شود قصد دارد این پول‌ها را در بخش‌های تولیدی و صنعتی هزینه کند که در این صورت دولت بین بد و بدتر، بد را انتخاب کرده زیرا در حال حاضر صنایع تولیدی ما با مشکل ظرفیت تولید و شرایط رکودی مواجه هستند. شرایط رکودی حتی اگر منجر به تورم شود اشکالش کمتر است نسبت به زمانی که بخواهیم نگاه‌مان تشدید تورم باشد البته این قبیل پدیده‌ها، چیز جدیدی نیست و دولتهای قبلی هم این کار را انجام داده‌اند. با شعارهایی که دولت یازدهم داده بود، این انتظار می‌رفت که دولت چنین کاری را انجام نداده و مسیر دولتهای قبلی را ادامه ندهد.
دولت نباید این کار را می‌کرد
حسین راغفر، عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا(س) می‌گوید: بانک مرکزی برخلاف شعار دولت مبنی بر مخالفت با خلق پول بی‌پشتوانه در کشور، اخیرا 2/1 میلیارد دلار ارز بلوکه شده حاصل از فروش نفت خام را به ریال تبدیل کرده و در اختیار دولت گذاشته است، درحالی که چنین منابع ارزی هنوز به دست بانک مرکزی نرسیده و بلوکه شده است و این اقدام عملا به منزله چاپ پول است و مطمئنا چاپ پولی که هنوز منابعش تأمین نشده است، باعث ایجاد تورم و افزایش پایه پولی می‌شود و این امر به علت مشکلات همه‌جانبه عرصه اقتصاد در ایران، عمدتاً به جای هدایت به بخش تولید، باعث افزایش سطح عمومی قیمت‌ها می‌شود و تورم را در سطح ملی افزایش خواهد داد. دولت که با مشکلات بسیار جدی از جمله آوردن ارز به داخل کشور مواجه است و منابع کافی هم در اختیار ندارد تا تعهدات روزمره خود را اجرا کند، نباید دست به این کار می‌زد و طبق اصول ابتدایی علم اقتصاد این اقدام نادرست و خطرناک است. با افزایش تورم، مصرف‌کننده و تولیدکننده زیان خواهند دید.
چاپ اسکناس بدون پشتوانه تخلف است
جمشید پژویان، رئیس سابق شورای رقابت براین باور است که دولت در برداشت 2/1 میلیارد دلاری از حساب‌های بلوکه شده ارزی قطعا تخلف کرده زیرا این کار به منزله چاپ اسکناس است که مسلما افزایش نقدینگی را به دنبال خواهد داشت. از سوی دیگر با توجه به افزایش نقدینگی و افزایش پایه پولی در ماه‌های آتی قیمت‌ها نیز افزایش خواهد یافت و این اصلا عادی نیست. به اعتقاد من بانک مرکزی به دلیل عدم استقلال کافی مجبور به پرداخت این مبلغ به دولت شده است اگرنه بعید است در سیاست‌های بانک مرکزی چنین کاری عادی باشد. چاپ اسکناس نقدینگی را بالا می‌برد و وقتی نقدینگی افزایش یابد موجب تورم خواهد شد.