فیلمی درباره هویت انسانی
رضا مرتضوی: «یحیی سکوت نکرد» فیلم مهمی است! چرا که کارگردان جوان آن برخلاف رویه برخی فیلمسازان جوان و کهنه‌کار که حداقل در سی و سومین جشنواره فیلم فجر به سمت و سوی تولید فیلم‌های خنثی، بی‌هویت و متظاهر رفته‌اند، فیلمی سرراست، روان و ساده ساخته است که داستان و پیام‌های آموزشی و انسانی خود را به دور از هرگونه شعارزدگی و در دام افتادن پزهای شبه‌روشنفکری بیان می‌کند. فیلمی شریف و دغدغه‌مند که می‌تواند مخاطبانش را با هرگونه تفکر و عقیده‌ای راضی نگه دارد. این فیلم در انتقال پیام و مفاهیم خود الکن نیست و با توسل‌جویی به هزار و یک ترفند عجیب که این روزها در دنیای سینما برای فیلمسازان تبدیل به یک «مد» شده است، نمی‌خواهد مخاطبان خود را رنگ کرده و آنها را فریب دهد! فیلمساز در این فیلم سعی دارد بسیار زیرکانه و به دور از هرگونه شعار یا پیام گل‌درشتی به تمام نسل‌ها بفهماند که قضاوت نابجا تا چه حد می‌تواند بر بحران‌های اجتماعی تاثیرگذار باشد. هرچند که ابراهیم‌پور در این فیلم تا حدودی سعی در نشان دادن برخی معضلات اجتماعی نیز داشته است که می‌تواند جنبه‌های فرهنگی و عرفی داشته باشد اما دیدگاه کلی وی یک نوع ایده جهانی برای هویت انسانی بوده که این روزها بشدت با توجه به رفتارها و تفکرات نابخردانه آدمیان در سراسر جهان به وجود آمده است. علاوه بر محتوا، ساختار این فیلم نیز نقطه ضعف چندانی نداشته و در بسیاری موارد یک سر و گردن از کار یک فیلم اولی بالاتر عمل کرده است. رنگ‌بندی و طراحی صحنه و لباس فیلم بسیار خوب و در راستای تحقق بخشیدن به متن داستان است و میزانسن‌ها و دکوپاژهای کارگردان نیز به خوبی توانسته در القای فضای خاص مورد نظر فیلمساز به درستی عمل کند. در نهایت اینکه شاید «یحیی سکوت نکرد» بتواند به فیلمسازان زیادی که در سینمای کودک داعیه‌دار ساخت فیلم‌های بزرگی هستند اما فیلم‌هایشان هیچگاه نه در اکران موفق عمل کرده و نه در جشنواره‌ها گوشزد کند که باید با عمق‌بخشی به نگاه خود در رابطه با کودکان فیلم بسازند!
ژست‌های خطرناک
نرگس خرقانی: فضای فیلم «اعترافات ذهن خطرناک من» درباره مردی است که بیشتر شبیه به جسد است، با هویتی نامعلوم که به راه می‌افتد و هر بار یک داستان از خودش می‌شنود یا روایت می‌کند. مشخص نیست دنیای او واقعی است یا برزخ! اگر برزخ باشد و او واقعا مرده باشد ارتباطش با دنیای آدم‌های زنده را به چه شکل می‌توان توجیه کرد؟! وجود یک خانه سوخته که گفته می‌شود متعلق به او است. زن و مردی که هر بار داستانی درباره نسبت‌شان با «ناصر» شخصیت اصلی می‌گویند و وجود یک کودک که گفته می‌شود متعلق به ناصر است اما ناصر می‌گوید هیچ حسی به او ندارد. حتی اگر اینها همگی نشانه‌هایی باشند که بیننده باید خودش به کشف آنها نائل آید، آنقدر این نشانه‌ها گنگ بیان شده که مخاطب را به قدری گیج می‌کند که از فیلم دلزده می‌شود بنابراین به سختی می‌تواند فیلم را تا پایان دنبال کند. در واقع مشکل اصلی فیلم هومن سیدی این است که او به جای روایت یک داستان سر راست، با پا گذاشتن به دنیایی عجیب و غریب، بیشتر به دنبال تجربه کردن است آن هم تجربه‌ای که حتی انجامش در فیلم کوتاه هم دردسرساز است چه برسد به فیلم بلند. سوژه فیلم «اعترافات ذهن خطرناک من» نیز چندان جدید نیست و فیلم‌هایی با سوژه‌ای مشابه در سینمای جهان قبل از این ساخته شده است که مهم‌ترین آنها فیلم «ممنتو» ساخته کریستوفر نولان در سال 2001 است که به مانند واپسین ساخته هومن سیدی شخصیت اصلی‌اش هر روز گذشته‌اش را کامل فراموش می‌کرد با این تفاوت که شخصیت اصلی فیلم نولان با خالکوبی روی بدنش از این فراموشی جلوگیری می‌کرد اما تفاوت‌ها در اجرای این دو فیلم از زمین تا آسمان است. به طور مثال فیلم کریستوفر نولان به‌رغم داستان بشدت خاصی که داشت، تمام اتفاقاتش در یک فضای رئال طراحی شده بود و اتفاقا همین به فیلم کمک کرده و فیلم را برای مخاطب باورپذیر و جذاب کرده بود اما در فیلم «اعترافات ذهن خطرناک من» شاهد یک فضاسازی عجیب و غیر واقعی هستیم.
کاریکاتوری ضد مخاطب
علیرضا انتظاری: فیلم سینمایی «بهمن» به کارگردانی مرتضی فرشباف فیلمی بی‌محتوا و
ضد مخاطب است که با پزهای روشنفکرنمایانه درصدد آن است تا برخی را به سوی خود جذب کند اما به دلیل بی‌هویتی، فیلم حتی در این راستا نیز موفق عمل نمی‌کند. این فیلم در رابطه با «هما» پرستار مجرب یک بیمارستان است که پیشنهاد پرستاری از یک خانم مسن در شیفت شب را می‌پذیرد و در این بین با اتفاقاتی که در حیطه زندگی خانوادگی‌اش یعنی دوری از همسر به دلیل شغل خودش و همچنین دوری از فرزندش که تازه به خارج از کشور رفته است مواجه شده و دچار بحران روحی می‌شود و کلاً از زندگی خود بیزار شده و دست به حرکاتی عجیب و غیر قابل تصور می‌زند. فرشباف در دومین اثر سینمایی خود سعی دارد مخاطب را با شخصیت هما همراه کرده و همذات‌پنداری او را نسبت به تنهایی‌ها و دغدغه‌های او که در فی‌الواقع عین بی‌دغدغگی است جلب کند! این در حالی است که شخصیت اصلی فیلم «بهمن» بسیار منفعل بوده و از همین رو نمی‌تواند مانند یک قهرمان عمل کرده و دغدغه‌های آن برای مخاطب اصلاً جذاب و قابل اعتنا نخواهد بود. در فیلم هیچ حادثه‌ای که بتواند برای مخاطب جذاب باشد وجود ندارد و شخصیت اصلی فیلم تبدیل به آدمی کوکی شده که حرکاتش تنها می‌تواند خنده مخاطبان را در پی داشته باشد. فضای این فیلم بشدت تلخ و سیاه و سرد بوده و نشان دادن پلان‌های برفی که از ابتدا تا انتهای فیلم به صورتی کاملاً تصنعی دیده می‌شود بر سرما و یخ‌زدگی فیلم اضافه کرده است. «بهمن» اثری ضد مخاطب در سینمای ایران محسوب می‌شود که به هیچ عنوان نمی‌تواند تماشاگران عام را به سوی خود جذب کند و در صورت اکران مطمئناً در گیشه با شکستی جدی مواجه خواهد شد. هما به عنوان شخصیت اصلی این فیلم رفته‌رفته از دنیای کار و زندگی معمول روزانه خارج شده و به درون دنیای وهم و خیال و رویا حرکت می‌کند؛ دنیایی که برای مخاطبان بخت برگشته‌ای که تماشای این فیلم را انتخاب کرده‌اند جذاب نیست.
داستانم آرزوست
لاله محمودی: یکی از مشکل‌ترین مواقع برای نگارش نقد یک اثر سینمایی زمانی است که با اثری مواجه شوی که به دلیل نوع محتوا و ساختار خاصش نتوانی هیچگونه ارتباطی با آن برقرار کنی. این مشکل متاسفانه در فیلم «دو» نیز وجود دارد. داستان «دو» حول محور چه چیزی می‌چرخد؟ فقر؟ مسائل اجتماعی؟ درام اخلاقی؟ فیلم مخاطب خاص؟ اساسا آیا می‌توان داستانی یک خطی (فقط یک خطی) برای فیلم متصور بود؟ آیا قرار است با داستانی مواجه شویم که در بطن خود به موضوعات مردم و جامعه‌شناسی توجه کرده است؟ آیا قرار است شخصیت‌شناسی را از داستان فیلم بیاموزیم؟ اساسا فیلمنامه‌نویس محترم آیا به تعریف جدید از شخصیت‌پردازی رسیده که آن را در داستان خود جاری و ساری ساخته و ما به عنوان مخاطب از آن بی‌خبریم؟ ساختار و چارچوب دراماتیک درباره نگارش یک متن دارای چه قواعدی است؟ و آیا اصلا این ساختار و قواعد در داستان مورد توجه قرار گرفته و رعایت شده یا اینکه در این بخش هم باید همه آموخته‌های ذهنی خود را دور بریزیم و با ملغمه جدیدی که در ساختار این اثر به مخاطب ارائه شده رو در رو شویم؟ ارتباط صحنه‌ها و آدم‌های داستان در چه عناصر و عواملی بود؟ زنجیره‌ای که قصه‌ها و شخصیت را باید به یکدیگر متصل می‌کرد در کجا بروز و ظهور داشت؟ دلیل این حجم بالای پراکندگی و گنگی جاری در داستان فیلم چه بود؟ اساسا دوستان می‌دانند معنای اقتباس ادبی چیست؟ آیا در سیاست‌های فعلی سازمان سینمایی فرد یا افرادی باید به زور و اجبار فیلمساز و تهیه‌کننده شوند؟ آیا همین داستان که حتی نمی‌توان به راحتی یک خط برایش تعریف کرد قابلیت تبدیل شدن به یک فیلم سینمایی بالای یکصد دقیقه‌ای را دارد؟ و از همه مهم‌تر نقش، کارکرد و جایگاه تعلیق، ضرباهنگ و مسائل مهمی از این دست که اجزای مهم یک فیلمنامه قابل قبول را تشکیل می‌دهند در این فیلمنامه چیست؟ فیلم متاسفانه نه شروع خوبی داشت نه پایان‌بندی درست.